Qoǵam • 06 Qańtar, 2020

Qorǵansyzdyń kúni – Bala zorlaý oqıǵasy nege kóbeıip barady?

158 retkórsetildi

Jetisý jerinde 6 men 17 jas aralyǵyndaǵy urpaqtyń zorlyq-zombylyqqa ushyraýyna qatysty tirkelgen derekter jan túrshiktiredi.

Anyqtalǵan birneshe derekke toqtalsaq, 2019 jyly Jansúgirov kentinde 5 jasar baldyrǵandy zorlaǵan qorqaýdyń qolyna kisen salyndy. Zorlyqshyl alystan emes, kórshi úıden kelgen eken. Qapshaǵaılyq 9 jastaǵy ul balany zorlaýǵa áreket jasaǵan sheteldik týrıst te qazir qamaýda otyr. Taldyqorǵanda 7 jáne 12 jastaǵy týǵan qyzdarymen uzaq ýaqyt boıyna jynystyq qatynasqa túsip kelgen azǵyn áke tutqyndaldy. Mataı aýylynda 2 qyzdy jábirlegen jigit te 16 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy.

Osy Mataı aýylyndaǵy zor­lyq-zombylyq kórgen jasós­pirimderge psıhologııalyq kó­mek kórsetken erikti maman, orta mektep psıhologi Ajar Dúı­senbekova zorlyq kórsetý faktisin anyqtap, kináliniń jaza­ǵa tartylýyna muryndyq bolǵan-dy. Ol jábir kórgen jasóspirimge der kezinde psıhologııalyq kómek kórsetip, ózine qol salýdan saq­tap qaldy.

– Meniń ornymda bolsa, kez kelgen psıholog osylaı jasaıdy dep oılaımyn. Men bir erekshe is jasadym demeımin, tek ózimniń kásibı mindetimdi oryndadym. Árbir bala meıirim men mahabbatqa bólenip ósýi kerek, balaǵa zorlyq jasaýǵa eshkimniń de haqy joq. Biz ár balanyń taǵdyryna jaýaptymyz, – deıdi Ajar Dúısenbekova.

2018 jyldyń on bir aıyn­da 66 oqıǵa bolsa, byltyr bul kór­setkish tipti kóbeıip, 100 bala­nyń taǵdyry oıran bolǵany jaı­ly málimet bar. Bul pedofıl­der tarapynan zorlyq kórgen balalar men kámelettik jasqa tol­maǵan jasóspirimderge qatysty oqı­ǵa­lardy qosa alǵandaǵy derek. О́kinishtisi, jaýyzdyq áreket­ter kóbeıgen saıyn, qurbandyq­tardyń qatary da jasaryp keledi.

Aıtpaqshy, zorlyqqa ushy­raǵan balalardyń jan jarasyn emdeý qazir ata-ana men psıholog­terge ǵana kerek bolyp turǵan sııaqty. Taldyqorǵandaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń pedagog mamany, tájirıbeli psıholog Ásem Ospanova bul máseleniń óte názik ekenin aıtady.

– Bizge «Psıhologııa bul jarany emdeı me?» degen sa­ýal jıi qoıylady. Árıne jazýǵa tyrysamyz. Biz aldymyz­ǵa kelgen adamǵa eń birinshi «Bul sizdiń ǵana basyńyzda bolǵan jaǵdaı emes. О́mirde siz sııaqty qanshama adamdar bar» dep aıtyp, mundaı jaǵdaıǵa ushyraǵan jalǵyz ózi emes ekeni­ne sendirýge tyrysamyz. Psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Sergeı Kovalevtiń «Psıho-tehnolo­gııa: Adamnyń sana-sezimin arttyrý» jaıly alty qadamy bar. Sonda birinshi qadamynda bylaı deıdi: «Jaǵdaıdy qa­byl­dańyz». Iаǵnı, biz aldymyzǵa kelgen adamǵa bul jaǵ­daıdyń bolǵanyn, endi ony ózgertý esh múmkin emes eke­nin túsindiremiz. Ekinshi qadamynda «Kinálilerdi izde­meńiz, eshkim kináli emes, jalpy jaǵdaı kináli» deıdi. Úshin­shi «Nelikten?» degen suraqty ózińizge qoımańyz», al tór­tin­shi qadamynda endi bul jaǵdaıdan shyǵýdyń jolyn qarastyrady. О́mirdiń munymen toqtap qalmaǵanyn, ári qaraı da jalǵasatyndyǵyn moıyndaý kerek. Tórtinshi qada­­mynda «Ne úshin? Jáne bul jaǵdaıdy qalaı mınımaldy ja­­saýǵa bolady?». Besinshi qadamda «Osy jaǵdaıdan ne úı­­renýim kerek?» deıdi. Iаǵnı, ómirimizde bolǵan sondaı aýyr jaǵ­daıdan da sabaq alýymyz kerek eken. Altynshy qa­da­­mynda professor adamdy bıik maqsattarǵa jeteleıdi, úmit­­ten­diredi. «Eger bul jaǵdaı bolmaǵanda, jaqsy nárse ómi­rim­­de bolmas edi» dep oılańyz» deıdi. Osy alty qadam adam taǵdyryn túbegeıli ózgertýine jol ashady, – deıdi psıholog.

Mamannyń aıtýynsha, adam eń birinshi jaǵdaıdy qabyldap úırenýi kerek. Kóp jaǵdaıda qatelikke, taǵdyr­dyń tálkegine ushyraǵan adamdar jaǵdaıdy qabyldaǵysy kelmeıdi eken.

– Biz aldymyzǵa kelgen adamǵa eń birinshi sol jaǵdaıdy qabyldaýdy úıretemiz. Sosyn endi ári qaraı qalaı ómir súrý kerektigin, osy tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn izdeı­miz. Ár balanyń boıynda tyǵylyp jatqan qabilet bolady. Múmkin ol gýmanıtarlyq jaǵynan ashyla almaı júr­gen bala shyǵar nemese kerisinshe matematıka jaǵynan qabi­letti shyǵar. Sondyqtan balany jetistikke qaraı ıkemdeımiz. Konkýrstarǵa, túrli sharalarǵa qatystyryp, pozıtıvti emosııa qalyptastyramyz. Jetistikke jetken balada senim paıda bolady. Mine, osy senim balany keleńsiz jaǵdaıdan alyp shyǵady, – deıdi Ásem Ospanova.

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

200 teńgelik moneta aınalymǵa shyqty

Qazaqstan • Búgin, 10:39

Qorjynymyz bos qaıtty

Qysqy sport • Búgin, 06:56

Para júzýshiler 43 medal oljalady

Sport • Búgin, 06:54

Boksshylar Ammanda irikteledi

Kásipqoı boks • Búgin, 06:53

Naqyl sózderge toly aǵash

Aımaqtar • Búgin, 06:47

Hakim taǵylymy hám ulttyq kod

Abaı • Búgin, 06:43

Kemel oılardyń kemeńgeri

Abaı • Búgin, 06:41

Maǵaýın mıfi

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Mańyzdy mindetterge basymdyq beriledi

Saıasat • Búgin, 06:35

Múddeler toǵysy

Álem • Búgin, 06:32

Aýǵanstanda ushaq qulady

Álem • Búgin, 06:30

MÁMS: atqaryldy kóp is

Medısına • Búgin, 06:22

Kóshe boıyndaǵy mádenıet

Qoǵam • Búgin, 06:06

Sary nómir beriletin boldy

Qoǵam • Búgin, 06:05

Qańtardaǵy qarly qursaý

Qoǵam • Búgin, 06:03

Altyn Pragada – Abaı ortalyǵy

Abaı • Búgin, 06:00

О́zara senimge negizdelgen yntymaqtastyq

Prezıdent • Búgin, 05:51

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Keshe

Uqsas jańalyqtar