Álem • 09 Qańtar, 2020

Taıaý Shyǵys: jaǵdaı shıelenisip barady

71 retkórsetildi

AQSh pen Irannyń qarym-qatynasy odan ári nasharlaı tústi. 8 qańtar kúni tańǵa jýyq Iran tarapy Iraktaǵy AQSh-tyń birqatar áskerı bazasyn ballıstıkalyq raketamen atqylaǵan. Iran buqaralyq aqparat quraldaryna súıensek, áýe soqqysy general Kasem Sýleımanıdiń ólimi úshin kek alý maqsatynda jasalǵan.

Áýe shabýyly týraly aldymen ırandyq aqparat agenttikteri habarlaǵan-dy. Press TV arna­synyń málimetine qaraǵanda, oqı­ǵaǵa Islam revolıýsııasynyń saqshylary korpýsy (IRSK) jaýapty. «IRSK Iraktyń Anbar provınsııasy mańynda ornalasqan AQSh-tyń áskerı bazasyna áýe soqqysyn jasaǵanyn naqtylady», delingen arnanyń týıtterdegi paraqshasynda. Iran­nyń Tansim aqparat agent­tigi áskerı bazalarǵa 35 raketa jibe­rilgenin habarlady.

Esterińizde bolsa, birneshe kún buryn AQSh-tyń jasaǵan áýe soqqysynan Irandaǵy bedeldi tulǵalardyń biri, general Kasem Sýleımanı qaza tapqan-tuǵyn.

Baǵdadtaǵy áýejaıdyń ma­ńynda general bastaǵan bir top ırandyq áskerıler mingen kó­likke birneshe snarıad tıgen. Oqı­ǵa saldarynan 10 adam qaza boldy. Olardyń arasynda Iraktyń áskerbasylarynyń biri Abý Mahdı ál-Mýhandıs te bar. Osy oqıǵadan keıin Iran tarapy K.Sýleımanıdiń ólimi úshin kek alatynyn málimdegen-di.

Kóp uzamaı shabýyldy Pen­tagon da rastady. Resmı meke­meniń sózine qaraǵanda, Irakta ornalasqan AQSh-tyń eki bazasyna – ál-Asad pen Erbılge ondaǵan snarıad túsken. «7 qańtarda shamamen 17:30-da (Vashıngton ýaqyty boıynsha, Irak ýaqyty boıynsha 13:30) Iran Iraktaǵy AQSh-tyń jáne koalısııa kúshteriniń áskerı bazalaryn ondaǵan bal­lıstıkalyq zymyranmen at­qy­lady. Shabýyldy Iran jasaǵany jáne Iraktaǵy eki AQSh áskerı bazasyn nysanaǵa alǵany anyq», delingen Pentagon taratqan málimdemede. Sondaı-aq osyǵan baılanysty tıisti sharalar qa­byldanyp jatqany, AQSh-tyń sarbazdary men bazadaǵy bas­qa elder jaýyngerleriniń qaýip­sizdigi qorǵalatyny aıtyl­ǵan.

Press TV arnasy taratqan aq­paratqa súıensek, áýe soqqysynan 80-ge jýyq AQSh sarbazy qaza tapqan. Alaıda munyń ras-ótirigi ázirge belgisiz. Buǵan qatysty Aq úı de, Pentagon da málimdeme jasaǵan joq. Irak qarýly kúsh­­teri baspasóz qyzmetiniń ha­bar­­laýynsha, áýe soqqysynan Irak­tyń eshqandaı azamaty zardap shekpegen. CNN arnasyna súıensek, osy oqıǵadan keıin Aq úıde qaýipsizdik sharalary kú­sheıtilgen.

Aq úıdiń baspasóz hatshysy Stefanı Grısham oqıǵaǵa baılanysty túsinikteme berip, prezıdent Donald Tramp jaǵdaıdan habardar ekenin, oqıǵany óz ba­qylaýynda ustap otyrǵanyn jetkizdi.

О́z kezeginde Aq úı basshysy týıtterdegi paraqshasynda «Bári durys. Iran Irakta ornalasqan eki áskerı bazany zymyranmen atqylady. Zardaptar men keltirilgen shyǵyndar eseptelip jatyr. Bári oıdaǵydaı. Álemniń esh jerinde bizdiń áskerimiz sekildi áleýetti jáne bes qa­rýy saı armııa joq. Tańerteń málim­deme jasaımyn», dep jazdy.

Al Irannyń syrtqy is­ter mınıstri Javad Zarıf týıt­terdegi paraqshasynda «Iran BUU Jarǵysynyń 51-babyna saı, qorǵanys maqsatynda aza­mattarymyz ben laýazymdy tulǵalarymyzǵa shabýyl ja­salǵan bazalarǵa qatysty tıisti sha­ra qabyldady. Biz soǵysty, shıelenisti qalamaımyz, biraq kez kelgen basqynshylyqqa qarsy ózimizdi qorǵaımyz» dedi.

Áıtse de, keı sarapshylar áýe soqqysy eki tarapty da qa­naǵat­tandyratynyn aıtady. Bi­rinshiden, soǵys Iranǵa da, AQSh-qa da qajet emes. Son­dyqtan Iran áýe soqqysyn jasar kezde múmkindiginshe adam shy­ǵyny az bolatyn jerdi tań­daǵan. Osylaısha parsylar K.Sýleı­manı óliminiń kegin qaıtarady ári AQSh sarbazdaryn óltirmeı, «eki  jep, bıge shyqpaq».

Jalpy, Iraktyń birqatar óńirinde AQSh pen koalısııa kúshteriniń áskerı bazalary or­nalasqan. Olardyń ishinde Aýs­tralııa men Ulybrıtanııanyń úlesi joǵary ekeni belgili. Qa­zirgi tańda óńirde 450-ge jýyq aýs­tralııalyq, 400-den astam aǵylshyn jaýyngeri bar.

Iraktaǵy áýe soqqysyna baı­­la­nysty Aýstralııa pre­mer-mınıstri Skott Mor­­rıson málimdeme jasap, osy eldegi sarbazdary men dıplomattarynyń din-aman ekenin jetkizdi. Onyń só­zine qaraǵanda, Aýstralııa óz azamattaryn qorǵaý úshin kez kel­gen áreketke daıyn. Kún tý­sa, áskerin óńirden áketýge ázir ekenin de aıtty. Degenmen, oqı­ǵanyń bulaı órbýi neǵaıbyl. О́ıt­keni Irakta Aýstralııa áske­riniń bolýy saıası mánge ıe. Al­da-jalda sarbazdaryn áketýge she­shim qabyldasa, máńgi jasyl qur­lyqtyń AQSh-pen aradaǵy qarym-qatynasyna syzat túsýi yqtımal.

Ulybrıtanııa tarapy Parsy shyǵa­naǵyndaǵy oqıǵanyń shıe­le­nisýine baılanysty óńir­degi qarýly kúshterin soǵys jaǵ­daıyna ázirlep jatyr. The Guar­dian basylymynyń habarlaýyn­sha, aımaqtaǵy Brıtanııanyń soǵys kemeleri Irak shekarasyna taıaý mańǵa jaıǵasqan. Áıtse de, ahýal ýshyǵa berse, aǵylshyn jaýyngerlerin qaýipsiz aımaqqa kóshirýge saqadaı saı tur.

D.Tramptyń «bári oıdaǵydaı» degenine qaramastan, Aq úı abyrjyp qalǵan sekildi. Vashıngton ýaqyty boıynsha 7 qańtar kúni keshkilik D.Tramp halyqqa joldaý jasaýdy josparlanǵan-dy. Irannyń áýe soqqysyna baılanysty joldaý keıinge shegerildi. Onyń ústine, AQSh prezıdenti buǵan deıingi týıtterdegi jaz­ba­larynyń birinde Irandy at­qylaýǵa ázir ekenin, qajet bol­ǵan jaǵdaıda tarıhı jádi­gerlerdi de nysanaǵa alatynyn jazǵan-dy. D.Tramptyń bul pikirin synǵa alǵandar kóp. О́ıt­keni Jeneva konvensııasy­na saı, tarıhı jádigerlerdi qı­ratý qylmys sanalady. Pre­zıdentiniń qateleskenin tú­sin­gen memlekettik hatshy Maık Pompeo jýrnalısterge bergen suh­­­batynda eshqandaı tarıhı oryndardy qıratý josparda joq ekenin jetkizdi.

«Amerıka halqy biz soqqy jasaıtyn kez kelgen nysananyń ha­lyqaralyq quqyqqa saı, jal­ǵyz maqsatta – AQSh halqyn qor­ǵaý úshin júrgiziletinin bilýi tıis» degen edi M.Pompeo. Kóp uza­maı D.Tramp ta Irandaǵy já­digerlerdi nysanaǵa almaıtynyn málimdedi.

M.Pompeo da bilgeninen ja­ńylǵan syńaıly. Máselen, memlekettik hatshy CNN arnasyna bergen suhbatynda Iran generaly Kasem Sýleımanıdi óltirý «ýaqyt kúttirmegenin» jetkizdi. Alaıda jýrnalıstiń qanshalyqty ýaqyt kúttirmeıtinin suraǵan sa­ýalyna «ýaqyt týraly aıtý qı­synsyz» dep jaýap bergen.

Budan bólek, Pentagon da ońbaı qatelesti. General Ka­sem Sýleımanıdiń ólimine baı­lanys­ty Irak úkimeti AQSh áskerin el aýmaǵynan shyǵarý jóninde sheshim qabyldaǵan-dy. Pentagon osydan keıin Iraktan sarbazdaryn shyǵaratynyn habarlady. Biraq sút pisirim ýaqyt ót­peı ekinshi málimdeme jasap, Iraktan áskerin shy­ǵarmaıtynyn jetkizdi. AQSh generaly Mark Mılleıdiń aıtýynsha, alǵashqy málimdemeni qatelesip jarııalap jibergen eken.

Jalpy, D.Tramptyń Iran generaly Kasem Sýleımanıdi óltirý týraly sheshimi Aq úı bas­shysynyń túbine jetetin sekildi. Qazirdiń ózinde Tramptyń negizgi jaqtastary sanalatyn senatorlar onyń sheshimin aıyptap jatyr. Máselen, respýblıkashylar partııasynyń ókili Rend Pol Iranmen janjaldy synǵa aldy. «Maık Pompeo kelisimge kelý úshin barynsha qysym kórsetý qajet ekenin aıtady. Buǵan tipti bala da senbeıdi. Buǵan aqyly joq bireý ǵana senedi. Iаdrolyq qarý kelisimin buzdyq, embargo saldyq jáne tanymal generalyn óltirdik... Budan keıin áskerı qaqtyǵysty boljaý qıyn emes», dedi R.Pol CNN arnasyna bergen suhbatynda.

Esterińizde bolsa, AQSh-tyń О́kilder palatasy Trampqa qarsy ımpıchment jarııalaǵan-tuǵyn. Kelesi kezekte isti Senat qaraýy tıis. О́kilder palatasynda demokrattar, ıaǵnı D.Tramptyń qarsylastary kóp ekeni belgili. Aq úı basshy­syna ımpıchment jarııalanýy osymen baılanysty. Al Se­natta negizinen respýb­lı­ka­shylar kóp. Al D.Tramp osy partııanyń ókili sanalady. Sondyqtan buǵan deıin D.Tramp­tyń tolyqtaı ımpıchment alýy ekitalaı kóringen-di. Endi jaǵdaı ózgergen syńaıly.

P.S. Aıtpaqshy, 2011 jyly D.Tramp sol kezdegi AQSh pre­zıdenti Barak Obamany aıyptap, saılaýda qaıta jeńiske jetý úshin Iranǵa soǵys ashýy múmkin ekenin aıtqan eken. Bıyl AQSh-ta kezekti prezıdenttik saılaý ótpek. Endigi jaǵdaı qalaı ór­bıtinin ýaqyt kórsetedi?..

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • 17 Qańtar, 2020

Elimizde UFC TV telearnasy iske qosyldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Tátti ómirdi tárk etkender (vıdeo)

Vıdeo • 17 Qańtar, 2020

Kókshetaýda beti ashyq qudyq kóp

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Shymkentte Poezııa minberi ashyldy

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Batys Qazaqstanda jańa jobalar maquldandy

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Kýveıt týrnırinde top jardy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Gran-prı jarysyna qatysady

Sport • 17 Qańtar, 2020

Ekinshi qolany qorjynǵa saldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Atqa miný mádenıetin nasıhattady

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar