Rýhanııat • 06 Qańtar, 2020

Súıý men súıikti bolýdyń arajigi

306 retkórsetildi

Sonaý sekseninshi jyldardyń or­ta tusynda Almaty qalasyndaǵy «Akadem­kitap» dúkenine bir qyzyq kitap tústi. Av­tory – Iasýsı Inoýe. Japon jazýshysy. Janry – áńgimeler. Al taqyryby – «Ohot­nıche rýje». Iаkı, qazaqshaǵa tárji­ma­la­saq, «Ańshy myl­tyǵy» bolyp shyǵa keledi.

Ádette, «Akademkitap» dúkenine kórkem ádebı kitaptar kóp túse bermeıtin-di. Sebebi ondaǵy sóreler tom-tom akademııalyq eńbek­terden bosamaıtyndaı kórinetin.

Al mynaý, muqabasy jup-juqa áńgimeler jına­ǵynyń munda qalaı jol taýyp kelgeni al­ǵashqyda bizge jumbaq bolyp kóringeni de ras.

Baqsaq, kitap avtory Iasýsı Inoýe Ja­ponııa­daǵy О́ner akademııasynyń múshesi ári osy akademııanyń arnaıy syılyǵynyń laý­reaty eken.

Sirá, bul áńgimelerdiń akademııalyq kitap­tar dúkeniniń sóresinen oryn alýynyń birden-bir sebebi de osynda bolsa kerek.

«Ańshy myltyǵy» qolyma túsken kúnnen bastap, bas kótermeı oqýǵa kiriskenim áli esimde. О́ıtkeni, mundaǵy áńgimeler, rasynda da qyzyqty, birinen-biri ótken tartymdy dúnıeler edi.

Bir qyzyǵy, kitapqa aty berilgen «Ańshy myltyǵy» áńgimesi jazýshynyń qy­ryq eki jasynda, proza janryndaǵy tuńǵysh jarııalanǵan tyrnaqaldy týyndysy eken. Atalmysh áńgime baspasózde jaryq kórisimen-aq qalyń oqyrman qaýymnyń qy­zyǵý­shylyǵyn týǵyzyp, qoldan-qolǵa ótip kete barady. Sóıte-sóıte, 1950 jy­ly Rıýnoske Akýtagava atyndaǵy ádebı syı­lyqqa ıe bolady.

Inoýe shyǵarmalarynda sabı (jalǵyzdyq muńy) dep atalatyn japon estetıkasynyń rýhy bar dep jaza bastaıdy ádebıet synshylary.

Rasynda da, bul áńgime nesimen qundy? Onda qandaı oı aıtylǵan? Oqıǵasy qyzyqty, shytyrman ba?..

Shynymdy aıtsam, «Akademkitap» dúke­ni­nen alǵash kórgenimde, maǵan onyń taqyryby tartymsyzdaý bolyp kóringen-di. Muqabasy da surqaılaý edi. Qara týshpen qalaı bolsa solaı salyna salǵan áldebir kelinshektiń beınesi tym-tym muńdy, qaıǵyly bolatyn.

Alaıda ondaǵy «Ańshy myltyǵy» atty alǵashqy áńgimeni oqyǵan sátten bastap-aq, bul kitaptyń óz kóńilimdegi óńi de, túr-túsi de múlde ózgerip sala bergenin sezdim.

Iá, sonymen?.. Áńgime ne týraly deısizder ­ǵoı.

«Ańshy myltyǵy» – shartty túrde al­ǵanda, «Sekonyń haty», «Mıdorıdiń haty» jáne «Aıakonyń haty» dep atalatyn úsh bólimnen turady. Bul úsh hat ta qartaıǵan sha­ǵynda jalǵyzdyq azabyn tartyp, taý-tasty kezip, ańshy myltyǵyn serik etip júrgen Dzesýke Mısýgı myrzaǵa arnalǵan.

Olardy jazǵan adamdardyń jasy da, kóz­qarasy da ártúrli.

Kúıeýiniń baıaǵyda jasaǵan bir qateligin keshire almaǵan Aıakonyń Dzesýke myrzamen kóńildes bolýyn alǵashqy eki hatta kesh oıanǵan, ózgelerdiń kózine túsýge jas­qanǵan jazyqsyz mahabbat dep qabylda­ǵan oqyrmannyń aldynan sońǵy hatta múlde basqasha aqıqat ashylady. Sebebi, Aıako óleriniń aldynda Dzesýke ekeýiniń arasyndaǵy qarym-qatynas qanshalyqty tátti bolǵanyna qaramastan, sonshalyqty azap­ty bolǵanyn moıyndaıdy.

Sebebi, ol ómir boıy óz kúıeýin súıgenin, sol úshin de, ony eshqashan keshire almaǵanyn túsinedi. Jáne áńgimeniń osy bir tusyna jetkende ǵana oqyrman jazýshynyń áý bastaǵy kózdegen maqsatyn, ıakı, shyǵarmanyń túpki ıdeıasyn uǵynady. Sondyqtan da, Aıakonyń hatyndaǵy: «Qudaı qandaı áıeldiń jazasyn jeńildetedi: ózi súımese de, ózgeniń súıiktisine aınalyp, qyzyq-dýmanǵa mas bolyp ótken áıeldiń be, álde, baqyttyń dámin tatpasa da, men ony súıdim deýden tanbaǵan áıeldiń be?» degen joldaryn oqyǵanda qalyń oıdyń shyrmaýynda qalady.

«Ańshy myltyǵy» bul kúnde tek japon ádebıetiniń ǵana emes, álem ádebıetiniń asyl qazynasyna aınalǵan shyǵarma desek, artyq aıtpaǵan bolar edik.

Súıý men súıikti bolý, árıne, bir-birine qarama-qaıshy uǵymdar emes. Biraq, ókinishke qaraı, súıý ári súıikti bola bilý – ekiniń biriniń mańdaıyna jazylmaǵan baq ekeni ras.

Ol tek, er men áıeldiń ǵana emes, óner men talanttyń, daryndy men darynsyzdyń arasyndaǵy qarym-qatynastardan da anyq kórinedi. Sebebi, О́nerdi emes, ónerdegi О́zin súıgenderdiń talanty qalaısha tas-talqan bolatynyna júzdep, myńdap mysal keltirý esh qıyndyq týǵyzbaıdy.

Súıý degenińiz, shyn máninde baqytty bolýǵa umtylý jáne sol jolda kezigetin azaptar men qıyndyqtardyń bárin de jeńip shyǵý.

Sondyqtan da, óz jerińdi, otanyńdy, ultyńdy jan-tánińmen súıip qyzmet etkende ǵana perzenttik paryzyńnyń (mahabbatyńnyń) ótelgenin sezip, ázız janyńnyń tynyshtyq tabary haq.

Al tek, súıkimdi bolýdy ǵana oılasań, onda saǵan eki dúnıede de tynyshtyq joq ekeni anyq.

 

Sońǵy jańalyqtar

Jazyǵy joq kóktemniń

Ádebıet • Keshe

Uqsas jańalyqtar