Sport • 10 Qańtar, 2020

Dmıtrıı Polıakov: Toǵyzqumalaq oınańdar!

45 retkórsetildi

Qostanaıda ádemi bir shara ótti. Toǵyzqumalaqtan elimizdegi tuńǵysh sport sheberi, Qazaqstannyń 9 márte chempıony Dmıtrıı Polıakovtyń 90 jasqa tolýyna oraı oblystyq ashyq týrnırge respýblıkalyq jarystarda onyń ózimen birge oınaǵan, básekeles, áriptes ardager toǵyzqumalaqshylar shaqyrylypty.

Dmıtrıı Stepanovıch óziniń toǵyzqumalaqshy dostarymen eki kún boıy aralasty, talaı jarystardaǵy qyzyqty sátterdi eske aldy. Toǵyzqumalaqshynyń ózi de áńgimeshil. 60-shy jyldary sportty damytý jóninde QKSR Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń qaýlysy shyǵýyna oraı, jalpyqazaqstandyq spartakıada sporttyń kóptegen tú­rin qamtıdy. Sonyń ishinde q­a­zaq­tyń ulttyq sport oıyny to­ǵyzqumalaq ta bar bolatyn. Ob­­­lystyq sport jáne de­ne­shy­nyqtyrý salasyn bas­qaratyn orys jigiti bul oıynnyń ne eke­nin bil­meıdi de, Qostanaı men Tor­ǵaı qazaqtarynan aınala suras­tyrady.

– Qostanaıdy bylaı qoıaıyn, Torǵaıdan osy oıyndy bile­tin eshkim tabylmady ǵoı. Su­ras­ty­ryp júrgenimde bir qa­zaq­tyń aıtqany áli esimnen ket­peıdi. «Grýzınderdiń nardasy sııaq­ty shyǵar» dedi. Jas ke­zim ǵoı, kó­shede kezdesken álgi kisige: «Grý­zınniń oıynyn biledi ekensiń, óz qazaǵyńnyń oıynyn bilmeıtin qandaı namyssyz adam­syń?» dep aıtqanym bar edi. Sodan Qaraǵandy oblysynan toǵyzqumalaq oınaıtyn bir aqsa­qal tabyldy-aý, áıteýir. Dereý Qostanaıǵa alyp keldik. Sol kezde jetpistiń jelkesine mingen kisi edi, ókinishke qa­raı aty-jónin umyttym. Toǵyz­quma­laqty aqsaqaldan úırengen soń, óz komandamyz da paıda boldy. Jattyǵýǵa bir kún qalmaı qatystyq, erekshe yqylasymyz tústi. Kúnde túski as ke­zin­de oınaımyz, shahmatty da, basqany da umyttyq, – deıdi Dmıtrıı Stepanovıch. Qaraǵandy qalasynda ótken óńirlik ja­rys­qa Qostanaı qalalyq jarysta jeńimpaz bolǵan Mansur Latypovty jiberedi. Jambyl, Shymkent oblysynan kelgen to­ǵyzqumalaqshylar Mansurdy alǵashqy týrlarda-aq «laqtyryp» jiberedi. Ol jeńilse de, jarys­taǵy myqtylardyń oıyndaryn qadaǵalap, ádis-tásilderin aı­typ keledi. Qostanaılyqtar oıyn­nyń teorııasyna asa mán berip, shahmat sııaqty ár júristi jazyp otyrýǵa kelisedi. Dmıtrıı Stepanovıch toǵyzqumalaqtan Qostanaıdyń komandasy birinshi ret qatysqan chempıonattyń son­shalyqty áser­li ótkenin kúni búginge deıin umyt­paıdy, áńgimeleýge de erinbeıdi.

– Esimde, respýblıkalyq chem­­pıonat 1962 jyly Jambyl qalasynda ótti. Qostanaı ko­manda­synyń quramynda orys ta, tatar da, koreı de, qazaq ta bar. Al ońtústiktiń komandalary negizinen qazaqtar eken. Biz ár júristi jazamyz ǵoı, sondyqtan «Qostanaıdyń komandasy úırený úshin kelipti» degen sóz tarap ketti. Sodan jarys bastaldy. Birinshi týrda bizdiń komandadaǵy beseýimiz de jeńdik. Keshke qaraı qonaq úıde júristerimizdi saraptaımyz. Bizdiń birinshi týrdaǵy jeńisimizdi «kezdeısoqtyq» dep­ti qatysýshylar. Ekinshi týrda da beseýimiz birdeı jeńdik. Úshin­shi týrda jeńgenimizde buryn toǵyzqumalaqtyń «maıyn ishken» myqtylar «bul qalaı boldy?» dep tosyrqaı bastady. Al tór­tinshi týrdan keıin olar keshke biz jatqan qonaqúıge kelip, «qupııamyzdy» bilgisi keldi, – dep qartym keńkildep kúlip aldy. Ol kezde respýblıkadaǵy úzdikter jambyldyqtar bolatyn. Osy chempıonattan keıin kóshbasshylyq qostanaılyq to­ǵyzqumalaqshylarǵa ótedi. On eki jyl boıy qandaı jarysta da olar jeńisti ýystan shyǵarmaı ustaıdy.

Toǵyzqumalaqty tapqannan keıin Dmıtrıı Stepanovıch shahmatty da, ózi jastaıynan aı­nalysqan semserlesýdi de tas­tap ketedi. Ol osy kúnge deıin qazaq qoıshylarynyń oılap tap­qan toǵyzqumalaq oıynynyń adam mıyn damytyp, oılaý qa­biletin ushtaýda keremet áseri baryna tańdanýmen keledi. Res­pýblıkalyq komandalyq já­ne jekeleı chempıonattarǵa qa­tys­qanda áriptesteri «Polıakov júz júristi al­­dyn ala bilip otyrady» dep ba­ǵa­laǵan ǵoı. Qazaq sporty aqsa­qal­darynyń birine aınalǵan ol jasy 90-ǵa kelip otyrsa da, kom­pıýtermen toǵyzqumalaq oınaıdy.

– Men toǵyzqumalaqtan ja­rys­tarǵa alǵash baryp júrgende saqaly beline túsken qarııalarmen oınaıtynbyz. Oıynshylardyń eń jasy men bolatynmyn. Al onda meniń jasym da qyryqqa kelip qalǵan kez edi. Umytylyp bara jatqan ulttyq oıyndy saq­tap qalýda Qazaqstannyń oń­tús­­tigindegi Aqpanbetov sekil­di aqsaqaldardyń eńbegi ushan-te­ńiz. Al qazir mektep balalary to­ǵyzqumalaq oınaǵanda aıa­ǵyńdy áltek-táltek bas­ty­­­rady, oıynnyń ádis-tásil­derin keremet meńgergen. Men osyǵan óte qýanamyn, – deı­di Dmıtrıı Stepanovıch. Qart to­ǵyzqumalaqshynyń ózi onyń naǵyz nasıhatshysy boldy. О́zi sporttyń osy túri­nen res­pýb­lıka­nyń tuńǵysh sport sheberi atansa, onyń shákirti Bazarbaı Ázimjanov toǵyzqumalaqtan halyqaralyq dárejedegi tuńǵysh sport sheberi boldy.

– Dmıtrıı Stepanovıch Qos­tanaıda ózinen keıin toǵyzqu­malaqshylardyń 6-7 býynyn tár­bıeledi. Ol bizge stýdent kez­­de deneshynyqtyrýdan sa­baq berdi. Alǵashqy kúni-aq to­ǵyz­­qumalaq sporty týraly aıtyp, úıirmege shaqyrdy. Sol kún­nen bastap toǵyzqumalaqty da tas­taǵan emespin, Dmıtrıı Ste­pa­novıchpen de baılanysymdy úzgen joqpyn. Ustazymnyń mereıtoıyna Almatydan kelip otyr­myn. Mamandyǵym ekonomıst. Al toǵyzqumalaq meniń ómi­rim­niń bólinbes bólshegi, – deı­di Bazarbaı.

 Biz qoshtasarda Dmıtrıı Stepanovıchten uzaq jasaýdyń syry nede ekenin suradyq. Aqsa­qal oılanbastan: «toǵyzqumalaq oınańdar» dedi. Munyń ázil emes ekenin de aıtty.

– Dárigerlik tekserý kezinde qyzdarym meniń basymdy medı­sınalyq kompıýterlik tomografııa apparatyna túsirgen. Sonda dáriger myna jasyma qaraǵanda mı qan tamyrlarynyń óte jaqsy saqtalǵanyna tańǵalypty. Al me­niń toǵyzqumalaq oınamaıtyn kúnim joq. Men bul oıyndy shahmattan artyq bolmasa, bir de kem kórmeımin. Muny ulttyq oıyn degenge sheńberi tar dep oılaıtyndar bar, qatelesedi. Jarystar sheńberin keńeıte berý kerek, – dedi Dmıtrıı Ste­panovıch.

Ataqty toǵyzqumalaqshynyń mereıtoıynda oǵan oblys ákimi­niń orynbasary Ǵaýez Nur­mu­han­­betov oblys ákimi Ar­hı­med Mu­­hambetovtyń quttyq­taýyn jet­­kizse, Dúnıejúzi toǵyz­quma­laq­­shylar federasııasynyń pre­zı­denti Álıhan Báımenov ar­naıy ózi kelip quttyqtap, shapan japty.

 

QOSTANAI

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqy as: dástúr men dám

Rýhanııat • Keshe

Terezeden qarama...

Rýhanııat • Keshe

Qyzmet barysynda qaza tapty

Rýhanııat • Keshe

Bozingendi ıdirgen kúı edi...

Rýhanııat • Keshe

Aǵa men ini

Qoǵam • Keshe

Ysqaq qajy áýlıe

Rýhanııat • Keshe

Qaban, Táńki jáne Bydyq

Rýhanııat • Keshe

Qaıyq kútken kún

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar