Ekonomıka • 20 Jeltoqsan, 2019

Áleýmettik salalardyń 5 jyldyq damý baǵdary

119 retkórsetildi

Keshe Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda 2016-2019 jyldardy qamtyǵan Bilim jáne ǵylymdy damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamanyń qorytyndysy shyǵarylyp, onyń aldaǵy 5 jylǵa arnalǵan jospary qaraldy. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy qorytyndylanyp, 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamanyń jańa jobasy tanystyryldy.

500 myń pedagogtiń eńbekaqysy 2 ese ósedi

Aldymen Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov baıandama jasap, Qazaqstanda bilim men ǵylymdy damy­tý­dyń 2025 jylǵa deıingi jańa mem­leket­tik baǵdarlamasy ázirlengenin aıt­ty. Mınıstr óz sózinde búgingi tańda bilim jáne ǵylym júıesiniń aldynda jańa maq­sat-mindetter turǵanyn, bul min­det­terdi sheshý úshin Memleket basshy­sy­­nyń tapsyrmasy negizinde 2020-2025 jyl­darǵa arnalǵan jańa baǵdarlama da­ıyn­dalǵanyn aıtty.

– Jańa baǵdarlamada birneshe stra­tegııa­lyq qujat negizge alyndy. Atap aıtqanda, Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult jospary men «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalary, Memleket basshysynyń saılaýaldy tuǵyrnamasy, Tamyz keńe­sinde, Joldaýda bergen bilim salasyna qatysty tapsyrmalary tolyǵymen qam­tyldy, − dedi mınıstr.

Ol atap ótkendeı, baǵdarlama jobasy pedagogıkalyq ujymdarda qarapaıym muǵa­limderdiń, sarapshylardyń qatysýy­men jáne Parlament depýtattarymen birge aldyn ala talqylandy. Sonymen qatar Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaevtyń óńirlerge sapary aıasynda da jergilikti jerlerdegi muǵalimderdiń usynys-pikirleri jan-jaqty qarastyryldy.

– Jobanyń taǵy bir ereksheligi, bıyl biz PIRLS, PISA, ICILS sııaqty 5 ha­lyq­aralyq zertteýdiń nátıjesin aldyq. Osy zertteýlerdi qarap, onyń taldaýlaryna kóz júgirttik. Tıisti sheshimder qabyldadyq. Eń basty máselelerdi jáne olardy sheshý joldaryn eskerdik. Osylaısha bul baǵdarlama ǵylymı negizde daıyndaldy deýge bolady. Jal­py, memlekettik baǵdarlama jobasynda 2 maqsat, 11 mindet, 8 ındıkator jáne 39 kórsetkish kózdelgen. Basty maq­saty – otandyq ǵylym men bilimniń álem­­dik básekege qabilettiligin arttyrý, qun­dylyqtar negizinde tulǵalardy tár­­bıeleý men oqytý, sonymen qatar eko­no­mı­kamyzdaǵy ǵylymnyń úlesin ulǵaı­tý. Bul maqsatqa jetý 5 baǵyt pen 11 mindet aıasynda júzege asady, − dedi A.Aımaǵambetov.

Mınıstr atap ótkendeı, Qazaqstanda pedagogterdiń eńbegin normalaý júıesi engiziledi.

– Biz jobada pedagogterdiń márte­besin birinshi orynǵa qoıyp otyrmyz. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna saı 4 jyl ishinde 500 myń pedagog­tiń eńbek­aqysyn 2 esege ulǵaıtý qaras­ty­ryl­ǵan. Muǵalimderdi qaıta daıar­laý­­dyń, biliktilikti arttyrýdyń jańa jú­ıesi engiziletin bolady. Budan bylaı bala­baqsha, qosymsha bilim jáne kolledj pedagogteri, olardyń basshylary attes­tat­taýdan ótip, jalaqysy artatyn bola­dy. Pedagogterdiń eńbegin normalaý jú­ıesin engizemiz jáne 2021 jyldan bastap ýnı­ver­sıtetterdiń túlekteri retteletin ma­man­dyqtar boıynsha sertıfıkattaýdan ótetin bolady, – dedi mınıstr.

Pedagogıkalyq bilimdi jańǵyrtý, bolashaq muǵalimderdiń pedagogıkalyq praktıkasyn ózgertý jáne ony ulǵaıtý, oqý baǵdarlamalaryn jalpy 100%-ǵa jańartý qarastyrylǵan. 3-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen tolyq qamtý josparlanǵan.

– Sapany arttyrý maqsatynda olardy lısenzııalaýdy kezeń-kezeńmen qaıtarý jáne balalardy mektepke daıarlaýdy jaqsartý úshin jańa baǵdarlamalar engizý kózdelgen. Kúnde kórip júrgenimizdeı, jekemenshik balabaqshalarda ártúrli keleń­siz jaǵdaı kóbeıip ketti. Son­dyq­tan kezeń-kezeńmen lısenzııalaý má­selesin de qolǵa alǵan jón dep uıǵar­dyq. О́ńirlerdiń jekemenshik bala­baq­­sha­larynyń usynysy boıynsha mem­le­kettik tapsyrys quny 30 myń teńgege deıin jetkiziledi. Ol úshin respýb­lıka­lyq bıýdjetten 400 mlrd teńgeden astam qarjy qarastyrylyp otyr, − dedi mınıstr.

 Bes jylda 800 mektep salynady

Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵy­lym mınıstri aldaǵy 5 jylda jańadan 800 mektep salynatynyn aıtty.

– Kelesi mańyzdy baǵyt – ınfra­qu­rylym. Boljamǵa súıensek, 2025 jyl­ǵa qaraı oryn tap­shylyǵy 500 myńǵa jýyqtaıdy. Atalǵan problemalardy sheshý úshin mektepter memleket jáne jekemenshik tarapynan salynatyn bolady. Atap aıtqanda, 650 myńnan astam oryndyq 800 jańa mektepti memlekettik bıýdjet tarapynan jáne jeke ınvestısııa tartý arqyly salý josparlandy. Oǵan 876 mlrd teńge bólinedi. Nátıjesinde 3 aýysymdy mektepter men oryn tapshylyǵy sheshilip, apatty mektepter azaıady, − A.Aımaǵambetov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, aýyl mek­tepterin qoldaý úshin «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy negizinde aýyldaǵy tirek mektepter úshin 114 ınternat salýǵa 53 mlrd teńge bólý josparlanǵan.

– Búginde elimizde 1879 mektepte sport zaly múldem joq. Osyǵan oraı oqýshy sany 150-den asatyn barlyq mektepte sportzal salynady. Bul maqsatta 724 sportzalyn salýǵa 80 mlrd teńge bólindi. Jańa baǵdarlama aıasynda barlyq mektepterdi fızıka, hımııa, bıologııa pándik kabınettermen tolyq qamtamasyz etýge 100 mlrd teńge, pándik kabınetterdi kompıýterlermen qamtýdy 100%-ǵa jetkizý úshin 50 mlrd teńge taǵy bólinip otyr. Bul máselelerdiń jyldar boıy sheshilmeı kelgenin atap ótkim keledi, bul – shyn máninde bilim salasy úshin óte úlken jaqsy jańalyq, – dedi sala mınıstri.

A.Aımaǵambetov shaǵyn jınaqtalǵan mektep pedagogterine eńbekaqy tóleý júıesi ózgertilgenin aıtty.

– Taǵy bir mańyzdy másele – qalalyq jáne aýyldyq mektepterdiń bilim sapa­syndaǵy alshaqtyqty azaıtý. PISA derekteri boıynsha qazir alshaqtyq 1,5 jyldy quraıdy. Ony qysqartý úshin keshendi sharalar qabyldandy. Eń bastysy, bilikti pedagogtermen qamtamasyz etý úshin shaǵyn jınaqtalǵan mektep pedagogterine eńbekaqy tóleý júıesi ózgertiledi, aýyldyq mektepterdi oqý materıaldarymen, kompıýterlik jabdyqtarmen jáne sıfrly tehnıkamen, sıfrly resýrstarmen tolyǵymen qamtıtyn bolamyz. Bul maqsatta respýblıkalyq bıýdjetten 150 mlrd teńge arnaıy qarastyrylyp otyr, – dedi mınıstr.

A.Aımaǵambetovtiń aıtýynsha, álemdik tájirıbege sáıkes bilim sapasyn arttyrýda baqylaýdyń orny erekshe. Endi syrtqy baqylaý tek qana kemshilikti tabý emes, onyń aldyn alý jáne joıý úshin ádistemelik kómek berýge baǵyttalatyn bolady.

– Osy tusta baqylaýdyń jańartylǵan jańa júıesin engizemiz. Ýnıversıtetterge, kolledjderge qoıylatyn talaptardy kú­sheıtetin tıisti normatıvtik-quqyqtyq qu­jat­tardy qabyldaımyz, – dedi mınıstr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr Asqar Mamın 3 jylda memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý úshin 1 trln 466 mln teńge bólingenin málimdedi.

– Mektepke deıingi uıymdardyń jelisi 1728 birlikke ulǵaıtyldy, 3 jas­tan 6 jasqa deıingi balalardy mektep­ke deıingi oqytýmen qamtý 98%-ǵa deıin artty. 1-10 synyp oqýshylary (95,4%) jańartylǵan mazmunǵa kóshti. 273 myń muǵalim (94%) jańartylǵan oqý baǵ­darlamasy boıynsha oqytylyp, 30% mólsherinde ústemeaqy alýda. At­tes­tasııadan ótken 123 myńnan astam muǵalim 30-50%-ǵa qosymsha tólem alady. Bilim berýdi damytý Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń strategııalyq baǵytynyń basty basymdyqtarynyń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda bilim sapasyn odan ári jaqsartýǵa, qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtýǵa jáne pedagogterdiń mártebesin arttyrýǵa erekshe nazar aýdardy, − dedi A.Mamın.

469 jańa medısınalyq nysan ashyldy

Kelesi kezekte Densaýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Birtanov 2016-2019 jyl­dar­ǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵ­dar­lamasynyń qorytyndysyn jarııa etti.

– Negizgi nátıjelerdiń qatarynda halyqaralyq tájirıbege sáıkes qoǵamdyq densaýlyq qyzmeti quryldy. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý aıasynda jalpy praktıka dárigeriniń júk­temesi 16 %-ǵa tómendedi, aýrýlar­dy basqarý baǵdarlamasy engizildi. El­basy tapsyrmasyn oryndaý aıasynda dári­lerdiń baǵalaryn retteý engizildi. 2020 jyldan bastap mindetti áleýmettik me­dı­sınalyq saqtandyrýdy engizý úshin daıyndyq jumystary júrgizildi, – dedi mınıstr. Mınıstrdiń dereginshe, medı­sınalyq qyzmetkerlerdiń jalaqysy 30 %-ǵa ósti, dárigerler tapshylyǵy 2,7 ese azaıdy. Densaýlyq saqtaý salasyna salyn­ǵan ınvestısııa eki jarym ese artyp, 147 mlrd teńgege jetti. 469 jańa me­dı­sınalyq nysan paıdalanýǵa berildi. Sıfr­­landyrýdyń arqasynda emha­nalar­daǵy kezek eki ese azaıdy. Medı­sı­na­lyq-aqparattyq júıeler barlyq mem­lekettik medısına uıymdarynda engizildi.

– Nátıjesinde densaýlyq kórset­kishteri jaqsardy. О́mir súrý uzaqtyǵy 73 jastan asty. Jalpy, ólim 2%-ǵa, ana ólimi 13%-ǵa, náreste ólimi 4%-ǵa, týberkýlezden ólim sany 41%-ǵa tómendedi. Qorytyndylaı kele, «Densaýlyq» baǵ­dar­­lamasynyń negizgi maqsattary men mindetteri oryndaldy dep aıtýǵa bolady, – dedi E.Birtanov.

«Densaýlyq» memlekettik baǵdar­lama­synyń aldaǵy 5 jyldyǵynda  sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý­dy qamtamasyz etý kózdelgen.  Alǵashqy mindet – qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdy damytý. Osy oraıda tuzdy tutyný 31%-ǵa, temeki shegý 13,6%-ǵa, alkogoldy tutyný 16%-ǵa tómendeıdi. Dene shy­nyq­tyrý jáne sportpen aınalysatyn halyq úlesi 36%-ǵa jetedi. Ekinshi baǵyt aıasynda tamaq ónimderiniń sapasyna, negizgi ınfeksııalyq aýrýlarmen kúreske jáne jaraqattaný men jazataıym oqıǵalardy tómendetýge nazar aýdarylady. Nátıjesinde azamattardy ımmýn tapshylyǵy vırýsynan emdeýmen qamtý 29%-ǵa artady, jol-kólik oqıǵasynan bolatyn ólim kórsetkishi 24%-ǵa, týberkýlezben syrqattaný 9%-ǵa, ýlanýdan ólim 10%-ǵa tómendeıdi. Úshinshi baǵyt aıasynda aýrýlardyń aldyn alýǵa, jastar densaýlyq ortalyqtaryn kúsheıtý arqyly balalar men jastar densaýlyǵyna, onyń ishinde mentaldy jáne reprodýktıvti densaýlyqqa erekshe kóńil bólinedi. Osy sharalardyń ar­qasynda alǵashqy medısınalyq-sanı­tarlyq uıymdarǵa profılaktıka maq­satymen kelý jıiligi 16 %-ǵa artady dep josparlanyp otyr.

– Kelesi baǵyt – adam kapıtalyn damytý. Munda kásibı damytýdy jetildirý, bıomedısınalyq zertteýler naryǵyn damytyp, kommersııalandyrý, derbes medısınany engizý kózdelgen. Jalaqyny arttyrý, áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý, kásibı jaýapkershilikti qorǵaý arqyly medısınalyq qyzmetker mártebesin arttyrý josparlanǵan. Dárigerdiń ortasha jalaqysy 2025 jyly 2,5 esege ósedi, aýyldardy medısınalyq qyzmetkerlermen qamtamasyz etý kórsetkishi 13%-ǵa artady, klınıkalyq zertteýler sany 2 ese kóbeıedi, – dedi mınıstr.

E.Birtanovtyń aıtýynsha, besinshi baǵyt aıasynda pedıatrııa, ońaltý jáne bas­qa medısınalyq qyzmetterdi keńeı­tý jáne dári-dármekpen qamtamasyz etý jetil­diriledi. Pasıentterdiń medısına­lyq kómek sapasyna qanaǵattaný deńgeıi 65%-ǵa deıin artady, múgedektikke al­ǵashqy shyǵý deńgeıi 2,4%-ǵa tómen­deıdi. Al altynshy baǵyt boıynsha aqparattyq júıelerdi odan ári damytý, bıznes-ıntellekt quraldaryn engizý, statıstıkanyń jańa tásilderin engizý kózdelgen. Osylaısha, ınteroperabeldik platformamen tolyq ıntegrasııalanǵan medısınalyq uıymdar úlesi 90%-ǵa jetýi tıis.

– «Densaýlyq saqtaý júıesiniń turaq­ty damýy» degen úshinshi mindet aıasynda halyqtyń densaýlyqqa jumsaǵan jeke shyǵyndary 39%-dan 27 %-ǵa tómen­deıdi. Elbasynyń tapsyrmasyn oryndaý barysynda alǵashqy medı­sına­lyq-sanıtarlyq kómek pen qoǵam­dyq densaýlyq saqtaýdy qarjylan­dyrý jalpy shyǵystardyń 60 paıyzyna jetedi. Segizinshi baǵyt aıasynda qural-jabdyqtardy jańartýǵa, iri obektilerdi salýǵa ınvestısııalyq shyǵyn­dardy óteý, tarıfterdi jetil­dirý kózdelgen. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha, medısınalyq tehnıkamen jabdyqtaý 100%-ǵa jetedi, medı­sına­lyq ǵımarattardyń tozýy 32%-ǵa tómen­deıdi, densaýlyq salasyna ınvestısııalar kólemi alty jylda 2,8 trıllıon teńgege artady. Onyń ishinde jeke ınvestısııalar úlesi 70%-dan asady, − dedi mınıstr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr A.Mamın aldaǵy ýaqytta medısınalyq kómek sapasyn arttyrý, densaýlyq saqtaýdyń biryńǵaı sıfr­ly keńistigin qurýdy aıaqtaý bo­ıynsha sharalar qabyldanatynyn jetkizdi. Sonymen qatar barlyq óńirde medısı­nalyq qyzmet kórsetýdiń jańa tehnologııa­lary engizilip jatqan alǵash­qy medısı­nalyq kómek kórsetýdiń ozyq tájirıbe ortalyqtaryn damytý jal­ǵasatynyn atap ótti. Medısına qyz­met­kerleriniń már­tebesin arttyrý úshin kadr­lyq resýrs­tardyń ulttyq júıesi qurylatynyn aıtty.

– Dárigerler men meıirbıkelerdiń jalaqysy orta eseppen 2 ese artyp, olardy áleýmettik qoldaý sharalary kúsheıtiledi, sondaı-aq kásibı jaýapkershilik sharalary da kúsheıtiledi. Jalpy, bir dárigerdiń júktemesi Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń deńgeıine deıin tómendeıdi (1500 adamǵa – 1 dáriger), − dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy medısına salasyn­daǵy ınvestısııalyq ahýaldy túbegeıli jaqsartý jáne jobalyq basqarýdy engizý josparyna da toqtalyp ótti.

– Alǵash ret salaǵa 2,8 trln teńge qarjy bólý josparlanǵan, onyń 2,2 trln teńgesi jeke ınvestısııalar esebinen bolady. Osy qarajat esebinen 431 den­saýlyq saqtaý nysany salynady, sonyń ishinde 10 myń orynǵa arnalǵan, halyq­­aralyq deńgeıdegi 19 kópsalaly aýrý­­hana memleket-jeke­menshik árip­tes­­tigi mehanızmi arqyly salynady. Bul aýrý­hanalardaǵy emdeý oryndaryn 50%-ǵa ul­ǵaıtýǵa, me­dısınalyq nysan­dardyń tozýyn 56%-dan 38%-ǵa deıin azaıtýǵa múm­kindik beredi, − dedi A.Mamın.

Premer-Mınıstr osy sharalardyń barlyǵy medısınalyq ınfraqurylymdy jaq­sartýǵa jáne aýrý-syrqaýdyń deń­ge­ıin azaıtýǵa, sondaı-aq qazaqstan­dyq­tardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn 2025 jylǵa qaraı 75 jasqa deıin kóterýge yq­pal etetinin atap ótti.

Sońǵy jańalyqtar

Tarıhta qalǵan indetter

Tarıh • Búgin, 00:40

Ulttyq kınodaǵy karantın

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar