Suhbat • 13 Qańtar, 2020

Prezıdenttiń kadrlyq rezervi – eldiń damýyndaǵy qozǵaýshy kúsh

543 retkórsetildi

Byltyrǵy Jastar jylynda jastarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetilip, olardyń ómirden óz ornyn taýyp, eńbek jolynda ilgerileýine jaǵdaı jasaý úshin ilkimdi ister qolǵa alyndy. Bul baǵyttaǵy jumys memlekettik basqarý júıesinde de erekshe nazarǵa alynyp, el isine aralasatyn jastardy elekten ótkizdi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń arnaıy tapsyrmasymen Prezıdenttiń kadrlyq rezervi jasaqtalyp, 300 jas maman irikteldi. Osynaý tyń bastamany júzege asyrý barysy jóninde bizge Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Anar Jaıylǵanova aıtyp berdi.

Trendterdi jete túsinetin jastar irikteldi

– Mem­leket basshysy óz Jol­daýynda memlekettik qyzmetshiler ju­mysynyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda arnaıy da­ıyn­dyǵy bar jas kadrlar­dy tartý qajet ekenin aıtty. Osy rette jańadan qu­ryl­ǵan Prezıdenttik jastar kadr rezervi memlekettik qyz­met júıesin jetildirýge qan­sha­lyq­ty yqpal etedi?

– Jahandaný men jańa eko­nomıkalyq syn-qaterler jaǵ­­daıyndaǵy qazirgi tańda elimiz­diń básekege qabilettiligin qam­ta­ma­syz etýdiń negizgi faktor­lary­­nyń biri – bilimdi jáne talap­­ty jastar. Tuńǵysh Prezı­dent – Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń Jarlyǵymen 2019 jyl «Jastar jyly» dep jarııalandy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bas­tamasymen qolǵa alynǵan «Pre­zıdenttik jastar kadr rezervi» jobasy eń aldymen básekege qa­biletti jáne jasampaz jas­tardy qoldaý­ǵa baǵyttaldy. Joba­nyń máni – qajet bolǵan jaǵ­daı­da jaýap­ty laýazymdarǵa taǵa­ıyn­dalyp, elimizdiń damýy jolynda tıim­di jumys isteı alatyn ár­túrli saladaǵy 300 joǵary dáre­je­li mamandardyń quramyn ja­saq­taý. Rezervti qalyptastyrý mem­lekettik basqarý salasynda adam kapıtalyn eldiń paıdasyna jumyldyrý úshin jasalǵan jumys boldy.

Prezıdent jahandaný zamanyna qaraı memlekettik basqarý júıesin jetildirýge basymdyq berip otyr. Al memlekettik qyz­met­ke ózgeris ákelý úshin, bul sa­la­ny jańǵyrtý úshin zamanaýı oı­laı alatyn, joǵary deńgeı­d­egi quzyrettilikterge ıe, jańa trend­­terdi jete túsinetin jańa for­­masııadaǵy jastardy jumyl­dyrý kerek. Osy údeden shyǵý úshin al­dymyzǵa Prezıdenttik jas­tar kadr rezervin qurý mindeti qoıyldy.

Prezıdenttik jastar kadr rezervi – otansúıgish jastary­myz­ǵa berilgen aıryqsha múmkin­dik, naqty qoldaý. Bul jobany bilimi men biligi kelisken jas aza­mat­tardyń eńbek jolyn­da, ilgeri jyljýyna jol asha­tyn áleýmettik saty dep aıtý­ǵa da bolady. Irikteýdiń bar­lyq ke­zeńi­nen ótken jastarǵa mem­le­kettik basqarý jáne kvazı­mem­­lekettik sektor júıesinde bas­­shy­lyq laýazymǵa turýǵa tike­leı múmkindik týdyrady dep kózdelip otyr. Biz osy rezerv­ke ilingen jastardy kósh sońyn­da qalmaı, Qazaqstannyń damýyn­daǵy qozǵaýshy kúsh bolady dep úmittenemiz.

El isine aralasatyn jastardy irikteý jumysy tórt aıǵa sozyldy jáne biz oǵan deıin birneshe aı boıy muqııat daıyndaldyq. Osy baǵytta halyqaralyq tájirıbeni zerttedik, tásilderdi ázirlep, tolyq ashyqtyqty qamtamasyz etýge baılanysty máselelerdi sheshtik. Nátıjesinde, arnaıy onlaın-platforma daıyndalyp, sonyń arqasynda biz adam faktory máselesin sheshe aldyq. Irikteý úrdisin sıfrlandyrý bizge tolyq kólemde transparenttilik pen obektıvtilikke kepildik berdi. Tipti quzyrettilikterdi baǵa­laý oflaın kezeńinde baǵa­laý­­shylardyń kimdi baǵalap jat­qanyn bilmeý úshin úmitkerlerdiń jeke basyna qatysty derekter shıfrlandy, sarapshylyq komıssııada áńgimelesýde onlaın baǵalaýdy engizdik.

Rezervshiler tizimine jeke sek­tordyń 106 ókili, kvazımem­lekettik sektordyń 98 qyzmetkeri jáne 96 memlekettik qyzmetshi kirdi. Bul konkýrsqa elimizdiń barlyq óńirleriniń azamattary belsendi qatysty. Eń kóp kan­dıdattar Almaty qalasy, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan oblystarynan jáne Nur-Sultan qalasynan boldy. Sondaı-aq Ázer­baıjan, Ulybrıtanııa, Ger­manııa, Reseı, Túrkııa jáne Fran­sııa sııaqty jaqyn jáne alys shetelderde júrgen azamattar da qalys qalmady.

Ulttyq komıssııanyń qaraýy­men iriktelgen úmitkerlerdiń qu­ra­mynda ártúrli etnos ókil­deri bar. Olar – qazaqtar, orys­tar, ázerbaıjandar, armıandar, nemister men tatarlar.

Rezervke engen jastardyń kóbi sheteldik aldyńǵy qatarly oqý oryndarynda bilim alǵan. Mundaı úmitkerlerdiń úlesi – 58%. Olardyń úshten eki bóligi – ma­gıstr dárejesine ıe. Buǵan qo­sa tizimde 6 ǵylym doktory bar.

Irikteý jeńimpazdarynyń ortasha jasy – 31 jas. Rezerv­shi­lerdiń ekonomıkanyń túrli salalarynda aıtarlyqtaı tájirıbesi bar. Olardyń kóbi ekonomıkanyń túrli sektorlaryndaǵy iri shetel­dik jáne transulttyq kompanııa­larda jumys istegen, qazir de is­tep jatyr.

– «Bitken iske synshy kóp» degendeı, bul irikteýdiń ádil­digine kúmánmen qaraǵandar da tabyldy. Buǵan ne deısiz?

– Prezıdenttik jastar kadr rezervine irikteý kezinde bas­shy­lyqqa alynǵan eń basty qaǵı­dattar – ashyqtyq pen obek­tıvtilik barynsha qatań saqtal­ǵanyn esh kúmánsiz aıta alamyn. Joǵary transparenttilik, ashyq­tyq jáne irikteýdiń utqyrlyǵy sıfrly onlaın-tehnologııalardy qoldaný arqyly qamtamasyz etildi.

Testileý jáne olardyń áleýe­tin baǵalaý kezeńderinde kan­­dı­dattardyń derekteri ja­sy­­rylyp, baǵalaýshy-sarap­shylardyń esh­qaısysy kimdi baǵalap jat­qanyn bilgen joq. Kodtalǵan esseler men úmit­ker­lerdiń prezentasııa­lary onlaın-platformada bir-birin bilmeıtin úsh sarapshymen belgilengen ólshemder boıynsha avtonomdy baǵalandy.

Quzyrettilikti baǵalaýdy asses­sment-ortalyqta arnaıy daıyndalǵan asessorlar men sýpervızorlar júrgizdi. Ases­sorlar úshin úmitkerlerdiń qaıdan kelgeni, qandaı oqýdy bitirgeni, qaıda jumys istegeni týraly aqparattan turatyn profaıly qoljetimsiz boldy.

Sońǵy kezeńniń aldyndaǵy kezeń – sarapshylyq komıssııada áńgimelesý. Onyń músheleri úmit­kerlerdi onlaın-júıede ba­ǵalady. Komıssııanyń barlyq mú­sheleri onlaın túrde baǵasyn en­gizgennen keıin olar birden ba­zaǵa túsip otyrdy. Eshkimde ba­ǵany túzetý múmkindigi bolǵan joq.

Halyqaralyq uıymdardyń ókilderi men qoǵam qaıratkerleri barlyq úderisterdiń obektıv­tiligi úshin syrtqy baqylaý­shy­lar retinde shaqyryldy. Ár kezeńnen keıin ashyqtyqty qam­tamasyz etý úshin upaılary bar qatysýshylardyń reıtıngi ja­rııa­landy. Jalpy biz irik­teý nátıjelerin barlyǵy oń qabyl­damaıtynyn jaqsy túsindik jáne bul – qalypty jaǵdaı.

Qatysýshylarǵa qoıylǵan negizgi talap – otyz bes jastan aspaǵan, joǵary bilimi jəne bes jyldan kem emes eńbek ótili bar Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bolýy tıis. Basqa shekteýler bolǵan joq.

Qatysýǵa ótinishter kóp boldy. Biraq kóbi testileý men testi­leýdi verıfıkasııalaý sııaqty kúrdeli kezeńderden óte almaı qaldy. Biz eshkimge eshqandaı qol­daý jasamaımyz degen túbe­geıli sheshim qabyldadyq, erejeler barlyǵy úshin birdeı boldy. Osy tásildiń arqasynda biz úlken nátıjege qol jetkizip, aqyldy, talapty, belsendi, janyp turǵan azamattardy iriktedik. Eń bastysy, biz olardyń elimizdiń damýyna úles qosqysy keletinin, otan­dastarynyń bolashaǵyna beı­jaı qaramaıtynyn baı­qa­dyq. Olardyń óz eline qajet ekenin sezinip, osyǵan shabyt­tanǵandaryn kórdik.

О́zge de sıpattaǵy qıyn­dyq­tar boldy. Mysaly, áleýmet­tik jelilerde testileýdi verı­fı­ka­sııalaý kezeńinde test suraq­taryna daıyn jaýaptardy usynady degen sııaqty aqparat taraldy. Testterdi verıfıkasııa­laý kezeńinen ótýge arnalǵan kóptegen qyzyqty usynys ta týyndaǵan. Alaıda suraqtar bazasyn eshkim bilmeıdi, tapsyr­malar biregeı, Prezıdent jobasy úshin arnaıy ázirlendi. Son­dyqtan ondaı usynystar múldem qajetsiz boldy.

 Bıyl rezervtegilerdiń kem degende 40%-y jumysqa ornalasady

– Endi kópshilikti iriktel­gen jastardyń qandaı qyzmet­­tiń qulaǵyn ustaıtyny qy­zyq­tyrady. Bul baǵyttaǵy ju­mys­­tyń nátıjesin qashan kó­re­miz? Jalpy, bıyl rezerv­tegi jas­tardyń qanshasyn jumys­qa or­na­lastyrý josparlanyp otyr?

– «Júzden júırik, myńnan tulpar shyqqan», iriktelgen jas mamandardyń búginde 36,5%-y ınfraqurylym men servıstik salalardy damytý, ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy jáne qorshaǵan or­tany qorǵaý salasynda, 21,5%-y ekono­mıkalyq jáne qarjy­lyq, 7%-y syrtqy jáne ishki saıa­­sat, 5%-y áleý­mettik, 4%-y qu­­qyq­tyq saıa­sat salasynda, son­daı-aq 12%-y óńirlik jáne 14%-y basqarý top­­tarynda qaras­ty­ryl­ǵan qyz­­metterdi tańdaǵan. Iаǵnı, 300 iriktelgen rezervshi salalar boıynsha bólingen. Olar­dyń keıbireýleri jaqyn arada mem­lekettik laýazymdarǵa taǵa­ıyn­dalýy múmkin.

2020 jyldyń birinshi toq­sanynda bizdiń agenttik árbir rezerv­shi úshin quzyretterdi damy­týdyń jeke josparyn ázir­­leıtinin atap ótkim keledi. Mem­lekettik qyzmet pen kvazı­memlekettik sektordaǵy joǵary laýazymdarǵa rezervshilerdi taǵaıyndaý dáıekti mansaptyq ósý jolymen josparlanady. Agenttik rezervshilerdi odan ári mansaptyq ilgeriletýge monıtorıng júrgizedi.

Memleket basshysynyń Jar­lyǵyna sáıkes irikteýdiń barlyq kezeńderinen ótken tulǵalar bes jyl merzimge rezervke alynady. El Prezıdenti budan keıingi jumystardy úılestirý úshin Úkimetke, Prezıdent Ákim­shi­ligine jáne bizdiń agenttikke naq­ty tapsyrma berdi. Biz bes jyl ishinde rezervke engen adam­dardy jumysqa ornalastyrý­dy qamtamasyz etýimiz kerek. Olar­dyń keıbireýi birden joǵary laýazymdarǵa ıe bola alady. Keıbirine biz bastapqyda tómen­deý, biraq odan ári ósýdiń naq­ty perspektıvasy bar laýazym usynamyz. Usynylǵan qyz­met­terdi qup ala ma, almaı ma, re­zerv­tegi kadrlar ózderi sheshedi.

Qazirgi tańda biz rezervshiler taǵa­ıyndalýy múmkin bos laýa­zymdarǵa taldaý júrgizip jatyr­myz. 2020 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda, tipti birinshi toqsanynda rezervtegilerdiń 30%-yn jumysqa ornalastyryp qalýymyz múmkin. Jalpy jyldyq meje olardyń kem degende 40%-yn ornalastyrý kerek. Rezervtegilerdiń joǵa­ry áleýetin, quzyrettilik deń­geıin, jańashyldyǵyn jáne ózgeris­terge daıyndyǵyn, belsendiligin, eldiń damýyna úles qosýǵa degen nıetin eskere otyryp, bul jastardy tabysty mansap kútip tur dep oılaımyn.

– Iriktelgen jastardyń arasynda basshylyq qyzmet atqarǵan, tabysy jaqsy mamandar da bar. Memlekettik qyz­metten olardyń oılarynan shyǵatyn qandaı oryndar usy­nylýy múmkin?

– Negizi iriktelgen jastardyń ishinde joǵary dárejeli qyz­mettegi adamdar az. Degenmen eli­­mizde alǵash ret qolǵa alyn­­ǵan teńdessiz jobanyń irikteýi­nen súrinbeı ótip, rezervke qabyl­danǵan azamattardyń memle­ket­tik basqarý júıesinde ǵana emes, kvazımemlekettik sektorda da bas­shylyq laýazymǵa kelýine múmkindik beriledi.

Rezervshiler memlekettik saıa­sı jáne ákimshilik laýazymdaryna, ulttyq kompanııalardyń basqarýshy laýazymdaryna ornalasa alady. Buǵan qosa «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń mem­­­lekettik qyzmeti týraly» Zańyn­da da rezervtegi tulǵalardy mem­lekettik ákimshilik laýazym­darǵa qabyldaý múmkindigin qa­ras­tyratyn túzetýler engizildi. Osylaısha bilikti de bilimdi, óz elin súıetin, memleketimizdiń ósip-órkendeýine jáne odan ári damýyna úlesin qosýǵa nıetti jas býyn ókilderine memlekettik basqarý júıesine kedergisiz kelýine jol ashyldy.

– Iriktelgen jastardyń kóbin­de memlekettik qyzmette ju­mys tájirıbesi joq. Olardy ta­ǵa­ıyndaý aldynda tıisti oqy­tý qarastyrylǵan ba? Bi­l­ik­ti­ligin arttyrý boıynsha qan­daı da bir arnaıy baǵdar­lama bola ma?

– Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes memlekettik qyzmetshi jáne memle­kettik laýazymǵa taǵaıy­n­dalatyn rezervshiler biliktilikti arttyrý semınarlary men qaıta daıarlaý kýrstarynyń jospar-kestesine sáıkes Prezıdent ja­nyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda qaıta daıarlaý kýrstarynda oqýdan ótedi. Basqa rezervshiler Akademııa ázirlegen trenıngtik baǵdarlamalarda ózderiniń basqarý quzyretteriniń deńgeıin arttyra alady. Tre­nıngtik baǵdarlamalar zamanaýı jaǵdaılardaǵy eń ózekti baǵyttardy qamtıdy: oılaý dızaıny, transformasııalyq kóshbasshylyq, emosıonaldy ıntellekt, perspektıvalyq oılaý jáne ssenarıılik josparlaý, strategııalyq menedjment, jobalyq menedjment, bıznes úderisterdi ońtaılandyrý jáne taǵy basqa. Bul týraly aka­de­mııanyń saıtynan keńinen tany­sýǵa bolady.

 Merıtokratııa qaǵıdaty jastardyń mártebesin kóteredi

– Bul joba jas mamandarǵa áleýmettik lıft bolatynyn atap óttińiz. Jalpy atalǵan jobaǵa qosa azamattardyń qyz­met babynda kedergisiz kóterilýi úshin merıtokratııa qaǵı­datynyń negizinde qandaı jumystar josparlandy?

– Prezıdenttik jastar kadr rezervine engen keıbir jastardy óńir-óńirge jumysqa jiberý josparlanyp otyr. Osylaısha bul joba máselelerdi jergilikti jerde sheshýge áser etýi kerek. Sondaı-aq aımaqtarda tájirıbe jınaǵan jastardy ortalyqqa jumysqa ornalastyrýdy da oılastyramyz.

Mundaı jumystar merıtokratııa qaǵıdatyna sáıkes buryn­nan atqarylyp keledi. Máselen, «Bolashaq» baǵdarlamasy­men shetelde bilim alyp kel­gen jas­tar eldimekenderde eńbek etip, tájirıbesin shyńdady. Halyqpen etene aralasyp, turǵyndardyń talap-tilegin, muń-muqtajyn jaq­sy biletin mamandardan keıin bi­likti basshylar da shyqty.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» ga­zetine bergen suhbatynda «Jas­tar­dyń laıyqty bilim alýyna, alańsyz jumys isteýine teńdeı múmkindik berilýi qajet. Aýyl men qaladaǵy jas azamat úshin de, laýazymdy, aýqatty nemese qarapaıym sharýa otbasynyń balasy úshin de áleýmettik lıfttiń esigi kedergisiz ashyq bolýy kerek. Aınalyp kelgende, áleýmettik teńdik degenimiz – osy. Biz osyǵan qol jetkizýge tıispiz. Memlekettik qyzmetke taǵaıyndaý barysynda merıtokratııa prınsıpin ustanǵan jón. Azamattardy tek bilimine, qabiletine qaraı taǵaıyndaý talaby qaǵaz betinde qalmaı, is júzinde oryndalýy qajet» dep aıtqan edi.

Osy baǵyttaǵy jumystar jal­ǵasyn taýyp, óńirlerde bu­ryn­nan istep jatqan maman­darǵa qoldaý kórsetip, qyzmette ilgerileýine jaǵdaı jasaımyz. Bos oryndar konkýrsyna qa­tysqan jastardyń ishinen departamentterge jumysqa qabyl­­daımyz. Merıtokratııa qaǵıdaty­nyń negizindegi bıylǵy jumys­tardy jaqyn arada qolǵa alamyz.

– Memleket basshysy Qazaq­stan halqyna Jol­daýyn­da 2020 jyldan bastap mem­lekettik qyzmetshilerdiń sanyn birtindep qysqartýǵa kirisip, únemdelgen qara­jatty neǵurlym paıdaly qyz­met­ker­lerdi ynta­lan­dyrý­ǵa jum­saý kerek ekenin aıtty. Bul jóninde ne aıtasyz?

– Iá, Prezıdent Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda memle­ket­tik apparatty jáne kvazı­memlekettik sektordaǵy qyzmet­shilerdiń sanyn ońtaılandyrýdy tapsyrǵan bolatyn. Qazirgi ýa­qytta memlekettik qyzmetshi­ler­­diń shtattyq sany – 98 myńǵa jýyq. Shtat sanyn ońtaılandyrý kezeń-kezeńimen birneshe jyldyń ishinde júrgiziledi. О́z kezeginde bul memlekettik qyzmetke báse­kege qabiletti, bilikti mamandardy tartýǵa múmkindik beredi.

Osy tapsyrmany oryndaý­dyń naqty tektikteri qazirgi ýaqytta Ulttyq ekonomıka mı­nıstrligimen pysyqtalyp jatyr. Qysqartý boıynsha usynys­tardy ázirleý tıisti jumys tobymen júrgizilýde. Atalǵan mı­­nıstrlik jalpy memlekettik qyz­mettiń shtattyq sanyn belgi­leý, olarǵa qarjy bólý sııaq­ty quzyretterge ıe. Taldaý jumys­tarynyń nátıjesin osy jyldyń birinshi toqsanynan bastap kóre bastaımyz.

Ońtaılandyrý memlekettik qyz­mettiń ashyqtyǵyn qamta­masyz etip, biraz jumysty jú­ıe­­leýge, tıimdiligin art­tyrýǵa septigin tıgizedi. Qys­qartý esebi­nen únemdelgen qara­jat­ty bilikti mamandardy ynta­lan­dyrýǵa jumsaýǵa múmkindik beredi.

– Memlekettik qyzmet salasyn jetildirý jóninde tolymdy málimet bergenińizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Orynbek О́TEMURAT,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Ystyq tamaq taratty

Qazaqstan • Keshe

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Keshe

Uqsas jańalyqtar