Parlament • 27 Jeltoqsan, 2019

Prezıdent mán bergen mańyzdy máseleler zańmen retteledi

15 retkórsetildi

 

Shetin máselelerge qarsy «ımmýnıtet»

Senattyń jalpy otyrysynyń kún tártibinde aldymen Joǵarǵy sottyń sýdıalaryn bosatý jáne saılaý týraly máseleler qaraldy. Prezıdenttiń usynysy negi­zinde jáne Konstıtýsııaǵa sáı­kes Tólebaı Qojan men Baǵ­lan Maqulbekov Joǵarǵy sottyń sýdıasy qyzmetinen bosatyldy. Al Joǵary sot Keńesiniń usy­nymyna negizdelgen Pre­zıdent usynysy boıynsha Vıacheslav Salıı, Arystanbek Stybaev, Sembek Baımahanov, Esenbaı Boranbaev, Botagóz Eralıeva Joǵarǵy sot sýdıalary bolyp saılandy.

Budan keıin Senat depýtat­tarynyń qoldaýymen Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropa Keńesi arasyndaǵy Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy memleket­ter toby ókilderiniń jáne baǵa­laý­­shy toptar músheleriniń (GREKO) artyq­shylyqtary men ımmý­nıtet­­terine qatysty kelisim ratı­fı­kasııalandy. Atalǵan kelisim­ge Strasbýrg qalasynda 2019 jyl­ǵy 15 qazanda qol qoıyldy.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oljas Bek­tenov engizilip otyrǵan zań jobasyn daıyndaý barysynda GREKO músheleriniń ókilderi men baǵalaý toptarynyń músheleri qandaı artyqshylyqtar men ım­mý­nı­tetterdi paıdalanǵanyn aıtty.

– Birinshiden, jeke basyn qa­maýǵa nemese ustaýǵa qarsy, sondaı-aq aıtqandary men jaz­ǵan­daryna jáne resmı túr­de ózi jasaǵan barlyq áreket­ke qa­tys­ty qylmystyq, azamat­tyq, ákimshilik quzyretine ımmý­nı­tetti paıdalanady. Ekinshiden, eger bul memlekettik qaýipsizdik maqsatynda kirýge tyıym saly­natyn nemese retteletin aı­maq­tar týraly qaǵıdalarǵa qaı­shy kelmegen jaǵdaıda olardyń fýnksııalaryn oryndaý úshin memlekettiń aýmaǵynda júrip-turý erkindigin, onyń aýmaǵyna kirýi jáne memleketten shyǵýy qamtamasyz etilýi tıis. Biraq aı­ta ketetin jaıt, kórsetilgen tul­ǵalar qylmys jasaǵan kezinde nemese birden jasalǵannan keıin ustalǵan jaǵdaıda ol qamaýǵa alýdan jáne sot qýdalaýynan bosa­tylmaıdy. Taǵy bir mańyz­dy másele – atalǵan ımmýnıtet­ter tek resmı tulǵa, ıaǵnı Eýropa Ke­ńesiniń resmı ókili retin­de jasaǵan áreketterdi kóz­deı­di. Eger GREKO-nyń ókili Qazaq­­­standa júrip jeke tulǵa re­­tinde kez kelgen qylmys ja­­sa­ǵan jaǵdaıda eshqandaı ım­mý­­nı­tetter qoldanylmaıdy. Kináli tulǵa jaýapqa tartylady. Sonymen qatar eger berilgen ımmýnıtter sot tóreligin júzege asyrýǵa kedergi keltiretin bolsa, atalǵan ımmýnıtetterden bas tartý prosedýrasy kózdelgen, – dedi agenttik ókili.

GREKO-ǵa qosylý Eýropa Ke­ńe­siniń sybaılas jemqorlyq úshin qylmystyq jaýapkershilik týraly konvensııasyn ratıfıka­sııa­laýǵa jol ashady. Bul óz ke­zeginde qylmyskerlerdi ekst­ra­dısııalaý, olardyń zańsyz tapqan múlkin qaıtarý máse­leleri boıynsha Eýropa el­deri­men yntymaqtastyqty kú­sheı­týge múmkindik beredi. Sena­tor Nurjan Nursıpatov atal­ǵan kelisimdi ratıfıkasııa­laý sybaılas jemqorlyqqa qar­sy zańnamany jetildirýge, son­daı-aq álemdik reıtıngterde Qa­zaq­stannyń sybaılas jem­qor­lyq kórsetkishteriniń ın­deksin tómen­detýge yqpal eteti­nin atap ótti.

 Ekonomıkaǵa oń yqpalyn tıgizedi

Plenarlyq otyrysta Premer-Mınıstrdiń birinshi oryn­basary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov depýtattar nazaryna «Qazaqstan Úkimeti men Kıpr Úkimeti arasyndaǵy tabysqa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly konvensııany jáne oǵan Hattamany ratıfıkasııalaý tý­raly» zań jobasyn usyndy. Mınıstr mundaı halyqaralyq sharttar sheteldik ınvestorlarǵa kepildik berip, salyq salý qu­qyǵyn eki memleket arasynda ádi­letti bólisýge jaǵdaı jasaıtynyn aıtty. Konvensııa birinshiden, aldaǵy ýaqytta sa­lyqtyń barlyq túri boıynsha aq­parat almasýdy jolǵa qoıyp, salyq qyzmetteri arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy maqsat tutsa, ekinshiden, rezı­denttikti dáleldeıtin eki memlekette birdeı qoldanylatyn tár­tipti belgileýdi kózdeıdi.

Qazaqstan men Kıpr arasyn­daǵy taýar aınalymy sońǵy 10 jylda 440 mln dollarǵa je­tipti. 2016 jyly jalpy saýda aınalymy 7 mln dollardy ǵana quraǵan eken. 2019 jyldyń 9 aıyn­da Qazaqstan men Kıpr ara­syndaǵy ózara saýda kólemi edáýir ulǵaıyp, 30 mln dollardy qurady. Onyń ishinde eksport – 28 mln, ımport – 2 mln dollar deńgeıinde.

Senator Olga Perepechına salyq konvensııalaryn nemese kelisimderdi qabyldaý trans­shekaralyq saýdany jeńildetip, ınvestısııalar tartýdy qamta­masyz etetinin atap ótti. Sońǵy 10 jylda salyqtyq konvensııalar qoldanylatyn elderden bizdiń elimizge kelgen sheteldik tikeleı ınvestısııalar aǵyny 391 mlrd AQSh dollaryn qurady nemese bul sheteldik ınvestısııalardyń barlyq kóleminiń shamamen 90 paıyzy boldy.

Sonymen qatar Álıhan Sma­ıylov tanystyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstı­týsııalyq zańdaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań qabyl­dandy. Bul qujattyń maqsaty – AHQO-ny jyldam qalyptastyrý men elimizdiń negizgi qarjy tu­ǵyr­­namasy retinde damýyn qam­­tamasyz etý jáne ınvestısııa tartý úshin onyń ıýrısdık­sııasyn paıdalaný. Zań joba­sy «ınvestısııalyq rezıdent» uǵymyn engizýdi kózdeıdi, son­daı-aq ınvestısııalyq rezıdentterge beriletin talaptar men jeńildikterdi retteıdi.

Senator Baqtybaı Shelpekov bıýdjetten AHQO-ny qarjy­landyrýǵa baǵyttalǵan maqsat­ty aýdarymdardy qosymsha qun salyǵynan bosatýda usynylyp otyrǵan erekshelikterdi túsin­dirdi. Sondaı-aq rezıdent emes­terdiń AHQO-ǵa kórsetilgen ju­mys­tary men AHQO-ǵa qatysý­shylardyń qyzmetterin qosymsha qun salyǵyn salýǵa jatatyn aınalym dep eseptemeý usynylady.

Zań jobasyna qoldaý bildirip sóz alǵan senator Erbolat Mu­qaev Qazaqstanǵa kelý vızasyn alý quqyǵyn qamtamasyz etý, AHQO aýmaǵynda áreket etetin aǵylshyn quqyǵymen qamtama­syz etilgen ınvestısııalardyń saqtalý kepildikterimen qosa salyq preferensııalaryn berý sheteldik ınvestorlardy tartýǵa yqpal etetinin atap ótti.

Muǵalim mártebesin kóteretin zań maquldandy

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda jynystyq zorlyq-zombylyq, pedofılııa, esirtki taratý, adam saýdasy, áıelderge qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq jáne basqa da aýyr qylmystarǵa, ásirese, balalarǵa qatysty qyl­mys­tarǵa qoldanylatyn jazany shu­ǵyl túrde qataıtý qajet eke­nin tapsyrǵan edi. Osy maq­satta ázirlengen «Qazaq­stan Res­­pýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine qyl­mys­tyq, qylmystyq-prosestik zań­na­many jetildirý jáne jeke adam quqyqtarynyń qorǵalýyn kú­sheı­tý máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańynyń jobasy eki oqylymda qaralyp, qabyldandy.

Bas prokýrordyń orynbasary Marat Ahmetjanov zań jobasynda birqatar qasaqana qylmys úshin jaýaptylyqty kúsheıtý eskerilgenin aıtty. Urlyqqa qatysty áreketter aýyr qylmystar sanatyna kóshedi. Mal urlyǵy da erekshe nazarǵa alynbaq. Zań jobasynda jaı quram úshin 5 jyl, eger top bolyp aldyn ala sóz baılasýmen iri mólsherde urlyq jasasa 7 jylǵa deıin jaza eskerilgen. Son­daı-aq jeke menshiktegi nysanǵa birneshe ret buzyp kirgeni úshin 10 jyl, asa iri kólemde jáne qylmystyq top bolyp urlyq jasasa, 12 jyl bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen.

Buǵan qosa atalǵan zań jo­basynyń sheńberinde zorlaý, ıaǵnı jábirlenýshige nemese basqa adamdarǵa kúsh qoldanyp, onyń dármensiz kúıin paıdalanyp, jynystyq qatynas jasaý aýyrlyǵy ortasha qylmystan aýyr qylmys sanatyna kóshedi, zańsyz ańshylyq, balyq, sý janýarlaryn aýlaýǵa, ósimdikterge qarsy jasalǵan teris áreketter aýyrlyǵy orta qylmystar sanatyna kiredi, zańsyz esirtki nasıhaty men jarnama úshin jańa bap engizildi jáne mas kúıinde kólik júrgizgenderdiń jazasy kúsheıtiledi.

Sonymen qatar jalpy oty­rys­ta Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Tamyz konferensııasynda bergen tapsyrmalary «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasynda jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine pedagog mártebesi, oqýshy men muǵalimge júktemeni tómendetý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda eskerildi.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aı­maǵambetov jarty mıllıonnan asa muǵalimniń jumysyna qatysty «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasy 21 baptan turatynyn aıtty. Jalpy tórt baǵytty qamtıtyn qu­jatta birinshi – ustazdardyń quqyqtaryn keńeıtý jáne ózine tán emes jumystan bosatý, júktemesin azaıtý; ekinshi – muǵalim qyzmetine qoıatyn talaptardy kúsheıtý; úshinshi – materıaldyq emes yntalandyrý tetikteri jáne tórtinshi materıaldyq yntalandyrý máse­leleri qarastyrylǵan.

Onyń sózine qaraǵanda, pe­dagogtardyń quqyqtary bo­ıynsha birneshe norma qaras­tyrylǵan. Olardyń barlyǵy muǵalimniń jeke damýyna jáne oqý prosesin jetildirýge múm­kindik beredi. Muǵalimderdi artyq jumysqa, óziniń qyzmetine kirmeıtin jumysqa tartýǵa, shamadan tys esep berýge, qaǵaz­bastylyqqa, negizsiz tekserý júr­gizýge tyıym salý arqyly júk­temeni azaıtý boıynsha jeke normalar kózdelgen.

Buǵan qosa jıynda Má­jiliste maquldanǵan «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń ákimshilik-aýmaq­tyq qurylysy, memlekettik bas­qarý júıesin, bıýdjetaralyq qa­tynastardy jetildirý, kredıtteý jáne bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy Senat depýtattary tarapynan da qoldaý tapty.

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar