Suhbat • 31 Jeltoqsan, 2019

Raýan Kenjehanuly: Damyǵan elder, ozyq qoǵamdar eń áýeli mazmunymen alda

376 retkórsetildi

– Raýan Kenjehanuly, «100 jańa oqýlyq» jobasynyń búgin­ge d­eıin jet­­ken jetistigi hám bol­a­shaqqa jos­par­­lanǵan baǵ­da­ry týrasynda aıtyp ótseńiz. Sońǵy bir jylda naqty qandaı ju­­mys­­tar atqaryldy?

– «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy bas­talǵaly úsh jylǵa taıaý ýaqyt ótti. Jo­ba­nyń maqsaty – gýmanıtarlyq baǵyttaǵy álem­­niń eń jaqsy degen oqýlyqtaryn aýd­a­­ryp, elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndaryna jetkizý, sol arqy­ly gý­ma­nı­­­­tarlyq bilim men ǵy­lym­nyń maz­munyn ja­­ńartý. Osy aralyqta 47 oqýlyq aýda­­ry­lyp, 132­ oqý ornyna taratyldy. Olar – fılosofııa, áleýmettaný, psıholo­gııa, til bilimi, dintaný, tarıh, ádebıet jáne ón­er­­taný, quqyq, saıasattaný, ekono­mı­ka men ká­sipkerlik, menedjment pen mar­­­­ke­tıng, medıa men jýrnalıs­tı­ka sala­laryn qamtıdy. Oqý­lyq­tardy eli­­­miz­diń joǵary oqý oryn­­darynyń oqy­­­­tý­shylary men ǵa­lym­dary usy­na­­dy. Bul – negizinen dúnıe­júziniń mań­­daıaldy ýnıver­sı­tetteriniń oqý baǵ­da­rl­ama­la­­ryna kirgen, álemge tanymal ǵa­­­lym­­dar­­dyń mıllıondaǵan danamen taral­ǵan kitaptary. Atap aıtsaq, Entonı Ken­nı­diń «Batys fılo­sofııasynyń tarıhy», Djor­dj Rıserdiń «Áleýmettaný teo­rııa­­­sy», Ellıot Aronsonnyń «Kóp­­ke um­tylǵan jalǵyzy», Ka­ren Armstrongtyń «Qu­­daı­taný baıany», Ernst Gombrıhtyń «О́ner tarı­hy», Gregorı Menkıýdiń «Eko­­no­mıksy», Fılıp Kotlerdiń «Mar­­­ke­­tıng negizderi» jáne basqa da ataq­ty ǵalymdar men avtor­lar­dyń tanymal oqýlyqtary aýda­ryl­dy.

100 oqýlyq jobasynan tys, bıyl bir­qa­tar túsindirme sózdikter daıyndap, basyp shyǵardyq. Ol – «Qazaq tiliniń kirme sóz­der sózdigi», «Oksford áleýmettik ǵy­lymdar sózdigi» jáne «Oksford ekono­mı­ka sózdigi». Sonymen birge, Iýval Hararı­diń «Homo Deus: bolashaqtyń qysqasha tarıhy» jáne «XXI ǵasyrǵa 21 sabaq» atty kitaptary, Frederık Starrdyń «Umy­tyl­ǵan ulylyq: Ortalyq Azııanyń arab shap­qynshylyǵynan Ámir Temirge deıingi altyn ǵasyry» atty kitaby aýdarylyp shyq­ty. Qazir kezekti 30 oqýlyq aýdarylyp, baspaǵa daıyndalýda. Olar keler jyl­dyń basynda basylyp, taratylady.

o

– Jańa jylda oqyrmanyn qýan­ta­tyn 30 kitap tizimine qandaı avtorlar endi? Bas­ty-bastysyn atap ótseńiz?

– Keler jyly basylatyn toptamada teatr men kıno óneri, ssenarıı jazý, bilim berý teorııasy men pedagogıka, etıka men estetıka, zııatkerlik menshik qu­qy­­ǵy, aǵylshyn quqyǵy men azamattyq pro­sess, mıkro jáne makro-ekonomıka, sta­tıstıka, jeke qarajat, álemdik mýzy­ka tarıhy, áleýmettik zertteý ádisteri se­kildi baǵyttar qamtyldy. Atap aıtar bol­saq, Jıl Delezdiń kınoǵa arnalǵan eki tomdyq eńbegi, Lýreniń «Tarıhı etnologııasy», Freılıhtyń «Kıno teorııa­sy», Kembrıdjdiń «Mýzyka tarıhy», Parkınniń makro jáne mıkro-ekonomıka oqýlyqtary bar. Kitaptar aýdarylyp, baspaǵa daıyndalý ústinde. Bul 30 oqý­lyq­ty qosqanda, aýdarylǵan kitap sany 77 bolady. Sonymen qatar 2020 jy­ly aýda­rýǵa usynylyp, bekitilgen 23 oqý­lyq­tyń tizimi de bar. Bul tizimge shy­ǵys fılosofııasy, sonyń ishinde Qytaı, Úndi, Japon, Arab jáne Islam fılosofııasyna arnalǵan oqýlyqtar, tarıh pen etnografııa, demografııa, kelissóz júrgizý, áleý­mettik jumys jáne áleýmettik saıasat taqy­rybyn qamtıtyn qundy eńbekter kirdi.

– «100 jańa oqýlyq» jobasy qolǵa alyn­­ǵan úsh jylǵa jýyq ýaqyt ishin­de aýdarma jáne aýdarmashylar ju­mysyn tıim­di uıymdastyrýdyń belgili bir otan­­­dyq ádis-tásilin qalyp­tas­tyra al­dy­­­­ńyzdar ma?

– Ras, bul jobanyń bir maqsaty – zamanǵa saı otandyq aýdarma mektebin qalyptastyryp, ony kúsheıtý. Ondaı mektep te, aýdarmashy mamandar da ózdiginen paı­da bolmaıdy. Ol úshin osyndaı aýqym­dy, júıeli aýdarma jumysy qajet. Qazir jo­baǵa 300-deı maman qatysýda. Olar – aý­dar­ma­shy­lar, ustazdar men ǵa­lym­dar, tilshi-redaktorlar. Bul ujym ár kitapty aýdaryp, ony baspaǵa daıyndaý barysynda birin-biri tolyqtyryp, biri­nen biri úırenip, árqaısysy maman retinde kúnnen kúnge ósip, kásibı orta retinde kemeldenip keledi. Jumysqa kirispes buryn biz eń áýeli aýdarma jumysy keń jolǵa qo­ıyl­ǵan elderdiń tájirıbesin zerttedik. Sodan túıge­nimizdi ózimizdiń yńǵaıymyzǵa qaraı beıim­dep paıdalandyq. Árıne, jumys barysyn­da ádis-tásilder damyp, jetilip otyrady, bul – toqtaýsyz prosess. Aýdar­ma­ǵa negizinen til biletin, ári oqýlyqtyń pánin túsinetin mamandardy tartýǵa tyrysamyz. Oqýlyqtar kólemdi bolǵandyqtan, ony bólim nemese taraý-taraýǵa bólip bir­neshe maman aýdarady. Osydan keıin sol pándi tereń biletin ǵylymı redaktor aýdar­ma mátindi oqyp, óz pikirleri men eske­r­tý­lerin aıtady. Budan soń kezek ádebı re­daktorǵa keledi. Onyń mindeti – aýdarma mátinniń jatyq, qazaq tiliniń zańdy­lyqtary men normalaryna saı, uǵy­nyq­ty da saýatty shyǵýyn qamtamasyz etý. Keıbir erekshe kúrdeli kitaptardy aýdar­mashylar tobynda bolmaǵan, «syrt kóz» mamanǵa oqytyp pikir suraımyz. Sony­men birge, árbir aýdarylǵan oqýlyq joǵary oqý oryndarynyń tıisti kafedrala­ryn­da oqylyp, quptalady. Osylaısha, ár ki­tapty aýdaryp, baspaǵa daıyndaýǵa bir top maman, keıbir kólemdi, kúrdeli basy­lym­darǵa jıyrmaǵa tarta adam qatysady.

o

– Aýdarmashylardyń biliktiligi qandaı talaptarǵa súıenip tańdaldy? Qa­laı desek te ǵylymı aýdarmanyń tala­by bólek. Osy turǵydan kelgende tár­ji­mashylar arasynda salalyq erek­­shelikke saı tildi de, belgili bir pán­di de tereń meńgergen maman­dar bar ma? Ǵy­lymı dáldikke qanshalyqty mán be­rildi?

– Durys aıtasyz. Akademııalyq aýdar­ma­nyń óz erekshelikteri bar. Ony pándi bi­letin, tereń túsinetin, ári eki tildi de jaq­sy meńgergen ǵalymdar jasaýy tıis. Pándi biletin, ony kitaptyń túp­nus­qa tilinde oqyp túsine alatyn jáne túsingenin qazaq tilinde saýatty, uǵy­nyq­ty etip jaza alatyn maman tabý qıyn. On­daı adamdar óte az. Sondyqtan da, túr­li mamandardyń basyn qosyp, olardy ortaq nátıjege, jumyla eńbek etýge sha­qyrýdan basqa amal joq. Álbette, aýdar­mashy, ǵylymı redak­tor jáne ádebı redaktorlar arasynda pi­kirtalas bolady. Ǵalymdar ǵylymı dál­dikti aıtyp, mundaı kitaptardy oqý úshin adamǵa daıyndyq kerektigin alǵa tarta­dy. Mundaı mátinder barshaǵa birdeı túsi­nikti bolýy shart emes deıdi. Al ádebı redak­torlar aýdarma mátinniń jatyq, oqýǵa jeńil bolýyn talap etedi, kórkemdik turǵy­dan joǵary talap qoıady. Menińshe, osyn­daı kásibı talqy neǵurlym kóp bolsa, ár maman óz pikirin ashyq, qajet bolsa, ashy­na aıtyp, shyn janashyrlyq kórsetse, aýdar­ma soǵurlym jaqsy shyǵady.

«Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵy­rý» baǵdarlamalyq maqa­la­sy­nyń áý bastaǵy negizgi maqsaty hám bas­ty ıdeıa­sy – qoǵamdyq sana­ny óz­ger­týge ba­­ǵyt­­taldy desek, bul talap­qa qazaq ti­­­line aýdarylyp jatqan 100 jańa oqý­­lyq qanshalyqty jaýap bere ala­­dy dep oılaısyz? Bekitilgen tizimniń atal­­­­ǵan ustanymdy ilgeriletýdegi yq­pa­­­­ly qandaı?

– Aýdarylyp jatqan oqýlyqtar – mazmun turǵysynan bizdiń gýmanıtarlyq bilim men qoǵamdyq sana úshin shyn máninde úlken olja. Buǵan deıin tek shamasy jetken ustazdar ǵana bul oqý­lyq­tardy ara­gidik aýdaryp, oqý barysyna qosyp júr­gen. «Bolashaq» baǵdarlamasymen syrt­­ta oqıtyn jas­tar osy kitaptardyń ne­gi­zinde bilim alady. О́zimiz de solaı oqy­­dyq. Sonda «osy kitaptar qazaq tili­ne aýdarylar ma eken» dep armandaı­tyn­byz. «Bolashaq» on myń adamǵa jol ashyp, jaqsy bilim alýǵa múmkindik berdi. Al myna joba sondaı múmkindikti júz myńdaǵan stýdentke syılap otyr. Eli­miz­de 500 myńdaı stýdent bar, sonyń onnan biri ǵana osy oqýlyqtardy túsinip oqyp, keıin maman retinde ortaǵa qosylyp, iske kirisse, sala-salada, jalpy qoǵamda, sóz­siz, ulan-ǵaıyr ózgerister bolady. О́z basym oǵan kámil senemin.

– Joba qolǵa alynǵaly beri talaı she­teldik bilikti aýdarmashy ma­mandar­men birlese jumys isteý, tájirı­be almasý múm­­kindigi buıyrdy. Álem­dik aýdar­ma jáne jalpy kitap shyǵa­rý, ony ta­ra­­tý hám nasıhattaý máse­lesinde qa­zaq eń áýeli neni basty nazar­ǵa alýy nemese úı­­renýi kerek dep túı­dińiz?

– Túıgenimiz az emes. Birinshiden, da­my­ǵan elder, ozyq qoǵamdar eń áýeli maz­mu­nymen alda. Qoǵamnyń qýaty, eldiń áleýe­ti bilim jáne ıntellektýaldyq mazmunnyń deń­geıine súıenedi, sodan nár alady. Myq­ty ekonomıka da, tegeýrindi saıasat ta sol mazmunnan shyǵady. Ekinshiden, kez-kelgen tildiń de qýaty sol tildegi zamanǵa saı, keń su­ranysqa ıe mazmunnyń jemisi. Ondaı maz­muny joq tildiń bolashaǵy da joq. Aǵyl­shyn tiliniń kúshi – eń áýeli ǵylym men bilimde. Al ony alǵa súıreıtin sol til­de mol mazmun jasap otyrǵan oqý oryn­da­ry men bas­palar. Úshinshiden, oqýlyq quras­tyrý, ony jyl saıyn jańartý jáne basyp, taratý – óte kúrdeli ındýstrııa, úlken bıznes. Jaqsy oqýlyq avtorlary óte aýqatty adamdar. Jaqsy oqýlyq, ádet­te, óte qymbat. Mysaly, bizdiń tizim­de­gi keıbir oqýlyqtardyń aǵylshyn ti­lin­degi nusqalary dúkende 200-250 dollar tu­rady. Stýdentter ony birinen biri satyp alyp, ekinshi, úshinshi kezek paıdalana­dy. Sol oqýlyqtar bizdiń stýdentterge te­gin jetip jatyr.

Menińshe, osy oqýlyqtardy aýdarýǵa qa­tysqan bizdiń mamandar men ǵalymdar oqý­lyq qurastyrýshy avtor retinde de kóp tá­jirıbe jınady. Oqýlyq qurastyrý tehno­­logııasy, onyń mazmuny, tili men stıli, mysaldary men jattyǵýlary, keıs­te­ri men kórnekilikteri, qosymsha materıaldary, taǵysyn taǵy... Osynyń barlyǵy ózinshe bir álem. Dúnıejúziniń eń úzdik oqýlyqtaryn aýdarý arqyly mamandarymyz sol álemmen tanysyp, onyń qyr-syryna boılaýǵa múmkindik aldy. Endi sol ortadan jańa úlgidegi tól oqýlyq avtorlary shyǵady dep oılaımyn.

oshsh

– Jasyratyny joq, búgingi tańda tulǵa jáne maman retinde qalyptasýǵa kó­­mek­tesetin túrli motıvasııalyq, psı­­­ho­­logııalyq kitaptardy jappaı oqý ási­rese jastar arasynda ja­­handyq úl­ken qozǵalysqa aınalyp ketti. Al Ult­­tyq aýdarma bıýro­sy arqyly júze­ge asyp jatqan osyn­daı álemdik best­sel­­lerlerdiń qazaq tilindegi nusqasyna oqyr­man sura­ny­sy qaı deńgeıde?

– Suranys óte úlken. Máselen, byltyr aýdarylǵan Stıven Kovıdiń «Jasampaz jandardyń 7 daǵdysy» degen kitaby bizdegi kitap dúkenderinde 10 jyl boıy bestseller qatarynda. Oryssha basylymdaryn Reseıden jetkizip úlgermeıdi. Sol sekildi búkil álem jarysa oqyp, tal­qy­lap jatqan Iýval Hararıdiń «Sapiens: adam­zat­tyń qysqasha tarıhy», «Homo Deus: bolashaqtyń qysqasha tarı­hy», «XXI ǵasyrǵa 21 sabaq» sekildi ki­tap­taryna degen qyzyǵýshylyq joǵary. Osyndaı búkil álem oqyp, dál qazir talqylap jat­qan kitaptardy oryssha basylymymen ja­rysa qazaqsha shyǵaryp jatyrmyz. Bizde mundaı kitaptardy qazaq tilinde oqý, talqylaý, pikir bildirý mádenıeti qa­lyp­ta­syp kele jatyr. Bul alda jasalýy tıis úl­ken jumystyń basy ǵana.

– Qazaq tiline aýdarylǵan oqý­lyq­­­tardyń stýdent, oqytýshylardan bólek, qarapaıym qalyń oqyrman ara­­syn­­daǵy qoljetimdiligi qansha­lyq­ty qa­ras­ty­rylǵan?

– Joba aıasynda aýdarylǵan oqýlyq­tar­dyń árqaısysy 10 myń danamen ba­sy­­lyp, elimizdegi barlyq joǵary oqý oryn­­daryna, sonyń ishinde jeke men­shik ýnı­­versıtetterge de tegin taratylý­da. Sonymen birge oqýlyqtardyń elektron­dy nusqalaryn ınternet arqyly erkin oqý­ǵa bolady. Olar «Qazaqstan ashyq ýnı­­versıtetiniń» platformasynda or­na­­lastyrylǵan. Sondaı-aq kitaptardy satyp alǵysy keletin kópshiliktiń su­ra­ýy boıynsha qosymsha tıraj basy­lyp, kitaptar elimizdegi iri kitap dúken­de­rine de jetti. О́kinishke qaraı, kitap dú­ken­derindegi qazaq tilindegi kitap áli az. Su­­ranys bar. Menińshe, suranys artýy úshin usynys kóbeıýi qajet. Bir jaqsysy, aýdarmaǵa den qoıǵan baspalar men jeke bas­pagerler kóbeıip keledi. Buǵan da qoz­ǵaý salǵan osy joba boldy desek, artyq aıt­qandyq bolmas.

– Álemdegi ozyq tájirıbelerdiń biri – «Ashyq ýnıversıtet» plat­for­ma­synyń Qazaq­standaǵy tájirı­besi týra­synda aı­typ ótseńiz? Mu­nyń artyq­shylyǵy nede?

– Internet tehnologııalary damyǵan saıyn ol tehnologııalardy bilim berý maq­sat­tary úshin tıimdi paıdalaný múmkin­dik­teri artyp keledi. Bizde ony «qashyqtan oqy­tý», «onlaın oqytý» tehnologııalary dep atap, kóp oqý oryndary keńinen iske qosyp jatyr. Dúnıejúzinde qazir osy ádispen bilim alatyn adam sany 150 mıllıonnan asty. Bul tehnologııalar bilimniń sa­pa­syn arttyrýǵa da, onyń qoljetimdigin qam­tamasyz etý máselesin de óte tıimdi she­shýge jol ashady. Bilim alǵysy keletin adam eń ozyq mazmun negizinde, eń jaqsy ustazdardyń qatysýymen daıyndalǵan oqý kýrstaryn ózine yńǵaıly jerden, ózi­ne yńǵaıly ýaqytta onlaın kórip, oqyp, tyńdaı alady. Bizdiń esebimizshe, bú­ginde 30 myńǵa tarta qazaqstandyq stýdent osyndaı sheteldik onlaın ýnıversıtet­ten bilim alyp jatyr, olardyń deni reseı­lik platformalar. Bizde bul sala endi-endi qalyptasyp, damyp keledi. Ony je­del damytý úshin sapaly oqý kontentin keń aýqym­da tezdetip jasaqtap, olardy paı­da­laný ádis­temesin jetildirý qajet. «100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda aýda­ryl­ǵan jańa oqýlyqtar negizinde osyndaı tehno­logııa boıynsha oqytýǵa qajetti onlaın kýrstar jasalyp jatyr. Qazir 150-den asa kýrs daıyndaldy. Bul jalpy sany – 3,5 myńnan asa leksııa, 1200 saǵat vıdeo kon­­tent. Jasalyp jatqan «Qazaqstannyń ashyq ýnıversıteti» elimizdegi barlyq oqý oryn­dary men stýdentteri ortaq paı­da­la­na­tyn jańa úlgidegi bilim berý plat­for­­masyna aınalýy tıis. Osy oraıda she­shimin kútetin zańnamalyq másele bar – biz­diń bilim týraly zańda qashyqtan nemese onlaın oqytý degen uǵym joq. Osy máse­leni sheshý úshin Bilim jáne ǵylym mınıs­tr­iligimen birge jumys istep jatyr­myz.

– Qazirgi qazaq ádebıeti anto­lo­gııa­­­synyń 6 tilde jaryq kórýi qazaq aqyn-jazýshylary shyǵarmalarynyń ál­em­­ge tanylýyna jol ashqan tamasha joba bol­­ǵany anyq. Tipti birneshe memleket­te tu­saýkeser rásimi de ótti. Jal­py, qa­zaq áde­bıetin sheteldikter qalaı qabyl­­dap ja­tyr? Pikir almasý, keri baı­lanys or­natý múmkindigi bar ma?

– Iá, «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­dar­la­ma­synyń taǵy bir tarmaǵy «Jahandaǵy za­manaýı qazaqstandyq mádenıet» dep atalatyn jobanyń aıasynda qazirgi qazaq áde­bıe­tiniń eki jınaǵy BUU-nyń 6 tiline aýdaryldy. Bul buryn-sońdy bizdiń tarıhta bolmaǵan jaǵdaı. Árqaısysyna 30 avtor­dan kirgen, kólemderi 600 bettik, bireýi poezııa, ekinshisi proza jı­naǵy daıyndaldy. Eń bastysy, ol jı­naqtardy aǵylshyn, arab, ıspan, qytaı, orys jáne fransýz tilderine aýdaryp basýǵa, sol tilderde sóıleıtin negizgi elderdiń eń bedeldi bas­palary men eń tájirıbeli aýdarmashy­la­ry atsalysty. Máselen, aǵylshyn ti­li­ne Kembrıdj ýnıversıtetiniń baspasy, Arab tiline Mysyrdyń ulttyq bilim men mádenıet ortalyǵy, Ispan tiline Ser­van­tes ınstıtýtynyń baspasy, Qytaı ti­line Qytaıdyń Ulttar baspasy, orys tiline Máskeý memlekettik ýnı­ver­sı­te­ti­niń baspa úıi, fransýz tiline Parıj qalasy mádenı birlestiginiń baspalary qa­tysty. Olar aýdarma men kórkem redak­sııa­ǵa óz elderindegi tanymal, tájirıbeli ma­mandardy tartty. Qazaq ádebıetin sol tilderdegi oqyrmanǵa tanystyrý úshin asa bedeldi ádebıet mamandary men qoǵam qaıratkerleri shaqyryldy. Ol ma­mandar aýdarmany muqııat oqyp, ár ki­tapqa alǵysóz jazdy. Alǵysóz avtor­larynyń arasynda ataqty Brıtan keńe­siniń tóraǵasy, Ispan koroldik aka­de­mııasynyń bas hatshysy, Arab lıga­sy­nyń bilim, mádenıet jáne ǵylym uıy­my­nyń tóraǵasy, Máskeý memlekettik ýnıver­sı­tetiniń fılologııa fakýltetiniń prezı­den­ti men Gorkıı atyndaǵy ádebıet ıns­tı­týtynyń basshysy syndy mamandar bar. Osylaı daıyndalǵan aýdarma antologııalar álemniń 5 qurlyǵyndaǵy 93 eldiń iri kitaphanalary, oqý oryndary men ádebı ortalyqtaryna jetkizildi. Jalpy sany álemniń 10 myńdaı kitaphanasy, 10 myńdaı oqý oryny, 3 myńdaı ǵylymı ortalyǵy qamtyldy.

Kitaptardy tanystyrý da joǵary deń­geı­de ótti. Mysaly, aǵylshyn tilindegi ba­sy­­lymdar Londondaǵy áıgili Brıtan kitap­hanasynda, ıspantildi basylymdar Madrıdtegi Servantes ınstıtýtyn­da, arab tildi aýdarma Mysyrdyń jo­ǵar­ǵy mádenı keńesinde, fransýz tildi basy­lym­dardyń tusaýkeseri Parıj qalasy­nyń merııasynda ótti. Alty tilge aýda­ryl­ǵan qazaq ádebıetiniń antologııalary dúnıejúziniń ortalyqtandyrylǵan elektr­ondy bıblıografııalyq júıesine kirdi. Álem ádebıeti talqylanatyn onlaın júıe­lerge qosylyp, talqylanyp jatyr. Jınaq­tarymyzdy alǵan kitap­ha­nalar men oqý oryndarynan kóptegen rızashylyq, alǵys hattar kelip jatyr. Máselen, Tehas ýnıversıtetiniń ádebı klýbynan hat aldyq. Jınaqtar kel­gen boıda klýbtarynda oqylyp, talqylanypty. Ǵylymı ortalyqtar bul jınaqtar arqyly bizdiń ádebıetti ǵana emes, qoǵamdy, qoǵamdyq oıdy, má­denıetimizdi zertteıtinderin aıtyp jatyr.

l

– Sońǵy ýaqytta jazýshylar tara­pynan ózge tilde aýdarylǵan ki­tap­­ta­ry­nyń kórkemdik sapasy syn kó­ter­meı­tindigi jaıly jıi estip júr­miz. Til beı­ne­liligi bylaı tursyn, tipti qara­paıym mazmunyn túsiný múmkin emes deıdi til biletinder. Alty tilde «sóı­le­gen» antologııa jumysynda bul jaǵy qanshalyqty eskerilip, eńserildi?

– Ondaı alańdaýshylyqtyń bar ekeni ras. Syn kótermeıtin aýdarma jasalyp, shyǵyp jatqany ókinishti. Sondaı aýdarma basylymdardy biz jasaǵan jumyspen shatastyryp, suraq qoıyp jatqan adamdar da bar. Basqa bireýdiń jasaǵan jumysyna pikir aıta almaımyn. Ondaı aýdarma ju­my­syn kim jáne qalaı jasaǵany maǵan bel­gisiz. Al ózimiz jasaǵan aýdarmanyń jaı-japsaryn joǵaryda aıttym. BUU-nyń 6 tilinde jumys isteıtin eń bedeldi de­gen baspalardy jumysqa qosqandaǵy basty maqsatymyz – aýdarma sapasyn qam­tamasyz etý bolatyn. Qazirgi jaǵdaıda ja­salýy múmkin eń joǵary aýdarma sapasy­na jete aldyq dep oılaımyn.

– Alǵa qoıylǵan meje eńserilip, ıaǵnı tizimge engen 100 kitap tolyq aýda­­ry­­lyp bitken soń, bolashaqta aıtý­­ly jo­ba ári qaraı jalǵasyn tab­ýy múm­kin be?

– Menińshe, ana tilimiz ben óz tili­miz­degi bilim men ǵylymdy damytamyz desek, aýdarma jumysy toqtamaýy tıis. Tek oqýlyq pen tanymdyq kitaptar ǵana emes, kórkem ádebıet te, kıno men telehıkaıalar, anımasııa, veb resýrstar men vıdeo oıyn­dar, jalpy suranysqa ıe mazmunnyń bar­ly­ǵy aýdarylýy qajet. Sondyqtan bul joba jalǵasa beredi. Memleket mundaı aýqym­da qoldaı almasa da, amalyn taýyp jal­ǵas­­tyrýǵa tyrysamyz.

– Ulttyq aýdarma bıýrosynyń keler jyl­­ǵa qandaı josparlary bar?

– Keler jyldyń jospary da aýqymdy. 2019-2020 oqý jylynyń aıaǵy­na deıin taǵy 30 oqýlyq shyǵaramyz. Jyl­dyń aıaǵyna deıin taǵy 23 kitap aýda­rylyp, 100 oqý­lyqtyń tizimi tolady. Odan basqa, kelesi jyly Oksford baspasymen birge da­ıyndap jatqan «Oxford Kazakh Dictionary» degen atpen úlken qazaq-aǵyl­shyn jáne aǵylshyn-qazaq sózdigi shyǵady. Bul aýdarma sózdigi óte aýqymdy, kólemi myń betten asady, úlken ári asa mańyzdy ju­mys bolǵandyqtan, ony asyqpaı daıyndap, kelesi jyly shyǵarýdy uıǵardyq.

«Qazaqstannyń ashyq ýnıversıteti» platformasyn da 2020 jyly tolyq iske qospaq josparymyz bar. Osydan birneshe jyl buryn biz Google-aýdarmashy júıesine qazaq tilin qostyq. Endi Google kompanııasymen birlesip, qazaq tilindegi sózdi tyńdap, ony túsinip, ózi mátinge aınaldyratyn jáne kez-kelgen basqa tilge aýdara alatyn júıeni damytyp jatyrmyz. Buıyrtsa, kelesi jyly sol jumystyń da nátıjesi shyǵady dep úmittenemin. Bul ana tilimizdiń áleýetin edáýir kóterer edi. Osy júıeniń bolmaýynan biz qazir kóptegen tehnologııalyq múmkindikterden qur qalyp jatyrmyz. Bul – óte kólemdi ári kúrdeli jumys.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Nazerke JUMABAI,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Abaı murasyna arnalǵan kórme

Rýhanııat • Keshe

Jaǵa ustatqan jat qylyq

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar