Qazaqstan • 31 Jeltoqsan, 2019

Eń qysqa áńgime

124 retkórsetildi

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń júzjyldyq mereıtoıy aıasynda «Eń qysqa áńgimege» baıqaý jarııalanyp, jazarman qaýymnyń qulaǵy eleń etken edi. Osy bir qıyn janrda baq synaýshylar az bolǵan joq. Uzyn-yrǵasy 200 avtordan 300-ge jýyq shyǵarma kelip tústi. Topqa túsken áńgimelerdiń toqsany iriktelip, saıtqa salyndy. Ádebı báıgeniń júldesin Jandos Júsipbek ıelengen bolatyn. Búgin osy bir dúbirli dodaǵa túsip, A.Chehovtyń qysqalyq konsepsııasyn quptaǵan eń qysqa áńgimelerdiń birshamasyn usynyp otyrmyz.

Dóńgelektiń ishi

Sarysaı aýylynyń syrtynan qara tútin burq ete qalardyń aldynda Eleýken Serikbaı qudasynyń úıine jetken.

Aýyldan kóshkenine bir jyl bolypty. Sodan beri ekinshi ret kelýi.

– Atam aýdan ortalyǵyna ketken, – dedi Serikbaıdyń jas kelini.

– Qap, – dedi Eleýken. Biraq kútkisi kelmedi.

– Úıde benzın bar ma, shyraǵym?

– Bar.

О́zi durys tanymaıtyn adam kólikpen kelgen shyǵar dep oılaǵan kelinshek bes lıtrlik ydysqa benzın quıa bastady.

Azdan soń sol ydysty kótergen Eleý­ken aýyldyń syrtyndaǵy «dóńgelekke» ketip bara jatty. Kóshpeı turǵan kezinde qudasy ekeýi atpen baryp, sol jerde júz gramm ishýshi edi. K-700-diń dáý eski dóńgelegi jatqan jerdi ózderi solaı ataıtyn. Eleýken mas bop qalyp, talaı ret sonyń ishine kirip uıyqtaǵan da. Boıyna shaq kelýshi edi.

Jerin, tehnıkasyn, malyn satyp bólip alǵanda, buǵan bir páter áperýge jaramaǵan balalaryna nalyp, birde ana ulynyń, birde myna qyzynyń úıine qonyp júrip ótkizgen keıingi bir jylyn aıtyp, sońǵy ret sherin tarqata almaǵanyna sál ókingendeı boldy. Basqa ustar eshteńe joq. Tezirek dóńgelekke jetkisi keldi.

 

Arman ÁLMENBET

 

Kishkentaı

Bolmaıdy! Bolmaaıdyyy!..

Kishkentaıdyń jan daýysy shyqty. Shyr-shyr etip, ákesin de, ózge ere­sek­terdi de, tipti moldany da mańaılatar emes.

– О́zim qarap otyrmyn ǵoı! Ol da meni, kúnde óstip...ósti-iip qarap otyra­tyn.

Sheshesi jatqan eski kereýetti áljýaz qoldarymen mápeleı sıpady. Tot basqan serippeli symdarynan ustap uzaq terbetti.

Kúndegi ádetinshe, qasyna janta­ıyp omyraýyna murnyn tyqpaq bolǵan, búıirin birdeńe qaryp tústi. Tósektiń qyry mup-muzdaı eken. Anasynyń omyraýy da. Kózderi botalap, eki tizesin qushaqtap edenge otyra ketken.

Ol oıanǵanda temir kereýet áldeqashan bos qalǵan edi. Tot basqan serippeli symdary ǵana ár-ár jerinen salbyrap, terbetilip turǵan.

Kishkentaıdyń endigi ómiri kóz aldynda, eski temir kereýettiń serippeli symdarymen qosa, byrt-byrt úzilip jatty.

 

Talǵat EShENULY

 

Kúz. Eleń-alań. Qala qaltarysy. Qyz qulaǵyn alaqanymen tars japqan kúıi «ińgálaǵan» daýystan jalma-jan uzap barady. 

*  *  *

– Anamdy renjitip almańdar! – dedi ol buıyra sóılep.  Keıýana ulynyń bulaı qamqorsyǵanyna tıtteı de razy bolǵan joq.

– Alańdamańyz, biz qarttardyń barlyǵyna birdeı qaraımyz, – dedi jyly júzdi qyzmetshi, kempirdi qoltyǵynan súıeı berip. 

*  *  *

Jańadan kelgen synyptasymyz qazaqsha múlde bilmeýshi edi. Qazir, pochemý-to, ol bar jerde bárimiz oryssha sóılesemiz. 

*  *  *

Ol búgin taǵy teledıdar tyńdap otyr. «Myna ánshiniń túri esime tússeshi!» – dep qınalady beıbaq. 

*  *  *

Jaryǵym, terezeni ashyq qaldyrshy. Jańbyr ısin sońǵy ret simireıin…

*  *  *

«Tańǵy namazyma nege oıatpaǵansyń?» – dep ákesin jaǵadan aldy.

*  *  *

«Adam ómirdiń qadirin bilý kerek, bala», – dep aqyl aıtty aǵam, kezekti shylymyn tutatyp jatyp.

*  *  *

«Mamam 30-da. Al biz 20 aǵaıyndymyz», – dep, jetim bala shyǵarmasyn bastady.

*  *  *

Ol kezde ımamnyń ashýy áli tarqaı qoımaǵan edi.

 

Jandos JÚSIPBEK

 

Jazmysh

Maıdan dalasy. Oq nósershe jaýyp, qardaı borap tur. Ábden qaljyraǵan sarbazdar snarıadtan qalǵan shuńqyrda uıyqtap jatyr.

Onyń búıirine birdeńe batqandaı boldy. Alaqanymen qan men ter siń­gen shıneliniń astyn tazalap edi. Biz batqandaı dúnıe túrtkileı berdi. Aýnap túsip ekinshi búıirimen jatsa da, mazasy qashty. Sosyn ıek astyndaǵy kelesi apan­ǵa baryp jambastaǵan. Kóziniń ilin­geni sol eken, qańǵyǵan snarıad ysyldap keldi de, rota jatqan jerdi kómip tastady. Tiri qalǵan jalǵyz ózi ǵana.

…Búıirin túrtip, ajaldan arasha bolǵan áli ómirge kelmegen, tulǵa­sy túgili sulbasy da joq on balasy­nyń jaryq dúnıege degen umtylysy eken-aý.

 

Erjan BAITILES

 

Jańbyr tańǵa sebeledi. Túste shıe terdik. Keshkisin tyrnalar qaıtty. Túnde taýǵa qar tústi.

 * * *

Asıro kólindegi sońǵy balyq qarmaqqa ilindi. Erteń onyń ýyldyryq shashatyn kúni edi.

 

Temirlan QYLYShBEK

 

Sátsizdik

Tars etkizip teýip qulatty. Jip tómen qaraı sozyla tústi.

Qap! Bir eli uzyn baılaǵanda, aıaǵy jerge tıgendeı eken. Týflıin kıip alýy kerek pe edi?

Qymbat bop shyqty… ómir…

Byrt etip úzilip ketti.

Arzan bop shyqty… jip…

 

Murat ESJAN

 

Jıyrma jyl buryn perezenthanada joǵaltyp alǵan balasy tap qazir kirip kelerdeı júregi atqaqtaı bergen áıel, tal túste úıge túsken urynyń qolynan qaza tapty.

 

Nurlan QABDAI

 

Qos úreı

Kózdi arbar kórkem eles pen júrekke berish bop qatqan sumdyq oqıǵanyń sanasyna qatar tańbalanǵany álemtapyraq kúıge túsirip, eńsesin basyp keledi. Jylt etip, kóńil sergiter sáttiń ózi jer-kókten tabylmaı, orynsyz qapalanatyndy shyǵardy. Ondaıda, sana túkpirinde jatqan jumbaq jannyń kózaıym beınesi ǵaıyptan paıda bolǵandaı nur shashyp, shýaqtana qalady. Áne-mine sózge tartyp, syrlasar mezette saǵymdaı jalt berip, janaryna shyq tundyrady. Erkinen tys, óń men tústiń arasynda shaı­qalyp, pushaıman halge túsedi. Ile, taǵy bir balaýsa beıne shyr aınalyp janynan shyqpaı, sabyrynan alystatady. Ol – ómirdiń kermek dámin anasynyń jatyrynan tatqan búldirshin qyzdyń muńly beınesi edi. Ondaıda, júregi lobylyp, basy aınalyp, ózin qoıarǵa jer tappaı, tandyry keýip, yndyny qashqan shól dalanyń kebersigen qolaty men usqynsyz ózegine sińip ketkisi keletin. Biraq sanasy azat bolmaı, báribir qutyla almaıtynyn kesh bildi...

 

Erǵalı BAQASh

 

Kóz jasy

– Kómektesińizdershi! Anamnyń emine kómektesińizdershi! О́tinemin, sizderden, kómektesińizdershi!

Bazar aldynda quıtaqandaı qyz bala shyrqyrap tur. Shyr-shyr etedi bala júrek.

– Mashınka, mashınka, – dep baqyryp kele jatqan maı bókse, bolbyr qaryn jú­ger­­mekti sheshesi kók jelkeden eki túıdi.

 

 O dúnıege sapar

Tas jolǵa tumsyq tireı toqtady. Qart joryqshynyń izi ǵana jatyr.  Tike tartypty.

* * *

Taýdaı kólikter jóńkilip júr. О́ńkıgen biri óte shyǵyp edi, tozańǵa tunshyqty. Qart joryqshynyń súr­leýin shań basqanmen ıisi ańqyp tur.  Jor­týylda sońynan qalmaıtyn edi, sol ádetimen jol ústine jorǵalap shyq­ty.  Orta tusqa jetpeı irkildi. Izden adas­qandaı, ıis te joq. Sol mezet bir kólik zýyldap óte shyqty. Ekpinine shy­damaı qalbalaqtap ushqan. Jol shetindegi shalshyqqa qulapty. Kólikter aıaǵyn malǵan saıyn kólkigen sý asyp-tógiledi.  Shashyrandymen birge kete bardy. Shaǵyn shuńqyrda úıelep jatyp, es jıǵan. Súıretilip shyǵyp, ıleýine asyqty.  Jolaı áppaq dóńder kezdesti, birinen túsip, birine mingen.

 * * *

Ortalyq meshit tusyndaǵy júrginshi jolaǵymen eki adam ótti. Asyǵys. Shashtan góri saqaly qoıýlaý jigit aǵasy bozbalaǵa eshbir tirshilik ıesine qııanat qylmaý jaıly ýaǵyz aıtyp bara jatyr. Al ózi júrginshi jolaǵynda bolar-bolmas daq qaldyrǵanyn baıqamady. 

 Kóńil

Oıyn alańyna arsalańdap jetti. Balalar úrpıisip turdy da tym-tyraqaı tarap ketti. Sheshesi qolarbadan túsirip bosaǵan átkenshekke mingizgeli jatyr. Al ol balalarǵa qaraı berdi.

 

Esbolat AIDABOSYN

 

Eldorado

Kórshi qazaqtyń shaly qorym jaqtan taýyp alypty. Temirge tapsyramyn dep surap aldym da, teksertsem altyn eken. Eki jyldan soń aýylǵa barsam álgi baıǵus kórshim kózine túsken tastardy qoınyna tyǵyp, úıine tasyp júr...

 

 Almaz MYRZAHMET

 

Qurǵaq jıde

Áke men bala jol ústinde kele jatty. Áke qyryqtan asqan, bala jetide. Kóp ishindegi kenje. Áke «Synyq taǵa» týraly áńgimeni aıtyp boldy da:

– Esińde bolsyn, balam. «Kerekti tastyń aýyrlyǵy joq» degen sol», – dep murtyn suq saýsaq, bas barmaǵymen basyp-basyp qoıdy.

– Aýyr tastyń keregi joq, – dep taq ete qaldy balasy.

Onyń tańdaıy tutqyr, qurǵaq jıde tatyǵandaı boldy. Ákesine qarap, álsiz jutyndy.

Ákeniń kún qaqtap, totyqqan júzine maqtanysh sezimi oınap shyǵa keldi.

 

 Yrysbek DÁBEI

 

Kúnbaǵys

Kún tóbede shaqyraıyp turyp aldy. Atyzdaǵy kúnbaǵystardyń qyl moıny úzilerdeı bolyp ábden talǵan. Kózin shyqqan kúnmen ashyp, batqan kúnmen kirpik qaǵatyn kúnbaǵystar qaıtalana beretin tirlikterinen qajyǵan sııaqty.

Kúnniń nury aıǵa shaǵylysqanda bir kúnbaǵys kózin ashyp edi, bári jamyraı aıǵa shaǵylysqan jalǵan nurǵa taǵy telmirdi.

Erteń oraq túsetinin sezgen joq. Áıteýir bar bileri Kún Baǵys...

 

 Serjan ZÁKERULY

 О́mir

Qymtady. Qymtadym. Bári jabylyp meni qymtady. Sýyq-aı. Bir aýnap tússem be eken?!

 

Adam

Shaıy ashy, ózi tátti edi. Qazir shaıy dámdi.

 

О́mirjan ÁBDIHALYQULY

 

«Táýbe»

El «hrýshevka» dep ataıtyn eki qabatty tasbaqa úıdiń aldynda erteden qara keshke deıin kúnshýaqtap bir shal, tórt kempir áńgimelesip otyrýshy edi.

Búgin biri kúnshýaqtaýǵa shyǵa almady.

Qarttar erteden qas qaraıǵansha qabaqtary túnerip, bir-birine lám-mım demeı uzaq qaıǵyrdy.

Kún qyzaryp uıasyna batyp bara jatqanda úsh kempir erinderin jybyrlatyp, shoqynyp jatty. Al shal bolsa, qolyna baltasyn aldy...

Dalaǵa shyǵa almaı qalǵan álgi kempirdiń esiginiń tas-talqany shyǵady, qazir...

Aıaısyń... Biraq táýbe!

 

Qanat ÁBILQAIYR

 

Kezek

– Sońy kim?

Myrs-myrs etken  dybys qana estildi.

 

Danııar SALAMAT

 

Kenet alpys eki tamyryn kesel emes, saǵynysh keýleı jóneldi.  Jandármen tereze jaqtaýyna jarmasty.

–  Ata, sizge turýǵa múldem bolmaıdy ǵoı. Dáriger...

Qolamta úmit kúlge aınalyp, tóńirek tasqarańǵy, tóńkerilip bara jatty.

 

* * *

Qaırylyp qarasa, balasy izin basyp kele jatyr eken, júrisin túzedi...

 

Ysqaqtyń TILEGENI

 

Kóbelek

Bul ıt dúnıege adam kózimen qara­sam deıtin. Iesiniń ár buıryǵyn qalt jibermeı tyńdar edi. Ne úshin eke­ni belgisiz, ol taıaq laqtyrady, bul arsalańdap baryp alyp keledi. Taıaq ákelgenge ıesiniń nege osynsha máz bolatynyna bul túsinbeıtin. Ekeýiniń tamaq ishkenderi de qyzyq. Eki-úsh aıdan beri shynydan jasalǵan «kóbelekter úıine» qarap otyrady. Sol jerde aýqattanady. Bul da aldyndaǵy tamaǵyn ıesi qusap syrbaz, sypaıy, asyqpaı ishetin. Iesine uqsaǵysy keletindikten. Kóbelek úıinde nán qurt bar edi. Toıymsyz. Bylapyt. Sol kóz aldarynda qýyrshaqqa orandy. Kúnder ótken soń qýyrshaqtan kókjıekten kerile atqan tań qusap, qyzyl kóbelek shyqty. Qanatyn jaıyp, biraz qımylsyz otyrdy. Ár jeri shuryq tesik japyraqtarǵa aıaýshylyqpen qaraıtyndaı ma, qalaı? It oǵan «sen shyqqan qýyrshaqqa qurt kirgen. Bul sonyń lańy. Sol toıymsyzdyń isi» dep arsyldap úrdi. Munyń úrgenin ıesi túsingen sekildi. Jymıyp basynan sıpaıdy. It ózin adamsha úrip turmyn degenge ábden sendi. Munyń úrgenin túsinbegen kóbelekti bul essiz maqulyq sanaǵan. Múmkin kereń shyǵar dep te oılady...

...Úıdiń ishi onsyz da bylyǵyp jatatyn. Soqa basty erkek. Sabalaq ıt...

Bir kúni baýyry syzdap, tas ústinde jatqandaı denesi muzdap oıandy. Buryn ıesiniń jany uıadaı jyly bolatyn... Ádetinshe betin jalap edi, oıanbady. Qolynan tistep kórdi. Qulaǵynan tartty. Tipti shyndap ketip, qulaǵyn jyryp en saldy. Árıne, baıqamaı. Odan tamshy qan shyqty. Ittik ınstıngimen ony jalap aldy da óz-ózinen jeridi. Bul ıt dúnıege adam kózimen qarasam deıtin. Adam qan jalamaıdy...

Damylsyz úrgen daýys pen apattyq sırenanyń únine kóbirek uqsaǵan úzdiksiz ulýdan keıin kórshiler esikti buzyp kirdi. Kirdi de bári ıtke qarap qatyp qalǵan...

Bir kisiler kelip ıesin aq mataǵa orap tastady. Ol bárin endi túsindi. Kóbelek pen qurttyń bir ekenin uqty. Qandaı keremet?! Qubyjyq qurttan ǵalamat sulý kóbelek shyqty... Iesine uzaq qarap jatty. Baıaǵyda ekeýi «kóbelektiń úıin» baǵyp qaraıtyn kózqaras. Alakóbe bólme ishine qarap, shuryq tesik japyraq sekildi shala jelingen qazy men neshe kún turyp kógerýge aınalǵan kespe kójege qarady. Bári aınymaı qaıtalanady dep oılady. Ol adamsha oılaǵysy keletin. Adamsha oılaıtynyna senetin... Iesiniń kóbelekke aınalýyn uzaq kútti... Kútti uzaq...

 

Janat Jańqashuly

 

Joqtaý

Apam ádettegideı peshke arqasyn súıep, urshyq ıirip otyr. Qasynda aýyl-aımaqty áńgime etip otyrǵan kórshi ájeıdiń endigi sózi o dúnıege qaraı aýysyp:

– Jamal, men ólsem joqtaısyń ba? – dedi.

Apam jaqsy kóretinin, jaqsy ári jaqyn kisi ekenin, olaı-bulaı bolyp jatsa joqtaıtynyn aıtty. Bul sózderge qanaǵattana qoımaǵan kórshi ájeı sol joqtaýdy kóziniń tirisinde, dál qazir estigisi keletinin ańǵartty. Osy sózdi kútip otyrǵandaı tyńdaǵannyń saı-súıegin syrqyratyp, daýys shyǵaryp turyp joqtady apam.

Kóziniń jasy tereń ájimderiniń arasymen syrǵı aǵyp otyrǵan ájeıdiń júzinen qýanyshtyń da taby baıqalady. Ol ómirden ótken jaǵdaıda joqtaýsyz qalmaıtynyna degen senimniń  qýanyshy edi.

 

Oljas Sándibek

 

Sońǵy jańalyqtar

Eljan Birtanov Qytaı elshisimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 19:17

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:56

Semeıde stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 17:40

Memleket basshysy birqatar kezdesý ótkizdi

Prezıdent • Búgin, 17:08

Qańǵybas ıtter de qorǵalatyn boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:04

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Uqsas jańalyqtar