Qoǵam • 09 Qańtar, 2020

Zeınetaqy eksporty – tıisti kelisim EAEO aıasyndaǵy mıgranttar quqyǵyn teńestire me?

37 retkórsetildi

О́tken jyldyń sońynda Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq elderi zeınetaqymen qam­syzdandyrý týraly kelisimge qol qoıdy. Ol kúshine engennen keıin odaq aýmaǵynda jumys is­teıtin jumysshylar óz ota­nynda jumys istegen kezeńder úshin ǵana emes, sonymen qatar EAEO-nyń basqa elderinde jumys istegen kezeńder úshin de zeınetaqy alatyn bolady. Ár memleket óz zańdary boıynsha zeınetaqy tóleıdi.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa eńbek mıgranttarynyń zeınetaqy quqyqtary áli kúnge deıin odaq elde­riniń zeınetaqy júıesindegi aıyr­mashylyqtarǵa baılanysty barlyq elde qalyptaspaǵanyn eske saldy. Komıssııa buǵan deıin odaqqa mú­she memleketterdiń eńbekkerlerin zeı­netaqymen qamsyzdandyrý týraly shart jobasyn maquldaǵan bolatyn. Sonymen qatar zeınetaqy alý qu­qyǵyn anyqtaý kezinde EAEO-ǵa mú­she memleketterdiń aýmaǵynda shart kúshine engenge deıingi jáne odan keıingi eńbek ótili esepke alynady.

Sarapshylar bul kelisimniń EAEO-ǵa múshe elderdiń azamatta­ryn áleýmettik qorǵaý deńgeıin art­tyrýǵa kómektesedi degen pikirde. Mú­she memleketterdiń aýmaǵynda júz­degen myń eńbek mıgranty zańdy ne­gizde jumys isteıdi. Mysaly, Re­seı­de Qazaqstannyń 35 myńnan as­tam azamaty eńbek etip júr. Ish­ki ister mınıstrligi Kóshi-qon komı­tetiniń deregi boıynsha, 2019 jyl­ǵy 1 qańtarda elimizge ju­mysqa or­nalasýǵa kelgen EAEO-ǵa múshe mem­leketterdiń 34 619 azamaty, onyń ishin­de Armenııanyń – 3 121, Bela­rýs­tiń – 1 189, Qyrǵyzstannyń – 5 493, Reseıdiń 24 816 azamaty tirkel­gen.

Kelisim zeınetaqy júıesi kez kelgen jaǵdaıda eshqandaı ózgeriske ushy­ramaıdy degen talappen ázir­lengen. Degenmen, sarapshylar ony kezeń-kezeńmen júzege asyrý múm­kindigin joqqa shyǵarmaıdy. Ár el­diń zeınetaqy júıesiniń ózindik ereksheligi bar bolǵandyqtan, EAEO komıssııasy bul taqyrypqa áli qaıta oralary anyq.

Sońǵy onjyldyqta mıgrasııa ın­­tegrasııalyq sıpatqa ıe bola bastaǵany baıqalady. Osyǵan deıin tek Reseıge baǵyttalyp kelgen qazaq mıgrasııasy qazir ártaraptana bas­tady. Atalǵan kelisimdi EAEO kó­le­minde retteı alsaq, kúni erteń halyqaralyq deńgeıde zańdastyrý jeńil bolatyn kórinedi. Ázirge sııa­sy keppegen kelisim basqa elderde ju­mys isteıtin bizdiń azamattarǵa óz­deriniń zeınetaqy quqyqtaryn qalyp­tastyrýǵa, saqtaýǵa jáne odan ári iske asyrýǵa quqyq beredi degen úmit bar.

«Zeınetaqy eksporty barlyq elderdiń mıgranttarynyń qu­qyn­ te­ńes­tiredi. Qazir zeı­netker-mı­grant­tardy qabyldap alǵan el ony ash qaldyrmaıdy, eń tómengi mól­sherdegi zeınetaqy beredi. Eger zeı­net­aqy eksporty júzege as­sa, resıpıent memleket azamatyna tıesili zeı­netaqynyń belgili bir mólsherin tóleýdi óz mindetine ala­dy. Bul – ádil júıe», delingen EAEO úkimetaralyq komıssııasynyń qujatynda.

 Reseıge yńǵaıly qujat

Jaqynda Reseı Federasııasy 2020-2021 jyldary jańa kelisim boıynsha zeınetaqy qorynan 166 mıl­lıon rýbl tólenetini, onyń 97 mıllıony odaqtyń ózge eline kóship ketken Reseı azamattaryna tólenýi tıis ekeni, tólemder mıgranttardyń eńbek ótiline qaraı ósiriletini belgili boldy. Sarapshylar bul kelisimge Reseıdiń úlken daıyndyqpen kelgenin aıtyp otyr. Byltyr 20 jeltoqsan kúni qol qoıylǵan kelisimde «Azamat ekonomıkalyq jaǵynan belsendi bo­lyp turǵan kezde memlekettiń qa­lyptasýyna eńbek etti. Endi onyń zeınet jasyndaǵy alańsyz ómirine sol mem­leket septigin tıgizýge tıis» degen bap engizilsin degen usynys buryn jıi aıtylǵan-dy. Bul usynysty talqylaý kelesi basqosýdyń taqyryby retinde resmı túrde bekitildi.

Osyǵan deıin EAEO elderinde Qazaqstan men Reseı mıgrasııalyq prosesterdiń tartylys núktesine aı­nalyp kelgen bolatyn. Reseıdegi san­ksııa qyspaǵy da bul prosesti toq­tata almady. Sebebi bul elge baǵyt­talǵan mıgrasııaǵa «Reseı ómir sú­rýge qolaıly memleket», degen pikir qa­lyptasqan. 2019 jyldyń 9 aıynyń kór­setkishi boıynsha Reseıdiń jarty mıl­lıonǵa jýyq azamaty syrt elderge kóship ketsa, 1 mln adam jumys izdep kelipti.

О́zge elderde de ózekti

Qazir mıgrant-zeınetkerlerdiń prob­lemasy tek EAEO emes, basqa da kóptegen elderde ózekti. Máselen, Eýropanyń halqy jyl sanap «qar­taıyp» barady. Bul úderis HH ǵa­syr­dyń aıaǵynan bastalǵan-dy, al­daǵy onjyldyqtarda bul jyldamdaı túsetin túri bar. Eýropanyń sta­tıs­tı­kalyq vedomstvosynyń de­rek­terine qaraǵanda, ázirge ha­lyq­tyń ortasha jasy 40-tan asa qoıǵan joq. 2050 jylǵa qaraı Eýro­odaq azamattarynyń ortasha jasy on jylǵa ulǵaıyp, 49 jas­ty alqym­daıdy. О́mir súrý uzaqtyǵy artýy­na oraı 65 jastan asqan adamdar sany eki esege ósti. Qazir eńbekke qa­biletti 100 eýropalyqqa 25 zeınetker­den keledi. 30 jyldan keıin bul kór­setkish áldeqaıda joǵarylaıdy. Eko­nomıkalyq belsendilik baǵdary ózger­megen jaǵdaıda 2050 jylǵa qaraı ár 100 adamnyń 75 zeınetkerdi asyraýyna týra keledi.

Sarapshy Erlan Ibragım biz­ge bergen suhbatynda bul joba bu­rynǵy TMD elderinde kópten beri talqylanyp kele jatqanyn aıtty. 1992 jyldyń basynda Ýkraınanyń Reseımen shekaralas aımaqtarda tu­ratyn azamattaryna qosymsha jár­demaqy tóleý týraly talaby Reseı tarapynan qoldaý tappady. Tek Baltyq jaǵalaýynda turatyn burynǵy soǵys ardagerlerine zeınetaqy tóleý tý­ra­ly usynys zańdastyryldy. Qa­zir Reseı soǵys arda­gerlerine arnalǵan bazalyq zeınetaqy qory esebinen ár zeınetkerge 25-28 myń rýbl tólep turady. Bul úshin zeınetaqy qorynan jyl saıyn 500 mln AQSh dollary turaqty túrde bólinedi.

 «Mıgrasııalyq saıasat ıntegrasııalana bastady. Aldaǵy ýaqytta bul prosess ǵalamdyq sı­patqa ıe bolyp, donor nemese resıpıent elder degen túsinikti mı­grasııalyq saıasatqa qatysty aıtamyz. Ázirge Ortalyq Azııa elderi, onyń ishinde Qazaqstanda da donor el­der qatarynda. Resıpıent elder sanatynda Eýroodaq, AQSh, Kanada bar. Al EAEO-da bul mindetti Qazaqstan men Reseı atqaryp otyr», deıdi E.Ibragım.

Saıasattanýshy Ázimbaı Ǵalı zeı­­netaqy mindettemelerin ózara esep­ke alý júıesin engizý birqatar áleýmettik jáne ekonomıkalyq jeńildikterge jol ashatynyn aıtady.

 «Birinshiden, bul zańsyz kóshi-qon problemasyn ishinara sheship, soǵan baılanysty týyndaǵan áleýmettik shıelenisti boldyrmaıdy. Ekinshiden, bul resıpıent elderdi bilikti kadr­lar úshin tartymdy etedi, ıaǵnı bul elderdiń bıligi ózderine júktegen mindetterdiń bárin oryndaıdy. Eko­­nomıkalyq turǵydan alǵanda, kó­shi-qondy zańdastyrý zeınetaqy qor­larynyń salymyn kóbeıtedi. Mundaı júıeni engizýdiń taǵy bir mańyzdy artyqshylyǵy, EAEO-nyń TMD-daǵy ıntegrasııalyq ózek retindegi rólin kúsheıtedi», deıdi ol.

Á.Ǵalıdyń paıymdaýynsha, EAEO zeınetaqy kelisimine qol qoıý búkil álemde bolyp jatqan ıntegrasııalyq prosesterdiń bir bóligi. Muny Qazaq­standa júzege asyrýdyń qujat­ta­malyq qıyndyǵy joq. Odaqtyń ózge múshe memleketterinen kelgen mı­­granttarmen BJZQ arqyly ke­lisimshartqa otyrsa boldy. Ol úshin tek zeınetaqy kelisimi ǵana emes, osyǵan baılanysty qoldanysta júr­gen zańdardy da bir júıege túsirý kerek. Basqasha aıtqanda, EAEO zeınetaqy zańdaryn ýnıfıkasııalaý qajet. Sol kezde mıgranttyń aılyq tabysynyń qansha paıyzyn qorǵa aýda­rý máselesin zań sheńberinde sheshýge bolady.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Teatrdyń onlaın tartýy

Rýhanııat • Keshe

Úı janýarynan vırýs juǵa ma?

Koronavırýs • Keshe

Aqmolada taǵy bir naýqas anyqtaldy

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar