Qoǵam • 31 Jeltoqsan, 2019

Áleýmettiń áleýeti artqan jyl

17 retkórsetildi

Bıyl qazaqstandyq áleýmettiń áleýeti artqan jyl boldy. Memleket basshysy Q.Toqaevtyń Prezıdent retindegi alǵashqy betburysty sheshimderi de atalǵan salaǵa qan júgirte tústi. Áleýmettik turǵyda az qorǵalǵan azamattarǵa beriler kómek kólemi artty. Bul is qoǵam tarapynan da qyzý qoldaýǵa ıe boldy.

AÁK eldiń eńsesin kóterdi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda áleý­mettik kómek kórsetý júıesin odan ári damytýdy tapsyrǵan edi. «Memleket muqtaj jandarǵa kó­mek kórsetý úshin barlyq qa­jetti sharalardy qabyldaýda. Alaıda, birqatar sheshimder jan-jaq­ty saraptalmaı qabyldandy. Nátı­jesinde bul paternalıstik pı­ǵyl­dy­ń aıtarlyqtaı artýyna ákep soqtyrdy. Sońǵy 5 jylda Qazaq­standa ataýly áleýmettik kó­mek alatyndar sany 77 myńnan 1,4 mıllıonnan astam adamǵa art­qan. Áleýmettik kómekke bıýdjet­ten bólinetin qarajat kólemi 2017 jyldan beri 17 ese kóbeıdi jáne odan da arta tústi. Basqasha aıt­qan­da, jumys istegisi kelmeıtin adam­dar nemese áleýmettik kómek alý úshin ózderiniń tabysyn ja­sy­­r­a­tyndar kóbeıdi. Jaǵdaıy bar otbasylardyń áleýmettik kó­mek alatyny týraly derekter bu­ǵan deıin buqaralyq aqparat qu­ral­da­ryn­da jarııalanǵan bolatyn. Taǵy da atap ótemin.

Konstıtýsııa boıynsha biz­diń elimiz – áleýmettik memleket. Sondyqtan memleketimiz aza­­mat­tar aldyndaǵy mindet­te­rin oryndaýy tıis. Úkimet óz ju­­­my­synda osy qaǵıdatty bas­shy­lyq­qa alýǵa mindetti», dedi. Ataýly áleýmettik kómek tabysy az otbasylarǵa tólenedi. Alaı­da, AÁK taǵaıyndaýdyń jańa te­tik­teri ár otbasyna jeke tásildi usy­­nady. Negizgi qaǵıda – shynymen kó­mek­ke muqtaj adamdarǵa kó­mek­tesý. Ataýly áleýmettik kómek – bul járde­ma­qy emes, taby­sy az otbasylardyń qar­jy­lyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa jáne daǵ­darysty eńserý úshin olardyń re­sýrstaryn yntalandyrýǵa ba­ǵyt­talǵan qıyn jaǵdaıǵa tap bol­ǵan azamattarǵa memleket tara­py­na­n qoldaý kórsetý. Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıs­trl­igi Memleket bas­shy­synyń Qa­zaqstan halqyna Jol­da­ýynda aı­tylǵan tapsyrmasyna sáıkes AÁK usynýdyń jańa tetikterin ázirlegen bolatyn. Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstri B.Nurymbetov «Bıylǵy 1 sáýirden bas­tap kedeılik shegi 50%-dan 70%-ǵa deıin ósti (14 849-dan 20 789 teńgege deıin), sondaı-aq tabysy tómen otbasynyń árbir balasyna ataýly áleýmettik kómek 20 789 teńge mólsherinde belgilendi», degen bolatyn. Sonymen qatar shartsyz aqshalaı kómekti taǵaıyndaý merzimi – 3 aıdan 6 aıǵa deıin, shartty aqshalaı kómek – 6 aıdan 12 aıǵa deıin uzartylǵan. Osy jyldyń toǵyz aıynda ataý­ly áleýmettik kómek 417 myń otba­­syǵa nemese 2,1 mln adamǵa taǵa­­ıyndalǵan. AÁK ortasha mól­sheri 2,5 esege ulǵaıtylǵan. Engizilgen AÁK tetiginiń oń jáne teris faktileri bar. О́kinishke qaraı, jekelegen azamattar ataý­ly áleýmettik kómektiń keńeı­til­gen múmkindikterin teris paıda­lan­ǵan derekter de kezdesti. My­saly, ataýly áleýmettik kó­mek taǵaıyndaý kezinde 73 myńnan astam otbasy tabysyn ja­sy­ryp, ataýly áleýmettik kó­mek­tiń zań­syz taǵaıyndalǵany anyq­tal­ǵan. Jaqynda Úkimettiń bas­pa­­sóz ortalyǵynda Premer-Mınıs­tr­diń orynbasary Berdibek Sapar­baev Memleket basshy­sy­­nyń tapsyr­malaryn iske asyrý barysy jáne 2020 jylǵa qoıylǵan basym min­detter týraly aıtyp, 2019 jyly ataý­ly əleýmettik kómekpen 1,6 mln qazaqstandyq qamtylǵanyn, onyń ishinde
1,1 mln-y balalar ekenin atap ótti. Sonymen qatar Úkimet bergen tapsyrmany jergi­lik­ti bılik organdary pysyqtady, olar qosymsha qoldaý sharalaryn kórsetetin boldy. «Sonyń nətıjesinde, 2,2 mln-ǵa jýyq qazaqstandyq 128 mlrd teńge somasyna qosymsha əleýmettik qol­daý­men qamtyldy» dedi vıse-premer. Budan basqa, tabysyn jasyrýmen, masyldyqtyń artýymen, t.b. baılanysty AƏK qate esepteý məseleleri sheshildi. Úkimet zań jobasyn əzirledi, ony Parlament maquldady. «Bul jer­degi eń basty məsele – kóp bala­ly otbasylarǵa memlekettik jər­de­maqylar tólenedi, bul rette mundaı otbasylardyń ta­bys­tary eskerilmeıdi. AƏK bu­ryn qalaı tólense, solaı saqta­lady. Jańa kómek túri – kepil­den­di­ril­gen əleýmettik paket» dedi B.Saparbaev.

 Jastarǵa arnalǵan jaldamaly páter

Elbasy Nursultan Nazarbaev 23 qańtarda ótken Jastar jyly­nyń ashylý saltanatynda: «Jas otba­sylarǵa arnalǵan baspana máse­lesi iri qalalarda ótkir ekenin eskere otyryp, Úkimetke aldymen Astanada, Almaty jáne Shymkentte jumys isteıtin jastar úshin jylyna 1 myń páterden kem emes qurylysty qamtamasyz etý qajet. Bul páterler jalda­­maly baspana sanatyna jatqy­zyl­ýy tıis» degen bolatyn. Jas­­­tardy jaldamaly pátermen qamtý máselesi Memleket basshy­sy Qasym-Jomart Toqaevtyń ha­lyq­qa Joldaýynda da basa aıtyldy. Tapsyrmany oryndaý maqsa­tyn­da memleket bıýdjetinen 21 mlrd teńge qarjy bólinip, Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda jeke-jeke 1050 páter, Shymkent qalasynda 900 páter jalǵa berildi. Statıstıka boıynsha elimizde 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastardyń sany 4 mln-ǵa jýyqtaıdy. Onyń 245 myńy elordada tursa, 700 myńy Almaty qalasynda, al 260 myńy Shymkent shaharynda qonystanǵan. Jańa baǵdarlama boıynsha 5 jyl merzimge jalǵa beriletin baspanaǵa aı saıyn 10-12 myń teńge tóleıdi. Ol úshin turaqty jumys ornyńyz jáne 40 aılyq eseptik kórsetkishten (shamamen 110 myń teńge) kem emes eńbekaqyńyz bolýy shart. Sonyń ishinde jalpy bilim beretin mektepterdiń, tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdarynyń bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn meńgergen jáne eńbek etip júrgen 29 jasqa tolmaǵan azamattar úmit­ker bola alady. Ásirese jas otba­sylarǵa, naryqta neǵurlym su­ra­nys­qa ıe 100 mamandyqtyń birin meń­gergender, jas kásip­ker­ler jáne bıýdjettik uıymdardyń qyz­met­­kerlerine basymdyq beril­gen.

 Qaryzy keshirilgenderdiń qatary qalyń

Belgili bolǵandaı 26 maýsymda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ómirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan azamattardyń borysh júktemesin azaıtyp, olarǵa ýaqtyly kómek kórsetý maqsatynda №34 Jar­lyq­­qa qol qoıyp, boryshy ke­shi­ril­etin kisilerdiń alty sana­tyn aıqyndaǵan bolatyn. Soǵan saı 15 shildede Úkimettiń №520 qaýlysy jarııalanyp, 2 qyrkúıekke deıin bul sharany aıaqtaý aıtylǵan edi. Prezıdent Jarlyǵynda kór­se­til­gendeı, boryshker eń aldymen mynadaı álsiz toptyń birine jatýy kerek: 1) kóp balaly otbasylar, 2) asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıyna baılanysty tólem alatyn otbasylar, 3) múgedek bala­lary bar, 18 jastan asqan bala jasynan múgedekter bar otbasylar, 4) ataýly memlekettik əleýmettik kómek alatyndar, 5) jetim balalar, 6) ata-anasynan kámelettik jasqa deıin aıyrylǵan, 29 jasqa tolmaǵan, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar. Ekinshi shart – olardyń qary­zy kepilsiz bolýy tıis. Úshin­shi­den, qaryz alǵan kisiniń 1 maý­sym­ǵa deıingi qaıtarylmaǵan bere­shegi 3 mıllıon teńgeden aspa­ýy shart. Tórtinshiden, bo­rysh­kerdiń negizgi boryshy men oǵan eseptelgen syıaqysy 300 myń teńgeden aspaýy kerek delingen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Zań qyzmeti departamentiniń dırektory Erkinbek Ámirǵalıevtiń aıtýynsha, kóp balaly otbasylar sany – 345 475, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıyna baılanysty tólem alatyn otbasylar sany – 169 855, ataýly memlekettik əleýmettik kómek alatyndar sany – 282 615, múgedek balalary bar, 18 jastan asqan bala jasynan múgedekter bar otbasylar sany 98 580 ekeni anyqtalypty. Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov kredıtteri keshiriletin otbasylardyń nesıelerin óteýge jumsalatyn aqshany qaıdan alatyndaryn túsindirip bergen edi. Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, memleket tarapynan shamamen 105 mıllıard teńge qajet. «Kepilsiz tutynýshylyq nesıelerdi, pa­­ıyzdardy jáne biz osyǵan deıin atap ótken belgili bir sanattaǵy tulǵalardyń qaryzyn óteý úshin memleket tarapynan shamamen 105 mıllıard teńge qajet. Onyń 88,5 mıllıardyn respýblıkalyq bıýdjetten alamyz. Al 17 mıllıard teńgege jýyq aqshany biz Problemalyq kredıtter qoryn­da­ǵy arnaıy oblıgasııalardan alamyz. Sondaı-aq nesıe boıynsha ósimpuldar men aıyppuldardyń 70 paıyzyn qarjy mekemeleriniń óz shotynan óteletinin este saq­taý qajet», degen edi mınıstr. Pre­zı­de­nt Qasym-Jomart Toqaevtyń qazaq­stan­dyqtardyń bank aldyn­daǵy bereshegine qatysty Jar­ly­ǵy, qıyn jaǵdaıǵa tap bol­ǵan azamattarǵa kómektesý, olar­ǵa ózderiniń otbasylarynyń qar­jylyq ahýalyn aıtarlyqtaı jaq­sartýǵa múmkindik berýge ba­ǵyt­talǵan bir jolǵy teńdessiz áleý­mettik kómek kórsetý aksııasy deý­ge bolady.

 Tabys artty

Bıyl 1,5 mln memlekettik jəne azamattyq qyzmetshilerdiń eńbek­­aqysy kóterildi. Elba­sy­nyń tap­syrmasy boıynsha kəsipo­ryn­dardyń basshylary da ózde­riniń tómen jalaqy alatyn ju­mys­ker­leriniń eńbekaqysyn 32%-ǵa kóterdi. Osylaısha 2019 jyly tómen jalaqy alatyn 1,2 mln qazaqstandyqtyń eńbekaqylary ósti. Aldaǵy jyly 500 myń muǵalimniń jalaqysy 25%-ǵa arta­dy, 215 myń dəriger men meıir­bıkeniń jalaqysy tıisinshe 30% jəne 20%-ǵa kóbeıedi. 34 myń mədenıet, óner jəne muraǵat qyzmetkerleriniń, sondaı-aq 25 myń əleýmettik qyzmetkerdiń jala­qysy 30%-ǵa artady. «Eńbek» jáne «Serpin» baǵdarlamalaryn iske asyrýda eldiń eńsesin kóte­rip, alǵa umtylýǵa kómek berdi. Mını­s­t­r­­liktiń málimetinshe «Eńbek» baǵ­­darlamasy aıasynda 1,5 mln adam jumyspen qamtylǵan. Ony jú­zege asyrý qorytyndysy bo­­ıynsha 1 mln jumys orny ashyl­ǵan, onyń 800 myńy turaqty ju­mys oryndary. Teńgerimdi saqtaý maq­satynda baǵdarlama 2025 jyl­ǵa deıin ázirlengen. Osy­laı­sha, jumyssyzdyq deń­ge­ıin 4,8 pa­ıyzdan 4,5 paıyzǵa tómen­detý kózdelgen.

 Kóp balaly analarǵa kómek

Elimiz boıynsha kóp balaly otbasylardy baspanamen qamta­ma­syz etýge Úkimet aıryqsha kóńil bólip otyrǵany belgili. Jalpy, elimizde turǵyndardyń áleý­mettik turǵyda az qorǵalǵan top­taryna, kóp balaly otbasylar men analarǵa qoldaý kórsetý shara­la­ry júıeli júrgizilip keledi. Qazaq­standa aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynan qyrkúıek aıyna deıin barlyq qarjylandyrý kózderinen 2743 kóp balaly otbasy jalǵa beriletin turǵyn úıdiń kiltin aldy. Qurylys jáne TKSh isteri jónindegi komıtettiń málimetteri boıynsha, eń kóp jalǵa beriletin páterler Shyǵys Qazaqstan oblysynda (366) berilse, ekinshi orynda kóp balaly otbasylardy turǵyn úımen qamtamasyz etý boıynsha Pavlodar oblysy (323), úshinshi orynda Almaty qalasy (322) tur. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, «Satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly páter» baǵdarlamasy boıynsha kóp balaly sanatymen 251 azamattyń aty belgili boldy. Memleket kómek bere otyryp, otbasy músheleriniń jumyspen qamtylýyna da múddeli. Bul óz kezeginde əleýmettik kómekke zərý jəne turmysy tómen kóp balaly otbasylardy qoǵamdaǵy əleýmettik əlsiz toptar qatarynan shyǵýǵa septigin tıgizdi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Eljan Birtanov Qytaı elshisimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 19:17

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:56

Semeıde stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 17:40

Memleket basshysy birqatar kezdesý ótkizdi

Prezıdent • Búgin, 17:08

Qańǵybas ıtter de qorǵalatyn boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:04

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Tenderdi maıshelpek kóredi

Saıasat • Búgin, 06:55

Uqsas jańalyqtar