500 myń pedagogtiń eńbekaqysy 2 ese ósedi
Aldymen Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov baıandama jasap, Qazaqstanda bilim men ǵylymdy damytýdyń 2025 jylǵa deıingi jańa memlekettik baǵdarlamasy ázirlengenin aıtty. Mınıstr óz sózinde búgingi tańda bilim jáne ǵylym júıesiniń aldynda jańa maqsat-mindetter turǵanyn, bul mindetterdi sheshý úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy negizinde 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan jańa baǵdarlama daıyndalǵanyn aıtty.
– Jańa baǵdarlamada birneshe strategııalyq qujat negizge alyndy. Atap aıtqanda, Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult jospary men «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalary, Memleket basshysynyń saılaýaldy tuǵyrnamasy, Tamyz keńesinde, Joldaýda bergen bilim salasyna qatysty tapsyrmalary tolyǵymen qamtyldy, − dedi mınıstr.
Ol atap ótkendeı, baǵdarlama jobasy pedagogıkalyq ujymdarda qarapaıym muǵalimderdiń, sarapshylardyń qatysýymen jáne Parlament depýtattarymen birge aldyn ala talqylandy. Sonymen qatar Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaevtyń óńirlerge sapary aıasynda da jergilikti jerlerdegi muǵalimderdiń usynys-pikirleri jan-jaqty qarastyryldy.
– Jobanyń taǵy bir ereksheligi, bıyl biz PIRLS, PISA, ICILS sııaqty 5 halyqaralyq zertteýdiń nátıjesin aldyq. Osy zertteýlerdi qarap, onyń taldaýlaryna kóz júgirttik. Tıisti sheshimder qabyldadyq. Eń basty máselelerdi jáne olardy sheshý joldaryn eskerdik. Osylaısha bul baǵdarlama ǵylymı negizde daıyndaldy deýge bolady. Jalpy, memlekettik baǵdarlama jobasynda 2 maqsat, 11 mindet, 8 ındıkator jáne 39 kórsetkish kózdelgen. Basty maqsaty – otandyq ǵylym men bilimniń álemdik básekege qabilettiligin arttyrý, qundylyqtar negizinde tulǵalardy tárbıeleý men oqytý, sonymen qatar ekonomıkamyzdaǵy ǵylymnyń úlesin ulǵaıtý. Bul maqsatqa jetý 5 baǵyt pen 11 mindet aıasynda júzege asady, − dedi A.Aımaǵambetov.
Mınıstr atap ótkendeı, Qazaqstanda pedagogterdiń eńbegin normalaý júıesi engiziledi.
– Biz jobada pedagogterdiń mártebesin birinshi orynǵa qoıyp otyrmyz. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı 4 jyl ishinde 500 myń pedagogtiń eńbekaqysyn 2 esege ulǵaıtý qarastyrylǵan. Muǵalimderdi qaıta daıarlaýdyń, biliktilikti arttyrýdyń jańa júıesi engiziletin bolady. Budan bylaı balabaqsha, qosymsha bilim jáne kolledj pedagogteri, olardyń basshylary attestattaýdan ótip, jalaqysy artatyn bolady. Pedagogterdiń eńbegin normalaý júıesin engizemiz jáne 2021 jyldan bastap ýnıversıtetterdiń túlekteri retteletin mamandyqtar boıynsha sertıfıkattaýdan ótetin bolady, – dedi mınıstr.
Pedagogıkalyq bilimdi jańǵyrtý, bolashaq muǵalimderdiń pedagogıkalyq praktıkasyn ózgertý jáne ony ulǵaıtý, oqý baǵdarlamalaryn jalpy 100%-ǵa jańartý qarastyrylǵan. 3-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen tolyq qamtý josparlanǵan.
– Sapany arttyrý maqsatynda olardy lısenzııalaýdy kezeń-kezeńmen qaıtarý jáne balalardy mektepke daıarlaýdy jaqsartý úshin jańa baǵdarlamalar engizý kózdelgen. Kúnde kórip júrgenimizdeı, jekemenshik balabaqshalarda ártúrli keleńsiz jaǵdaı kóbeıip ketti. Sondyqtan kezeń-kezeńmen lısenzııalaý máselesin de qolǵa alǵan jón dep uıǵardyq. О́ńirlerdiń jekemenshik balabaqshalarynyń usynysy boıynsha memlekettik tapsyrys quny 30 myń teńgege deıin jetkiziledi. Ol úshin respýblıkalyq bıýdjetten 400 mlrd teńgeden astam qarjy qarastyrylyp otyr, − dedi mınıstr.
Bes jylda 800 mektep salynady
Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri aldaǵy 5 jylda jańadan 800 mektep salynatynyn aıtty.
– Kelesi mańyzdy baǵyt – ınfraqurylym. Boljamǵa súıensek, 2025 jylǵa qaraı oryn tapshylyǵy 500 myńǵa jýyqtaıdy. Atalǵan problemalardy sheshý úshin mektepter memleket jáne jekemenshik tarapynan salynatyn bolady. Atap aıtqanda, 650 myńnan astam oryndyq 800 jańa mektepti memlekettik bıýdjet tarapynan jáne jeke ınvestısııa tartý arqyly salý josparlandy. Oǵan 876 mlrd teńge bólinedi. Nátıjesinde 3 aýysymdy mektepter men oryn tapshylyǵy sheshilip, apatty mektepter azaıady, − A.Aımaǵambetov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, aýyl mektepterin qoldaý úshin «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy negizinde aýyldaǵy tirek mektepter úshin 114 ınternat salýǵa 53 mlrd teńge bólý josparlanǵan.
– Búginde elimizde 1879 mektepte sport zaly múldem joq. Osyǵan oraı oqýshy sany 150-den asatyn barlyq mektepte sportzal salynady. Bul maqsatta 724 sportzalyn salýǵa 80 mlrd teńge bólindi. Jańa baǵdarlama aıasynda barlyq mektepterdi fızıka, hımııa, bıologııa pándik kabınettermen tolyq qamtamasyz etýge 100 mlrd teńge, pándik kabınetterdi kompıýterlermen qamtýdy 100%-ǵa jetkizý úshin 50 mlrd teńge taǵy bólinip otyr. Bul máselelerdiń jyldar boıy sheshilmeı kelgenin atap ótkim keledi, bul – shyn máninde bilim salasy úshin óte úlken jaqsy jańalyq, – dedi sala mınıstri.
A.Aımaǵambetov shaǵyn jınaqtalǵan mektep pedagogterine eńbekaqy tóleý júıesi ózgertilgenin aıtty.
– Taǵy bir mańyzdy másele – qalalyq jáne aýyldyq mektepterdiń bilim sapasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý. PISA derekteri boıynsha qazir alshaqtyq 1,5 jyldy quraıdy. Ony qysqartý úshin keshendi sharalar qabyldandy. Eń bastysy, bilikti pedagogtermen qamtamasyz etý úshin shaǵyn jınaqtalǵan mektep pedagogterine eńbekaqy tóleý júıesi ózgertiledi, aýyldyq mektepterdi oqý materıaldarymen, kompıýterlik jabdyqtarmen jáne sıfrly tehnıkamen, sıfrly resýrstarmen tolyǵymen qamtıtyn bolamyz. Bul maqsatta respýblıkalyq bıýdjetten 150 mlrd teńge arnaıy qarastyrylyp otyr, – dedi mınıstr.
A.Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, álemdik tájirıbege sáıkes bilim sapasyn arttyrýda baqylaýdyń orny erekshe. Endi syrtqy baqylaý tek qana kemshilikti tabý emes, onyń aldyn alý jáne joıý úshin ádistemelik kómek berýge baǵyttalatyn bolady.
– Osy tusta baqylaýdyń jańartylǵan jańa júıesin engizemiz. Ýnıversıtetterge, kolledjderge qoıylatyn talaptardy kúsheıtetin tıisti normatıvtik-quqyqtyq qujattardy qabyldaımyz, – dedi mınıstr.
Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr Asqar Mamın 3 jylda memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý úshin 1 trln 466 mln teńge bólingenin málimdedi.
– Mektepke deıingi uıymdardyń jelisi 1728 birlikke ulǵaıtyldy, 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi oqytýmen qamtý 98%-ǵa deıin artty. 1-10 synyp oqýshylary (95,4%) jańartylǵan mazmunǵa kóshti. 273 myń muǵalim (94%) jańartylǵan oqý baǵdarlamasy boıynsha oqytylyp, 30% mólsherinde ústemeaqy alýda. Attestasııadan ótken 123 myńnan astam muǵalim 30-50%-ǵa qosymsha tólem alady. Bilim berýdi damytý Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń strategııalyq baǵytynyń basty basymdyqtarynyń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda bilim sapasyn odan ári jaqsartýǵa, qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa jáne pedagogterdiń mártebesin arttyrýǵa erekshe nazar aýdardy, − dedi A.Mamın.
469 jańa medısınalyq nysan ashyldy
Kelesi kezekte Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń qorytyndysyn jarııa etti.
– Negizgi nátıjelerdiń qatarynda halyqaralyq tájirıbege sáıkes qoǵamdyq densaýlyq qyzmeti quryldy. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý aıasynda jalpy praktıka dárigeriniń júktemesi 16 %-ǵa tómendedi, aýrýlardy basqarý baǵdarlamasy engizildi. Elbasy tapsyrmasyn oryndaý aıasynda dárilerdiń baǵalaryn retteý engizildi. 2020 jyldan bastap mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizý úshin daıyndyq jumystary júrgizildi, – dedi mınıstr. Mınıstrdiń dereginshe, medısınalyq qyzmetkerlerdiń jalaqysy 30 %-ǵa ósti, dárigerler tapshylyǵy 2,7 ese azaıdy. Densaýlyq saqtaý salasyna salynǵan ınvestısııa eki jarym ese artyp, 147 mlrd teńgege jetti. 469 jańa medısınalyq nysan paıdalanýǵa berildi. Sıfrlandyrýdyń arqasynda emhanalardaǵy kezek eki ese azaıdy. Medısınalyq-aqparattyq júıeler barlyq memlekettik medısına uıymdarynda engizildi.
– Nátıjesinde densaýlyq kórsetkishteri jaqsardy. О́mir súrý uzaqtyǵy 73 jastan asty. Jalpy, ólim 2%-ǵa, ana ólimi 13%-ǵa, náreste ólimi 4%-ǵa, týberkýlezden ólim sany 41%-ǵa tómendedi. Qorytyndylaı kele, «Densaýlyq» baǵdarlamasynyń negizgi maqsattary men mindetteri oryndaldy dep aıtýǵa bolady, – dedi E.Birtanov.
«Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń aldaǵy 5 jyldyǵynda sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaýdy qamtamasyz etý kózdelgen. Alǵashqy mindet – qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytý. Osy oraıda tuzdy tutyný 31%-ǵa, temeki shegý 13,6%-ǵa, alkogoldy tutyný 16%-ǵa tómendeıdi. Dene shynyqtyrý jáne sportpen aınalysatyn halyq úlesi 36%-ǵa jetedi. Ekinshi baǵyt aıasynda tamaq ónimderiniń sapasyna, negizgi ınfeksııalyq aýrýlarmen kúreske jáne jaraqattaný men jazataıym oqıǵalardy tómendetýge nazar aýdarylady. Nátıjesinde azamattardy ımmýn tapshylyǵy vırýsynan emdeýmen qamtý 29%-ǵa artady, jol-kólik oqıǵasynan bolatyn ólim kórsetkishi 24%-ǵa, týberkýlezben syrqattaný 9%-ǵa, ýlanýdan ólim 10%-ǵa tómendeıdi. Úshinshi baǵyt aıasynda aýrýlardyń aldyn alýǵa, jastar densaýlyq ortalyqtaryn kúsheıtý arqyly balalar men jastar densaýlyǵyna, onyń ishinde mentaldy jáne reprodýktıvti densaýlyqqa erekshe kóńil bólinedi. Osy sharalardyń arqasynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq uıymdarǵa profılaktıka maqsatymen kelý jıiligi 16 %-ǵa artady dep josparlanyp otyr.
– Kelesi baǵyt – adam kapıtalyn damytý. Munda kásibı damytýdy jetildirý, bıomedısınalyq zertteýler naryǵyn damytyp, kommersııalandyrý, derbes medısınany engizý kózdelgen. Jalaqyny arttyrý, áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý, kásibı jaýapkershilikti qorǵaý arqyly medısınalyq qyzmetker mártebesin arttyrý josparlanǵan. Dárigerdiń ortasha jalaqysy 2025 jyly 2,5 esege ósedi, aýyldardy medısınalyq qyzmetkerlermen qamtamasyz etý kórsetkishi 13%-ǵa artady, klınıkalyq zertteýler sany 2 ese kóbeıedi, – dedi mınıstr.
E.Birtanovtyń aıtýynsha, besinshi baǵyt aıasynda pedıatrııa, ońaltý jáne basqa medısınalyq qyzmetterdi keńeıtý jáne dári-dármekpen qamtamasyz etý jetildiriledi. Pasıentterdiń medısınalyq kómek sapasyna qanaǵattaný deńgeıi 65%-ǵa deıin artady, múgedektikke alǵashqy shyǵý deńgeıi 2,4%-ǵa tómendeıdi. Al altynshy baǵyt boıynsha aqparattyq júıelerdi odan ári damytý, bıznes-ıntellekt quraldaryn engizý, statıstıkanyń jańa tásilderin engizý kózdelgen. Osylaısha, ınteroperabeldik platformamen tolyq ıntegrasııalanǵan medısınalyq uıymdar úlesi 90%-ǵa jetýi tıis.
– «Densaýlyq saqtaý júıesiniń turaqty damýy» degen úshinshi mindet aıasynda halyqtyń densaýlyqqa jumsaǵan jeke shyǵyndary 39%-dan 27 %-ǵa tómendeıdi. Elbasynyń tapsyrmasyn oryndaý barysynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek pen qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy qarjylandyrý jalpy shyǵystardyń 60 paıyzyna jetedi. Segizinshi baǵyt aıasynda qural-jabdyqtardy jańartýǵa, iri obektilerdi salýǵa ınvestısııalyq shyǵyndardy óteý, tarıfterdi jetildirý kózdelgen. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha, medısınalyq tehnıkamen jabdyqtaý 100%-ǵa jetedi, medısınalyq ǵımarattardyń tozýy 32%-ǵa tómendeıdi, densaýlyq salasyna ınvestısııalar kólemi alty jylda 2,8 trıllıon teńgege artady. Onyń ishinde jeke ınvestısııalar úlesi 70%-dan asady, − dedi mınıstr.
Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr A.Mamın aldaǵy ýaqytta medısınalyq kómek sapasyn arttyrý, densaýlyq saqtaýdyń biryńǵaı sıfrly keńistigin qurýdy aıaqtaý boıynsha sharalar qabyldanatynyn jetkizdi. Sonymen qatar barlyq óńirde medısınalyq qyzmet kórsetýdiń jańa tehnologııalary engizilip jatqan alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýdiń ozyq tájirıbe ortalyqtaryn damytý jalǵasatynyn atap ótti. Medısına qyzmetkerleriniń mártebesin arttyrý úshin kadrlyq resýrstardyń ulttyq júıesi qurylatynyn aıtty.
– Dárigerler men meıirbıkelerdiń jalaqysy orta eseppen 2 ese artyp, olardy áleýmettik qoldaý sharalary kúsheıtiledi, sondaı-aq kásibı jaýapkershilik sharalary da kúsheıtiledi. Jalpy, bir dárigerdiń júktemesi Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń deńgeıine deıin tómendeıdi (1500 adamǵa – 1 dáriger), − dedi A.Mamın.
Úkimet basshysy medısına salasyndaǵy ınvestısııalyq ahýaldy túbegeıli jaqsartý jáne jobalyq basqarýdy engizý josparyna da toqtalyp ótti.
– Alǵash ret salaǵa 2,8 trln teńge qarjy bólý josparlanǵan, onyń 2,2 trln teńgesi jeke ınvestısııalar esebinen bolady. Osy qarajat esebinen 431 densaýlyq saqtaý nysany salynady, sonyń ishinde 10 myń orynǵa arnalǵan, halyqaralyq deńgeıdegi 19 kópsalaly aýrýhana memleket-jekemenshik áriptestigi mehanızmi arqyly salynady. Bul aýrýhanalardaǵy emdeý oryndaryn 50%-ǵa ulǵaıtýǵa, medısınalyq nysandardyń tozýyn 56%-dan 38%-ǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi, − dedi A.Mamın.
Premer-Mınıstr osy sharalardyń barlyǵy medısınalyq ınfraqurylymdy jaqsartýǵa jáne aýrý-syrqaýdyń deńgeıin azaıtýǵa, sondaı-aq qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn 2025 jylǵa qaraı 75 jasqa deıin kóterýge yqpal etetinin atap ótti.
