Qoǵam • 10 Qańtar, 2020

Mektepte saqshy nege tapshy?

283 retkórsetildi

Polısııa kapıtany Aısulý Karımova tańerteń ádettegideı mektepke keldi. Artynsha oqýshylar da bilim uıasyna aǵyla bastady. Kapıtan qyraǵylyqpen bárin baqylap júr. Sol sátte oǵan bir oqýshynyń telefony urlanǵanyn habarlady. Dereý kameradan qarap, mektep aýlasyn torýyldap júrgen belgisiz adamnyń oqýshy qaltasyna qol salǵanyn anyqtady. Ile-shala jedel qyzmet ókilderinen kúdiktini sýrettep, tabýyn surady. Operasııa sátti aıaqtalyp, urlanǵan zat ıesine qaıtaryldy. Al urynyń jaıymen ári qaraı polısııa aınalysady. Osydan soń elordadaǵy № 22 mekteptiń ata-analary oqý ordasyndaǵy ınspektorǵa arnaıy alǵys hat berdi.

Mamandar nege turaqtamaıdy?

Ishki ister mınıstrliginiń aqparatyna súıensek, elimizde 1927 mektepke ınspektor jetispeıdi. Al Aısulýdaı mamannyń tapshylyǵy tipti úlken másele ekeni anyq. Sebebi byltyr ǵana Aqtóbe qalasynda mektep ınspektorynyń oqýshyny forma kıip kelmegeni úshin uryp, qylǵyndyrǵanyn moıyndaǵany, sońynda 5 jylǵa bas bostandyǵynan jáne leıtenant sheninen aıyrý jazasymen keliskeni esimizde. «Jany ashymastyń qasynda basyń aýyrmasyn» degendeı, aýladaǵy ájethanany kúzetý barysynda syrttan tekserýge kelgen shendilerden qoqan-loqy kórip, barsha pedagog qaýymdy alańdatqan keshegi túrkistandyq muǵalimniń jaıyn áli de umyta qoıǵan joqpyz. Aıtpaqshy, mundaı kúzet pen kezektiń túri Taraz qalasyndaǵy túzde ornalasqan ájethanada 12 jasar oqýshynyń zorlanǵanynan keıin «oılap» tabylǵan-tyn. Osy oqıǵadan soń mektep ınspektory ishki ister organdarynan shyǵaryldy.

BAQ betterinen, ásirese jumys izdeýge arnalǵan saıttardan Ishki ister mınıstrliginiń qyzmetke qabyldaý týraly habarlandyrýlaryn jıi kózimiz shalyp júr. Negizi mektep ınspektorlyǵyna psıhologııa, sport jáne zań salasy mamandary qabyldanady. Jyl saıyn zańger mamandyǵyna kóp grant bólinedi, budan bólek qoǵamda quqyq salasyna suranys ta joǵary, sol sebepti talapkerler aqyly oqýǵa da qulyqty. Biraq mektep ınspektorlarynyń jetispeýshiligi nelikten joıylmaıdy? Munyń sebebin 5 jyldan bergi eńbek ótilinde birde-bir tártip buzýshylyq oryn almaǵan, kerisinshe joǵaryda jazǵanymyzdaı, ata-analardyń alǵysyn alǵan mektep ınspektory A.Karımova birneshe sebeppen baılanys­tyrady.

– Jas mamandar bul qyzmetke jıi keledi, biraq turaqtamaıdy. Kóbine-kóp áıelder osy jumysty tańdaıdy, óıtkeni otbasyn asyraıtyn er azamattar az aılyqty qanaǵat tutpaıdy. Degenmen qyz-kelinshekter kúıeýge tıgende jáne balaly bolǵanda demalysy kóbeıedi. Osydan kelip ma­mandar endi úırenip kele jat­qanda jumystan alystaıdy. Qol úzgennen keıin nátıje de nashar­laıdy. Jalaqynyń tómendigi talap­kerlerdiń osy qyzmetke kelýi­ne kedergi keltiredi. Máse­len, men jumys isteıtin №22 mek­­tep-gımnazııada 4 myńǵa jýyq bala bar. Jalǵyz ózime osyn­shama oqýshymen jumys isteý, jasóspirimder arasynda bola­tyn qylmystyń aldyn alý bo­ıyn­­sha profılaktıkalyq shara­lar men túrli keleńsizdikterdiń oryn almaýyn qadaǵalaý mindeti júk­telgen. Al aılyǵym – 130 myń teńge. Shyn máninde jumys úlken jaýapkershilikti talap etedi, – deıdi maqtaýly maman. Onyń aıtýynsha, jalaqynyń artýy ǵana emes, baspana máselesiniń sheshilýi de kadr tapshylyǵyn joıa alady. Mektep ınspektor­larynyń jumysy jergilikti polı­sııa qyzmetine qaraıdy. Biraq ıns­pektorlar qylmystyq ispen emes, aldyn alýmen aınalysady. Byltyr shilde aıynan bastap páter­diń aqshasy tólene bastaǵan. Osy qoldaýdan keıin mamandar ıns­pek­torlyqqa kóptep aýysypty.

– «Áskerı baspana» atty baǵ­darlama bar, biraq oǵan polısııa qyzmetkerleri emes, áskerıler ǵana qol jetkize alady. Turǵyn úı qurylys jınaq banki arqyly qandaı da bir baspanaǵa qol jet­kizýge múmkindik beretin mem­lekettik baǵdarlama bolsa, kadr tapshylyǵy retteler edi. Desek te, osy aıtylǵan qos kedergiden de mańyzdy másele bar. Bul – jalpy ınspektorlardyń bedeli. Eń aldymen ata-analar bizge senim artsa degen úmitimiz bar. Se­bebi senim – úlken kúsh. Áke-she­shesi forma kıgenimizden at-tonyn ala qashyp tursa, bala da solaı qabyldaıdy, teris kóz­qaras qalyptasady. Osyndaı qa­rym-qatynasty qoǵam, ata-ana tarapynan jumys barysynda jıi baıqaǵandyqtan aıtyp otyrmyn. Eger ata-analar bizge qoldaý bildirip, shyn máninde qaýip-qaterdiń aldyn alýmen aınalysatynymyzdy balaǵa kúndelikti otbasynda aıtyp otyrsa, nátıje budan da jaqsyraq bolatyn edi, – deıdi A.Karımova.

Aýrýyn jasyrǵan óledi

Astananyń irgesindegi shaǵyn aýylda ornalasqan № 69 mektep-gımnazııasynyń dırektory Qusnı Qııashqyzy qoǵam men ata-ananyń mektep ınspektoryna oń kózqaras qalyptastyrýy shendi mamannyń jemisti jumysyna baılanysty ekenin aıtady.

– Bizde bir ǵana ınspektor 6-7 mektepke bólingen, ol aptasyna 1-2 ret mektebimizge ke­ledi. Oqý ordamyzda 3 myń oqý­­shy bar. Mine, osyndaı aýyrt­pashylyqtyń barlyǵyna qara­mastan óz isin laıyqty, josparǵa sáıkes oryndaıdy. Mektepti aralap, reıd júrgizip, balalarmen áńgimelesedi. Keshe ǵana, máselen, joǵary synyp oqýshylaryna leksııa oqyp, profılaktıkalyq dárisin ótkizip ketti. Álbette, talap boıynsha bir mektepke bir ınspektor bolýy kerek, biraq kadr tapshylyǵy buǵan múmkindik bermeı otyr. Osy jasalǵan jaǵ­daıǵa da táýbe deımiz, sebebi bur­naǵy jyldary mektepke bó­lin­gen arnaıy ınspektor, qu­qyqt­yq qyzmetker bolǵan da joq qoı, – deıdi Q.Qııashqyzy.

Bas qalanyń ózindegi bir mek­tep­tiń ınspektory 3 oqý orda­synda qatar isteıtinin aıtyp, biraq bul týraly jazbaýymyz­dy ótindi. Sol sátte bul kerisinshe ashyq kórsetýdi qajet etetin kede­rgi ekenin túsindirip, maqa­laǵa aty-jónimen naqty qosýǵa kelisýin ótindik. Ol jaýapty mem­­lekettik organdardyń jos­paryna sáıkes, basqasy basqa, elor­dada mektep ınspektorynyń jetispeýshiligi bolmaýy kerek ekenin alǵa tartyp, ótinishimizdi oryndaýdan bas tartty. Biz mun­da ınspektordy «aýrýyn ja­syrǵan óledi» degenniń keri­men máseleniń mánisin ashyq aıtý­ǵa kóndire almaı otyrǵanda qala irgesindegi mekteptiń dırek­tory 1 ınspektordyń 3 emes, tipti 6-7 mektepke jalǵyz jaýapty bolyp júrgenin jetkizdi. Al aýyl­daǵy jaǵdaı odan da kúrdeli.

Mektep ınspektory kerek pe?

Jambyl oblysy Talas aýdany Aqqum aýylyndaǵy Barbol Toqtyqojauly atyndaǵy orta mekteptiń dırektory Rýslan Bataev 20 mektepke 1 ınspektor bólingenin búkpesiz baıandaǵanda, alǵashynda sener-senbesimizdi bilmedik. Sarapshynyń sózinen soń kókeıge bir suraq keldi. Shy­nynda, bizge mektep ınspektory kerek pe?

– Biz shetki aýylda turamyz. 20 mektepke 1 ınspektor ja­ýapty, jıi keledi dep aıta almaımyn. Eki aptada bir keledi. Biraq bizdegi oqýshylar tártip­ti. 30 jyldyq eńbek ótilimde bıylǵymen qosqanda týra 10 jylymdy dırektorlyq qyzmet­ke arnappyn. Oqýshylarymyz­dyń arasynda qylmystyq is nemese kıkiljiń oryn alǵan joq. Onyń ústine aýyl balalary ǵoı, bir-birin jáne ata-analaryn jete tanıdy. Mysaly, oqý or­damyzda 261 oqýshy bar. Ár­qaı­sysymen kún saıyn kez­desip, sóılesip turamyn. Bala­lar­dyń bárin baqylap júremin. Oqýshylardyń ózara kelis­peı qalǵanyn baıqasaq, ata-ana, tárbıe isi jónindegi orynbasar, synyp jetekshileri, muǵa­limder, psıholog birlesip, bir­den tatýlastyrýǵa barymyz­dy salamyz. Osyndaıda mektep ınspektorynyń qansha­lyq­ty qajettiligi baryn oılanyp qalamyz. Álbette tártip saqshysy júrgeniniń, forma­synyń ózi tártipke tárbıe­leı­tindeı. Dese de mindet qajet­ti­likten týyndaýy tıis qoı, – degen dırektor R.Bataev mektep oqý­shylarynyń sońǵy ýaqytta po­lısııa, ınspektor bolýdy q­alaı­­tynyn da qosa ketti. Demek, bir paıdasy balalardyń bola­sha­ǵyna baǵdar berip, jetispeı jatqan maman­dyqqa degen qyzyǵý­shyly­ǵyn arttyrýda bolyp tur ǵoı. Biraq bizge eń keregi, mańyzdysy hám negizgisi osy ma edi?

Endi baǵamdaı berińiz, 10 mek­tep­tiń oqýshylaryna jalǵyz ózi jaýap berip, orta eseppen 100 myń teńge jalaqyǵa jumys isteý qanshalyqty jemisti bolady? Maqalany jazý barysynda birneshe jergilikti polısııa departamentteriniń ókilderimen habar­lastyq. Mektep ınspek­torlaryn jáne olardyń eńbek­aqysyn taǵaıyndaıtyn departamentterden 1 mektepke nemese 10 oqý ordasyna belgilen­gen ıns­pektordyń ekeýi de birdeı jalaqy alady eken. Ádilet­sizdik deýge bola ma? Qyzmet sapa­synyń tómen bolý sebebi osyn­da jatqan sekildi. Bul – bir jaǵynan eńbektiń durys baǵa­lanbaýy. Osydan keıin jumys­tyń nátıjesi týraly sóz qozǵaý­dyń ózi qısynsyz. Oqý ordasyn mańaılamaı-aq aı saıynǵy aılyǵyn ýaqtyly alyp otyrǵandardyń qaıdan shyǵatynyn da bilýge bolatyndaı.

P.S. Baıqasańyz, bir problemanyń artynda birneshe túıtkil tur. Qoǵam qazir eldi alańdatqan oqıǵalarda únsiz qalmaıdy. Árıne bul – kóńilge demeý. Dese de keıbir mańyzdy máselede naýqanshyldyqqa jol beremiz. Áıtpese qoǵamnyń dertine aınalyp bara jatqan jaıttardy birdi-ekili oryndalǵan is-áreketten keıin jyly jaýyp qoıa salmaıtyn edik. Jaýapty mekemeler tarapynan qabyldanǵan shuǵyl sharalar – emdemeıtin, jaı aýyrǵandy basatyn dári-dármek sekildi. Qazaq «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» deıdi, osy sózdiń aıasy biz oılaǵannan áldeqaıda keń. Ásili, qoǵamdy dendegen dertte de osy oıdy sanada jańǵyrtyp turǵan jón-aý.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • 17 Qańtar, 2020

Elimizde UFC TV telearnasy iske qosyldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Tátti ómirdi tárk etkender (vıdeo)

Vıdeo • 17 Qańtar, 2020

Kókshetaýda beti ashyq qudyq kóp

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Shymkentte Poezııa minberi ashyldy

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Batys Qazaqstanda jańa jobalar maquldandy

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Kýveıt týrnırinde top jardy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Gran-prı jarysyna qatysady

Sport • 17 Qańtar, 2020

Ekinshi qolany qorjynǵa saldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Atqa miný mádenıetin nasıhattady

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar