Álem • 06 Qańtar, 2020

Aýstralııadaǵy órt toqtamaı tur

900 retkórsetildi

Aýstralııadaǵy órt saldarynan materıktegi jan-janýarlardyń úshten biri qyrylyp qalǵan. Sıdneı ýnıversıtetiniń ekologteri keltirgen derekterge súıensek, órtenip ketken sútqorektilerdiń, qustardyń jalpy sany jarty mıllıardqa jetedi.

Qyrkúıekte bastalǵan órtti toqtatý múmkin bolmaı tur. Aýstralııanyń ońtústik-shyǵysyndaǵy shtattary Jańa Ońtústik Ýels pen Vıktorııanyń ózinde 200 órt tirkelgen. Sońǵy derekterge súıensek, órt saldarynan 1300-ge jýyq ǵımarat qulap, 23 adam kóz jumǵan, taǵy 17 kisi iz-túzsiz joǵalyp ketken. Tilsiz jaý 5,9 mln gektar jerdi sharpyp ótken. Bul Danııa men Nıderland aýmaǵynan úlken. Aýstralııanyń úkimet basshysy Skott Morrıson rezervtegi 3 myńǵa jýyq áskerı qyzmetkerdiń órt sóndirý jumystaryna jumyldyrylatynyn málimdedi.

Aýstralııa halqy tabıǵı apatpen kúresýge qaýqarsyz. Halyq qaıyqpen teńiz betine shyǵyp, kómek kútýde. Qutqarýǵa jiberilgen kemege myń adam syıady. Taǵy 3 myń halyq teńiz betinde kómek kútip qalǵan. Aldaǵy ýaqytta tikushaq jiberý qarastyrylǵan. Memleket astanasy Kanberrada aýa lastanýynyń ındeksi shekti normadan 26 ese asyp ketken. О́rt tútini Jańa Zelandııaǵa da jetken.

Memlekettiń Qorǵanys mınıstri Lında Reınolds Sydney Morning Herald basylymyna bergen suhbatynda «Osyn­sha adamnyń bir kúnde ortaq jumysqa ju­myldyrylýy el tarıhynda alǵash ret bolyp tur. Úkimet qolynan kelgen barlyq kómekti kórsetip jatyr. 5 tikushaq pen patshalyq áskerı-teńiz flotynyń 2 kemesi órt bolyp jatqan aýmaqta», dedi.

Jalpy, Aýstralııada orman órti jıi bolyp turady. Máselen, 2009 jylǵy órt saldarynan 173 adam qaıtys bolǵan. Bul kún el tarıhynda «qaraly jeksenbi» atalyp ketken. Ekologter bıyl adam shyǵyny aıtarlyqtaı az bolsa da, órttiń kúshti ekenin aıtady. Ot jalyny qatty bolǵany sonsha, tez tarap, gektarlardy áp-sátte sharpyp ótedi eken. Memlekette 2009 jyldan beri qurǵaqshylyq. Meteorologııa bıýrosynyń aqparatyna súıensek, 2019 jyldyń jeltoqsany eń qurǵaq maýsym retinde tirkelgen. Aýa temperatýrasy 40 gradýs selsııden túspegen. Bıyl esterińizde bolsa, Amazon ormandary órtenip, 7 mln gektar jerdi qamtyǵan edi. Memlekettiń Qorshaǵan orta mınıstri Sıýzan Leı órt saldarynan Aýstralııada ǵana mekendeıtin koalalardyń úshten biri qyrylyp qalǵanyn málimdedi.

О́rttiń tek Aýstralııa emes, Jer shary­nyń ekojúıesine áser etetini sózsiz. Bul turǵyda álemdik sarapshylar ja­ýaptylardy da synap jatyr. Biri halyqtyń nemquraıdylyǵyn synasa, biri bılik ókilderiniń salǵyrttyǵyn aıtýda. Mamandar órttiń jıi ári mezgilsiz shyǵýyna jahandyq klımattyń ózgerýi áser etti deıdi. Alaıda Aýstralııanyń ózinde de órttiń shyǵýyna sebep bolǵan azamattarǵa qatań jaza qoldanylady. Máselen, 2019 jyldyń qarashasynda Jergilikti órt sóndirý qyzmetiniń uzaq baqylaýynan keıin 19 jastaǵy azamat 6 apta boıy qasaqana órt tutatqan degen aıyppen jaýapqa tartyldy. Joǵaryda aıtylǵan bılik ókilderiniń jaýapsyzdyǵy da eskeriletin jaıt. О́ıtkeni aqparattarǵa súıensek, 2019 jyly О́rt jáne qutqarý departamenti Aýs­tralııa Premer-mınıstrine birne­she ret eskertý hatyn jibergen eken. Hatta memlekette órt qaýpi baryn, qa­jetti sharalardy qolǵa alý keregin jazyp­ty.

О́rttiń qashan sóndiriletini belgisiz. Buǵan narazylyq tanytqan álem jurt­shylyǵy Aýstralııa úkimetine ýájin aıtýda. Degenmen Premer-mınıstr Skott Morrıson órtti sóndirýge memleket tarapynan 23 mln Aýstralııa dollarynyń bólingenin habarlady. Bul shamamen 16,2 mln AQSh dollaryna teń. Al apatta japa shekken azamattarǵa kásipteri men úılerin qaıta turǵyzý úshin árqaısysyna 4200 AQSh dollar kóleminde ótemaqy tólenedi.  Sonymen birge eriktiler toby kómekke shaqyrylǵan.

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar