Medısına • 23 Jeltoqsan, 2019

«Julyn jaryǵy» úkim emes!

43 retkórsetildi

«Julyn jaryǵy» (Spina bifida) – boıda týabitti bolatyn, adamdy ómir boıy arbaǵa tańatyn aýyr dert. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵy» ShJQ RMK «Spina Bifida qoǵamy» qoǵamdyq qorymen birlese áleýmettik qamsyzdandyrý jáne medısınalyq uıymdardyń qatysýymen julyn jaryǵy bar balalarǵa medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartý boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtý sheńberinde dóńgelek ústel ótkizdi.

Omyrtqa jotasyndaǵy bir nemese birneshe omyrtqada dúrdıip shyqqan jaryqtyń áserinen túıispeı qalýdan týǵan aýytqýshylyq «Julyn jaryǵy» atalady. Bul derttiń tabıǵaty tolyq anyqtalmaǵan, alaıda, júktilik kezinde náresteniń ishtegi damýynyń alǵashqy 3 aıynda ananyń qandaı da bir ınfek­sııa­lyq aýrýmen aýyrýy sebep bol­ýy múmkin deıdi mamandar. О́ıtkeni sol kezeńde tipti úırenshikti, pálendeı mán bermeıtin tumaýdyń áserinen folat­tyq zat almasý jańylysyp, folıı qyshqylynyń jetimsizdigi júı­ke tútigindegi ashyq kemistikke alyp keledi eken. Elimiz boıynsha búginde 347 bala osy derttiń shyrmaýynda. Sondyqtan da júkti bolýdan 3 aı bu­ryn jáne balanyń ishki damýynyń alǵash­­qy 3 aıynda folıı qyshqylyn qa­byl­­daý óte mańyzdy jáne onyń mól­sherin dárigerdiń anyqtap berýi qajet, «al kelinshekter bolsa aldymen júktilik boıynsha esepke turýǵa da asyqpaıdy», degen dárigerler reni­shine qulaq asqan jón-aý. Ádette Ja­ratýshy o basta dene kemistigimen týǵan balany esirkep, oǵan áldebir salaǵa degen beıimdilik pen daryn syı­laıtyny bar. Julyn jaryǵymen aýy­ratyn balalardyń bo­ıyna da sondaı erekshe qasıetter beredi eken. Eýropada náreste týysymen anany shy­ǵar­mashylyq qabilettiligin kór­se­­týdiń ádemi múmkindigi bolatyn «er­ek­­she» balasynyń ómirge kelýimen qut­­tyqtaýy, psıhologııalyq turǵyda otba­­synyń tulǵa qalyptastyrýda qıyn da jaýapty istiń moıynǵa arty­latynyn kórsetedi. Rasynda, tósek­te uzaq jatatyn balanyń jambasyn tesken, oıyq jaradan saqtaý, aıaq-qoldarynyń semýine, qan aına­lymy­nyń nasharlyǵynan ózge de organdar qyz­metiniń buzylýyna qarsy kúres jan­keshti eńbek pen tózimdi talap etedi.

 О́zin Araılym dep tanystyrǵan julyn jaryǵymen aýyratyn balanyń anasy búginde eń basty problemanyń biri ata-analardyń osy dert jaıynda tolyq aqparatty bilmeýi ekenin aıtqan ol: «Áke-shesheniń bar kúshi balanyń jaryǵynda bolyp, qaıtsem aıaqtan turǵyzamyn degen jantalasqa jumyl­dyrylady. Al bul balalardyń boıyn­daǵy keseldiń basty salqynyna kishi dárettiń tolyq shyqpaı, aǵzada qalyp qoıýy jatady. Sodan ýlanyp, ınfek­sııa jınalǵan kezde búırektiń, t.b. or­gandardyń aýrýy bastalady. О́zim ju­mysymen aınalysatyn «Spina Bifida qoǵamy» qoǵamdyq qorynyń nazaryndaǵy balalardyń arasynda ár jarty jyl shamasynda ınfeksııanyń sondaı áserinen bir bala qaıtys bolady. Qazir Nur-Sultan qalasynda julyn jaryǵymen aýyratyn balalar men jasóspirimderdiń sany – 40, ıaǵnı 40 taǵdyr. Máseleniń mán-jaıyn bastan ótkerip júrgendikten anyq uǵynǵan biz qoǵamdyq negizde biriktik, arnaıy top, áleýmettik jelide paraqshamyzdy ashyp, ortaq problemalardy aıqyndadyq. Sol arqyly ózdiginen tolyq zárin shyǵara almaıtyn osyndaı dıagnozy bar balalarǵa kó­mek­­te­setin kúnine 6 kateter tegin beri­­le­tin boldy. Áıtpegende ony kún­­d­e­likti satyp alý múmkin emes», degen.

Júrek aýyrtar salmaqpen bóli­se­tin analardyń tarqatar sheri az emes tárizdi. Áleýmettiń osydan 10 jyl burynǵyǵa qaraǵanda múgedek adam­darǵa degen kózqarastarynda biraz ilgerileýshilik bar, alaıda bul biz kútken deńgeıde emes, kópshilik jer­lerge barý, qoǵammen etene ara­la­­sýd­aǵy qıyndyqtar shash etekten. Kólbeý emes, kóz aldaýǵa tip-tik qoıyl­ǵandaı pandýstan arbasyz jaıaý adam­nyń ózi júgirip túsetindeı, qor­qy­nyshty. «Jańadan salynǵan mektepterdiń ózinde jedelsaty-lıf­ti­ler qarastyrylmaǵan, men 10 jastaǵy qy­zymdy qabattan qabatqa kóterip shy­ǵaramyn. Nemese kip-kishkentaı bala yńǵaısyz úlken arbada otyrady. О́ıtkeni ata-anaǵa balasynyń damýyna qajetti arbany tańdaýda arnaıy mamannyń keńesi kerek, osyndaı qolaısyzdyqtar tizbegi balalardy áleýmettendirýge úlken kedergi» deıdi qamyqqan ata-analar.

 Ras, elimizde mundaı balalarǵa medısınalyq kómekti jetildirý sheń­be­rinde túrli is-sharalar júrgiziledi: neırohırýrgtar julynǵa kúrdeli operasııalar (julyn fıksasııasyn alyp tastaý) jasaıdy, tehnıkalyq ońaltý quraldarynyń tizimi edáýir keńeıtilgen, sondaı-aq ata-analar arasynda aqparattyq jumys júrgizilip, saıt jáne ádistemelik quraldar shy­ǵa­ryl­ǵan. Julyn jaryǵy bar kishkentaı pasıentterdi emdeýdi neırohırýrg, nev­ropatolog, ýrolog, hırýrg, orto­ped, oftalmolog, reabılıtolog ma­man­dar atqarady dese de naq osy aýrý­dyń barlyq máselelerin bilip, anyqtap, qandaı jaǵdaıda, qandaı em túri­niń tıimdiligi joǵary jáne taǵy basqa da parametrlerdi saralaıtyn ortalyqtandyrylǵan jumys joq. Bál­kim joǵarydaǵy mamandardyń tizi­mine genetıkter de kirýi qajet shyǵar, aýrýdyń paıda bolý tabıǵaty tolyq anyqtalmaǵandyqtan tuqym qýalaý­shy­lyq turǵysynan zertteý de nazarda ustalsa deıdi jınalǵandar.

Is-shara barysynda julyn jaryǵy bar balalarǵa medısınalyq kómek kór­se­týdi jetildirý máseleleri, ve­dom­s­tvo­aralyq talqylaý jáne ony sheshý bo­ıynsha jınaqtalǵan usynystar orta­ǵa salyndy.

Odan ári ata-analar arasynda, onyń ishinde óńirlerde aqparattyq-tú­sin­­dirý qyzmetin jalǵastyrý qajet­ti­­ligi kóterilip, el boıynsha týa bit­­ken julyn jaryǵy bar pasıent­ter­­­diń derekter bazasyn jasaı otyryp, balalardyń ómir súrý jáne emdelýi boıynsha aqparattyq zertteý júrgiziledi, sondaı-aq ońaltýdyń teh­nıkalyq quraldarynyń tizimin keńeı­tý: jórgekter sanyn ulǵaıtý, beriletin qural­dar sapasynyń saqtalýyn baqy­laý áńgimeniń ózegine aınaldy.

Damyǵan elderde mundaı dıagnozy bar adamdardyń ómir súrý jasynyń uzaqtyǵy jáne qoǵamǵa paıdalylyǵy, boılaryndaǵy daryndaryn el ıgiligine jumsalýyna jol ashylǵanyn aıta ketken jón. Olardyń arasynan myqty sýretshiler, tipti kásibı ártister, shyǵarmashylyq keńistigi keń adamdar kóptep shyqqan. Al bizdiń qoǵamda bul ázirge arman kúıinde qalyp otyr, dıagnoz balaǵa shyǵarylǵan úkim emes, ata-analardyń aýrý ereksheligin bilmeýi basty kederginiń biri bolýda. Sondyqtan da qoǵamnyń habardar bolyp, aýrýmen kúreste janashyrlyq kózqaraspen qatar aqparat almasýdaǵy jitiligi qajet deıdi dóńgelek ústelge qatysýshylar.

 

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar