Qoǵam • 10 Qańtar, 2020

Taǵdyr taýqymetin balalar nege tartýy tıis?

30 retkórsetildi

Otbasy qundylyǵynyń tómendeýi, jasóspirimder tárbıe­sindegi olqylyq, ajyrasýdyń kóbeıýi, tas­tandy balanyń taǵdyry qoǵamdyq deńgeıde kóp­shilik talqysyna sa­lynýy kerek sııaqty. О́ıt­keni bul máseleni bir ǵana áleýmettik toptyń prob­lemasy dep qaras­tyrý jaq­sylyqqa aparma­sy anyq. Endi osy máse­le­lerdi jergilikti jer­diń my­sa­lynda taratyp kórsek.

Máselen, Almaty oblysynda 660 bala polısııa esebinde tur eken. Aımaqta 2019 jyldyń 9 aıy aralyǵynda kámeletke tolmaǵan balalardyń qolymen 213 qylmys jasalǵany anyq­tal­dy. Jasóspirimderge negi­zi­nen «Qylmystyq kodekstiń» 188-baby boıynsha «bógde adam­­nyń múlkine qol salý» aıy­by taǵylǵan. Jalpy, jasóspi­rim­­derdiń qylmysqa barýy byl­­tyrǵy esepti merzimimen sa­­lystyrǵanda 9 paıyzǵa tómen­degen. О́tken jyly 9 aıda 235 is tirkelgen bolatyn. Al tár­tip­sizdigi shekten shyqqan oqý­shylar sot sheshimimen arnaıy oryndarǵa jiberilýde. Qazir Almaty qalasyndaǵy devıant­ty minez-qulyqty bala­larǵa arnalǵan mekemede 12 jasós­pirim, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy erekshe rejimdegi mekemede oblystyń 6 balasy tárbıelenip jatyr.

Bul – qoǵamdaǵy otbasy qun­dy­lyǵynyń álsireýiniń kó­ri­nisi ekeni daýsyz. Ási­rese áýletterdiń ajyrap, bala tár­bıesi aldyndaǵy jaýap­ker­shilikti sezinbeýi beleń alǵan. О́ki­nishtisi, aımaqta ajyrasý deregi de az emes. Oblystyń sot oryndaýshylary 2019 jyl­dyń on aıy aralyǵynda 20 myń alıment bereshegi boıyn­sha ispen aınalysqan. Qazir onyń 16 myńy óndiriste tursa, 3 myń is ózara kelisim negizinde toqtatylǵan kórinedi. Al alıment tólemegen 1000 adamnyń jalpy qaryzy 800 mln teńgeden asyp otyr.

– Jumys barysynda alıment boıynsha 211 boryshker ákim­shilik jaýapqa tartyldy, sonyń ishinde 178 adam 1 kúnnen 5 kúnge deıin qamaýǵa alyndy. Al 4 boryshker qylmystyq iske tartylyp, 1 jylǵa deıin bas bos­tandyqtaryna shekteý qoıyl­dy. 188 boryshkerdiń jeke kýá­likteriniń qoldanysy toqtatyldy. 266 boryshkerge izdeý jarııalandy. Memleketten shyǵýǵa 3,5 myń boryshkerge shekteý qoıyldy. 427 boryshkerdin múlkine tyıym salynyp, 21 boryshkerdiń múlki baǵalanyp satyldy, – deıdi Almaty oblysy jeke sot oryndaýshylary óńirlik palatasy basshysynyń orynbasary Muhtar Baıqulov.

Demek, ajyrasýdyń sońy jetimdik qamytyn kıgen jas­óspirimder sanynyń artýyna ákelip soǵatyny sózsiz. О́ki­nishtisi, qoǵamda taǵdyr synyna ushyraǵan tul jetimderdiń sanynan ajyrasqan ata-ana­lardyń arasynda júrgen «jartylaı jetimderdiń» qatary kóp eken. Taǵy da Almaty oblysynan mysal keltireıik. Búginde aımaqta ata-ana qamqorlyǵynsyz qal­ǵan 2810 bala bar. Sonyń ishinde 2267 bala qamqorlyq qorǵanynda, 110 bala patronat tárbıesinde, 56 bala otbasy úlgisindegi balalar úıinde ósip jatyr. Al 21 balany jeke otbasylar asyrap alǵan. Sondaı-aq 356 bala áleýmettik baǵyttaǵy ınternat­tarda tárbıe alýda. Al osy tizim­degi 60 balanyń jekemen­shik úıge qaqyly, taǵy 197 bala­nyń úı ıelenýge úlestik quqy bar eken. 2750 bala turǵyn úıge muq­taj bolsa, memlekettik bas­pana qorynan úı alý kezeginde 2606 jetim bala kezekte tur. 2019 jyly 115 balanyń qujaty qaralyp, olardyń jıyrma besi keri qaıtarylǵan. Jalpy, óńirde 2015-2017 jyl aralyǵynda 327 bala turǵyn úımen qamtylsa, sońǵy eki jyl kóleminde 64 páter arnaıy bólinipti.

 

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Bul – jańa ekonomıkalyq baǵyt

Qoǵam • Búgin, 07:12

Ýhandaǵy 61 stýdent elge qaıtady

Qoǵam • Búgin, 07:04

Traktormen kelgen feldsher

Aımaqtar • Búgin, 07:00

Tolǵaq qyssa, qarly boranǵa qaraı ma?!.

Aımaqtar • Búgin, 06:55

Sabaq toqtady, joldar jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Qar qalyń, qaýip kóp

Aımaqtar • Búgin, 06:51

Yrǵyn qar yryq berer emes

Aımaqtar • Búgin, 06:50

143 jolaýshy qutqaryldy

Aımaqtar • Búgin, 06:47

Máselelerdi birigip talqylady

Qoǵam • Búgin, 06:45

Jyraqtaǵy juldyzdar

Qoǵam • Búgin, 06:43

qolań kúńkili

Rýhanııat • Búgin, 06:41

Ázİl-ospaq, syn-syqaq

Qoǵam • Búgin, 06:39

Tońazytqyshtyń topalańy

Rýhanııat • Búgin, 06:38

Qojanasyr hıkaıalary

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Shaıtannyń kókesi

Rýhanııat • Búgin, 06:34

Shyǵystaný ǵylymynyń jańa jetistigi

Rýhanııat • Búgin, 06:31

Tarbaǵataıda dárilik shópter kóp

Qoǵam • Búgin, 06:29

Elektiń sory – alty valentti hrom

Qoǵam • Búgin, 06:27

Taksı jáne toıymsyzdyq

Qoǵam • Búgin, 06:14

Hakim tutynǵan jádigerler

Abaı • Búgin, 06:10

Balabaqsha bos tur

Qoǵam • Búgin, 06:00

AÁK: jańa tártip tıimdi me?

Medısına • Búgin, 05:56

Árbir tapsyrma oryndalýymen qundy

Úkimet • Búgin, 05:54

Úıiniń qaryn kúrep berdi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar