Qoǵam • 27 Jeltoqsan, 2019

Almatyny aýyz sýmen qamtý qaı deńgeıde?

16 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Alma­ty qalasyn damytýǵa baǵyt­talǵan keńeste sha­har­dyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq tabystary eń áýeli qaladaǵy ınfraqu­rylymdyq qyzmet sapasyn jaqsartýdan bastalaty­nyn aıtyp, bul baǵytta bir­qatar tapsyrma bergen bolatyn. Osy rette kún sa­nap aýmaǵy artyp ke­le jat­qan megapolıstiń aýyz sý máselesi men káriz júıe­sinde qandaı másele bar?

Sońǵy jyldary qaladaǵy ón­diristik jáne tehnologııalyq úderister zamanǵa saı jańaryp keledi. Qolǵa alynǵan tyń bas­tamalar kásiporyndarǵa ǵana emes, eń áýeli turǵyndar úshin tıimdi. Bul baǵytta júzege asqan «Sıfrly sý arnasy» júıesi sala­daǵy birqatar qyzmet kór­setý jumystaryn edáýir jeńil­de­tip otyr. Máselen, «Al­ma­ty Sý»­ mekemesi qala ákim­di­giniń qol­­daýymen «Sýmen jab­dyq­taý­dyń jıyntyq balans júıe­si», «Sorǵy stansalarynyń teh­no­logııalyq prosesterin avtomattandyrý jáne dıspetcherleý», «Sý esepteıtin jal­py­­úı­lik aqyldy aspaptardy ornatý» sekildi úsh birdeı jo­ba­ny qoldanysqa engizgen. Júr­­gizilgen zertteý nátıjesi atal­­ǵan joba sý shyǵyny men apat­ty jaǵdaılardyń sanyn azaı­týǵa aıtarlyqtaı septigin tı­gizgenin kórsetken. Sondaı-aq bul jumystar qubyrlardyń to­zý deńgeıin tómendetetini anyq­tal­dy.

Jasyratyny joq, sala mamandary qaladaǵy qubyrlardyń 60 paıyzdan astamyn aıyrbastaý qajettigin aıtyp júr. Tozyǵy jetken qubyrlar turǵyn­­dar­dyń ómirine qaýipti. Apat­ty jaǵ­­daılardyń aldyn alý maqsa­tynda kásiporyn jylyna shamamen 20 shaqyrym qubyrdy jón­deýden ótkizedi.

Almatylyqtarǵa usynylatyn sýdyń 30 paıyzy taý ózenderinen, al qalǵan 70 paıyzy tereńdigi 150 metrden 500 metr­ge deıingi uń­ǵymalardan alynady. Taý sýy kúrdeli tazalaý kezeńinen ótedi. Sý tundyrylyp, súzýdiń birneshe satysynan ótip, odan ári natrıı gıpohlorıtimen, ıaǵnı qarapaıym tuzben zararsyzdandyrylady. Hımııalyq quramy boıynsha Almaty qalasynyń aýyz sýynda adam aǵzasyna óte qajetti tabıǵı mıkroelementter jeterlik. Tıisinshe aǵzaǵa keri áser etetin aýyr metaldar, fenoldar jáne munaı ónimderi joq.

– Almaty qalasyndaǵy sýdyń sapasy kepildendirilgen. Bir sózben aıtqanda, sý bakterıo­logııa­lyq jáne hımııalyq kór­set­kishter boıynsha qaýipsiz. Attes­tasııadan ótken óndiristik zert­hana sý sapasyna táýlik boıy baqylaý júrgizip otyra­dy. Aldymyzǵa qoıǵan bas­ty maq­­satymyz – halyqty úz­dik­­siz, sapaly aýyz sýmen, ká­riz­ júıesi qyzmetimen qam­ta­ma­syz etý. Respýblıka aýma­ǵyn­­daǵy qalalardyń ishinde eń­ tómen tarıfterdiń biri – Al­ma­ty qalasynda. Osy jy­ly tehnıkalyq shyǵyndy ońtaı­landyryp, qajetti jóndeý ju­mys­taryn júrgizý arqyly ta­rıfti 10 paıyzǵa qysqartý múm­kin boldy. Birneshe tazartý satysynan ótken 1000 lıtr sapaly aýyz sýdyń baǵasy 50 teńge turady, al káriz qyzmeti 25 teń­­geni quraıdy. Sońǵy jyl­­dary qalalyq bıýdjetten 400 sha­qy­rymǵa jýyq sý quby­ry sa­lyndy. «Qal­qaman», «Dos­tyq», «Alty Alash» sekildi shaǵyn aýdan­darda sýyq sý má­seleleri tolyǵymen sheshilý­de. Sondaı-aq «Uljan», «Taý­gúl», «Shańyraq» sha­ǵyn aýdan­darynda sýyq sýǵa qosylý ju­­­mys­­tary sheshimin tapty. Bıyl «Áı­ge­rim», «Aqbulaq», «Qu­ry­lys­shy», so­ny­men qatar Ala­­taý aýdanyndaǵy bir­­shama shaǵyn aýdan turǵyndary da sapaly sýyq sýǵa qol jetkizedi. Me­deý, Jetisý, Túrksib aýdandarynda da ınjenerlik jeliler júrgizilýde. Qala ákiminiń jeke qoldaýymen, osy jyly Naýryz­baı aýdanynyń 4 sha­ǵyn aýdanynda ınjenerlik jeli­ler­­di júrgizý jumystary bastaldy. Or­ta­lyq­­tandyrylǵan jeliler degenimiz – eń bas­tysy, qolaılylyq pen sapa belgisi. Belsendi jumystardyń nátı­je­sinde 70 myńǵa jýyq turǵyn sapaly sýyq sýǵa qol jetkizedi, – deıdi «Almaty Sý» mem­le­kettik kommýnaldyq ká­sip­orny­nyń bas­pa­sóz qyzmeti.

Shaharda sýdy zańsyz qosyp alatyn­dar men qudyqshalardyń qaqpaǵyn qoldy etý faktileri tyıylmaı tur. Káriz júıesiniń shoıyn qaqpaqtaryn ur­laý má­selesi jalpy qala úshin úlken pro­b­lema deýge bolady. Sebebi temir qaq­paqtardyń urlanýy jol apaty men ja­zataıym oqı­ǵalardy jıiletedi. Bul jaıt­ty nysanǵa alǵan mamandar teh­nıka­lyq múmkindigi bar aýmaq­tar­ǵa kom­po­­zısııalyq mate­rıal­­dardan ja­salǵan lıýk qaq­paq­taryn ornata bas­ta­ǵan. Qa­ýip­­­­siz­dik maqsatynda elimiz bo­ıyn­sha alǵashqy bolyp  turǵyn úı aýla­­lary men tro­týarlarǵa tor túrindegi qo­symsha qaq­paq­tar da qoıylýda.

Qazirgi tańda qala aýmaǵyn tutastaı der­lik aýyz sýmen já­ne káriz júıesimen qam­typ otyr­ǵan mekeme «Sıfrly sý arnasy» baǵytyn iske qosqan. Osy­­nyń negizinde nysandar men je­li­ler­diń elektron­dy kartasy qu­rylyp, bar­lyq qyzmet­ker osy biryńǵaı jelige qo­syl­ǵan. Olar naqty ýaqyt rejiminde ár qu­­byr ýchas­kesine, árbir nysanǵa sı­­pat­tama bere alady. Jeliniń qa­laı ornalasqany, onda qan­daı jón­­deý ju­mys­tary júrgizilgeni, qan­daı jón­deý­ler qajet ekeni tu­tastaı elek­trondy kartada kór­setilgen. Iаǵnı, onda qubyrlar ǵa­na emes, onyń tolyq sıpattamalary da qosa berilgen. Sonymen qa­tar aqparattar da kún saıyn jańar­tylyp, tolyqtyrylyp oty­rady.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar