Qoǵam • 10 Qańtar, 2020

Áýe apaty: halyqtyń kókeıinde suraq kóp

146 retkórsetildi

Bul kúnde ushaqpen ushýdy kim qalamaıdy deısiz. Barar jerińe tez jetkizetin ári jaıly da jyly, sándi ushaqtan artyq ne bar? Biraq ushaqtyń qaýipsizdigi sońǵy kezde senimge selkeý túsire bastady. Endi osy adam ómirin jalmaıtyn ushaq apattaryn boldyrmaý nemese onyń aldyn alý múmkin be degen suraq kimdi bolsa da mazalaıtyny anyq.

Al halyqqa keregi kez kelgen ushqan ushaq­tyń qaýipsizdigi. Alaıda, Qazaqstanda táýel­sizdik alǵaly beri qulaǵan ushaqtar sany da (tikushaq ta bar) az emes. Tipti bul úırenshikti jaǵdaıǵa aınalyp bara jatqandaı kórinedi. О́ıtkeni kenetten bir ushaq, ne tikushaq apatqa ushyraıdy. El shý ete qalady, bılik ań-tań bolady. Sóıtip «nelikten mundaı sumdyq oqıǵa oryn aldy, endi mundaı jaǵdaı qaıtalanbaýy tıis» degen nusqaý joǵarydan bastalyp, tómende biraz tekseris ábigerin týǵyzady. Sonyń arqasynda kóptegen jaıdyń beti de ashylady. Áıtsede tekseris toqtap, baqylaý seıile bastaǵanda «baıaǵy jartas – sol jartas» kúıine kóshedi...

Ushaq apattarynyń árisin aıtpaǵanda, sonaý 1996 jyldyń kúzinde Saudi Arabian Airlines kompanııasyna tıesili SVA763 (Boeing) ushaǵy Delıden Saýd Arabııasyna ushyp kele jatqanda onyń ishinde 289 jolaýshy boldy. Al sol kezde KZA1907 (IL-76) ushaǵy Shymkentten Delıge qaraı bet alǵan-dy. Onyń bortynda 60 adam boldy. Osy KZA1907 ushaǵy «Boıngke» qarsy kele jatqandyqtan, dıspetcher IL-76-ǵa baǵytty ózgertý kerektigin habarlaıdy. Biraq pılottar aǵylshyn tilin nashar bilgendikten «Boıngten» 300 metr alystaýdyń ornyna SVA763 ushaǵynyń jolaǵyna túse bas­taıdy. Sol qateliktiń saldarynan atalǵan qos ushaq 4109 metr bıiktikte soqtyǵysyp, apattan 349 adam qaza boldy. Al 2012 jyly 25 jeltoqsan kúni Astana qalasynan (qazir Nur-Sultan) Shymkentke ushqan AN-72 ushaǵy Shymkent áýejaıyna 20 shaqyrym qalǵanda apatqa ushyrady. Borttaǵy barlyq 27 adam (7 ekıpaj múshesi, 20 jolaýshy) qaza tapty. Budan keıin 2013 jyly SCAT kompanııasyna tıesili Bombardier CRJ-200 ushaǵy Almaty oblysyndaǵy Qyzyltý eldi mekenine qulady. Ondaǵy 21 adamnyń (5 ekıpaj múshesi, 16 jolaýshy) barlyǵy mert boldy. Apatqa aýa-raıy men ekıpajdyń qateligi sebep boldy degen qorytyndy jasaldy. 2015 jyly 20 qańtarda Jambyl oblysyndaǵy «Shatyrkól» ken ornynda AN-2 ushaǵy apatqa ushyrap, ishindegi «Qazaqmys» kompanııasynyń qyzmetkerleriniń bári qaza tapty. 2016 jyly UP-MD 600-N tikushaǵy 27 qańtarda Almaty oblysynda qulap, birneshe adam opat boldy. Tikushaqtyń qulaýyna qolaısyz aýa raıy sebep bolǵan kórinedi. Sol sııaqty 2016 jyly 27 maýsymda Almaty oblysyndaǵy Bereke eldi mekenine AN-2 ushaǵy apatty jaǵdaıda qondy. Bir adam qaza boldy. Bul ushaq «Tamshybulaq» JShS-na tıesili eken. 2017 jyly aqpanda Shyǵys Qazaqstan oblysynda S-341 tikushaǵy qulady. Ushqysh qaza bolǵan. Kóp ýaqyt ótpeı jatyp, 10 tamyz kúni Azamattyq avıasııa akademııasyna tıesili Tecnam-P 2002 ushaǵy oqý-jattyǵý kezinde qulady. Eki adam opat boldy. Al ótken jyly 27 jeltoqsanda Almaty qalasynan Nur-Sultan qalasyna qatynaıtyn Bek Eır áýe kompanııasynyń 2100-reısi apatqa ushyrady. Onyń ishinde 95 jolaýshy 5 ekıpaj múshesi boldy. Apat saldarynan 12 adam qaza boldy.

Osylaısha eń senimdi kólik quraly degen ushaqtardyń ushý qaýipsizdigine alańdaý­shylyq týyp otyr. О́ıtkeni ushaqtyń zaýyttan shyǵarylǵan ýaqyty eskirmese, ýaqy­tyly tehnıkalyq tekseristen ótip tursa, ushqysh­tar daıarlyǵy talapqa saı bolsa, tehnı­kalyq qyzmetkerler mamandyqtaryna saı qyzmet istese – kez kelgen bolýy yqtımal keleń­sizdiktiń aldy alynady.

Jalpy, mamandardyń aıtýynsha, aldyn ala tıisti barlyq tehnıkalyq daıyndyqtan ótken ushaqta kenetten aqaý týmaıdy eken. Aqaý birtindep paıda bola bastaıdy. Son­dyqtan onyń aldyn alý muqııat eskeriledi. Jerdegi dıspetcherlerdiń qyraǵylyǵy men daıyndyqtan ótken ushaqtyń ushý barysy jáne pılottardyń tájirıbesi men joǵary biliktiligi ushtasqanda ǵana jolaýshylar qaýipsizdigi tolyqtaı saqtalady, deıdi mamandar. Demek, áýe kemeleri apattarynyń jıi bolýy bizde keıbir jaǵdaılarda joǵaryda aıtylǵan asa qajetti máseleler eskerile bermeıtinin kórsetse kerek. Sondyqtan halyq kóbine áýe joldaryndaǵy qaıǵyly apattardyń aıdyń-kúnniń amanynda jıi bolýy jaýapsyzdyqtan, salǵyrttyqtan týyndap otyr dep túsinedi. Shyn máninde bul paıym shyndyqtan alys emes.

Qoryta aıtqanda, kóptiń kókeıin tesken máselege qatysty suraqtar kóp. Bul saýaldarǵa shyǵaryp salma, jaltarma emes, naqty jaýap berilýi tıis. Shynaıy berilgen jaýap halyqtyń úreıin basyp qana qoımaıdy, ol saladaǵy túıtkilderdi anyqtap, onyń sheshimin tabýǵa jol ashady. Qalaı desek te, azamattarymyz ushaqqa mingende «usharymyzdy jel, qonarymyzdy saı biledi» dep, mejeli jerine jetkenshe úreılenip otyrmaýy tıis. Sol úshin apattyń qaıtalanbaýyna den qoıý kerek-aq.

Sońǵy jańalyqtar

Qansonarda búrkitshi shyǵady ańǵa...

Aımaqtar • Búgin, 12:38

Negizgi uǵymdar júıelenedi

Saıasat • Búgin, 08:43

Tıimdi dıologqa jol ashady

Saıasat • Búgin, 08:37

Qoǵam múddesin oılaǵan qujat

Saıasat • Búgin, 08:33

Jarysty 8 júldemen aıaqtady

Sport • Búgin, 08:29

Aqpannyń borany ashýly

Aımaqtar • Búgin, 08:26

О́tken ǵasyr órnegi

Tanym • Búgin, 08:25

Úshinshi ret fınalda jeńildi

Tennıs • Búgin, 08:24

Jas ǵalymdardyń aımaqtyq semınary

Qoǵam • Búgin, 08:18

Sóz soıyl №89

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Shahar shyraıyn shaǵyn bıznes ashady

Aımaqtar • Búgin, 08:01

10 jyl sýbsıdııalanǵan salanyń jyry

Ekonomıka • Búgin, 07:53

Jemisten chıps jasaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sózdiń quny men qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Baǵany aýyzdyqtaýdyń amaly

Úkimet • Búgin, 07:44

Telearna jumysynyń esebi tyńdaldy

Qoǵam • Búgin, 07:36

Maqamy máshhúr Mańǵystaý

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Saıat atynyń syny men baby

Qoǵam • Búgin, 07:23

Qalamy semser serke edi

Tanym • Búgin, 07:20

Reıtıngtegi ornyn saqtap qaldy

Fýtbol • Búgin, 07:17

О́zi de, sózi de sulý

Rýhanııat • Búgin, 07:15

О́ner aıdynynda sáýlelengen jumaq ólke

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Uqsas jańalyqtar