Rýhanııat • 13 Qańtar, 2020

Soǵymbasy – kóne dástúr

135 retkórsetildi

Halqymyzdyń soǵym soıý dástúrin ázildep «qazaqtyń aq olımpıadasy» dep te jatady. Shynymen keń-baıtaq qazaq dalasynda alash balasy kúzdiń sońy, qystyń basynda alty aılyq azyǵyn qamdap alatyn erekshe kezeń bul. Saltymyzda dál osy soǵymnyń aınalasynda da talaı-talaı jón-joralǵy bar eken. Jaqynda Batys Qazaqstan oblysy Tasqala aýdanyna qarasty Mereı aýyldyq okrýginde «soǵymbasy» degen sharaǵa qatysyp, eldiń lebizin tyńdap qaıttyq.

«Saltyn saqtap, dástúrin dáriptegen» dep atalǵan sharany uıymdastyrǵan – Mereı aýyldyq okrýgindegi Nur Otan bastaýysh partııa uıymy eken. Tasqala aýdandyq ardagerler keńesi men Mereı aýyldyq aqsaqaldar keńesi músheleri – aldyńǵy tolqyn aqsaqaldar atsalysqan jumystyń ǵıbraty men mańyzy sezilip turdy. Mereıge alys-jaqynnan aýdannyń barlyq 9 okrýgi ákimderi, aýyldyq aqsaqaldar keńesi músheleri túgel jınalǵanynan-aq uıym­dastyrýshylardyń bul sharaǵa erekshe mán bergenin baıqadyq. Meıman­dar áýeli aýyldyq meshitke jınalyp, amandyq-saýlyq surasty.

Áli jetken árkim de soǵym soıýdy bilgenimen, onyń dástúrli jón-joralǵysyn bile bermeıdi. Ásirese osyndaı kópshilik jınalǵan jerde ishimdik ilese ketetini bar. Soǵymǵa soıy­latyn maldy sulatyp salyp turyp, «baýyzdarlyq» degen jeleýmen qasapshy jigitter bir bótelkeni qyldaı bólisip alatyny jasyryn emes. Bul keshegi jetpis jylda juqqan «sovettik salt» desedi. Qýanarlyǵy, Tasqala jurty bul jaman ádetten aryla bastapty.

Sonymen «soǵymbasy» sharasy da bastaldy. Soıysqa arnalǵan mal qubylaǵa qarata jyǵylyp, aıaǵy baılanǵan soń Tasqala aýdanynyń ımamy Aıdyn Ibrashev duǵa oqyp, bata qaıyrdy. Sol jerde jınalǵan úlkender alaqan jaıyp bet sıpap, «Qaıyrly soǵym bolsyn!», «Igilikke jegizsin!», «Soǵym súıkimdi bolsyn!» desti. Ári qaraı álekedeı jalanǵan jas jigitter maldy adal baýyzdap, jáýkemdep ala jóneldi.

– Soǵym degen – bir áýlettiń, bir shańyraqtyń qys boıy jeıtin azyǵy, aq adal asy ǵoı. Ony sharıǵat shartymen soıyp, taza kúıinde iship-jegenge ne jetsin! Sondyqtan mundaı jerge araq-sharap, haram nárse aralaspaǵany óte mańyzdy. Qazaq «Aýrý – astan» deıdi, isher astyń psıhologııalyq jaǵynan da taza bolýy, jaqsy kóńil kúımen daıyn­dalýy aǵzaǵa áser etetinin qazirgi medısına da moıyndaıdy. Sondyqtan soǵym sharasyn ulttyq dástúrmen baılanystyryp, osyndaı maǵynaly jıyn ótkizip jatqan mereılikterge kóp rahmet! – dedi osy sharaǵa Báıterek aýdanynan arnaıy shaqyrylǵan «Asan» meshitiniń ımamy, ólketanýshy ǵalym Muratbek qajy Jahatov.

Soǵym batasynan keıin meımandar Mereı aýyldyq orta mektebiniń akt zalynda bas qosyp, «Saltyn saqtap, dástúrin dáriptegen» atty etnografııalyq semınar-keńeste óz oılaryn ortaǵa saldy. Bir táýiri, toqsan saıyn aýdan aqsaqaldary túrli máselemen bas qosyp, jınalyp otyrýy Tasqalada dástúrge aınalǵan eken. Mereı aýylynda ótken jıynnyń basty taqyryby soǵym soıý dástúri bolǵanymen, qazaqtyń ádet-ǵur­py ámanda bir-birimen jalǵasyp jata­dy ǵoı, áńgime aýqymy keń boldy. Keńeske qatysqan Tasqala aýdany ákiminiń orynbasary Arsen Baıandyqov aýdan aýmaǵynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan sharalar týraly aıtsa, aýdandyq ishki saıa­sat bóliminiń basshysy Dýman Ǵazez Altaıdan Atyraýǵa deıin sozylǵan qazaq dalasynyń ár jerindegi salttardyń uqsastyǵy men aıyrmashylyǵyn sóz etti. Muratbek qajy Jahatov sóz arasynda halqymyzdyń tórt túlik malǵa qurmeti týraly aıtyp, soıar maldyń kózinshe pyshaq qaıralmaıtynyn, haıýandy azaptaýǵa, qınaýǵa bolmaıtynyn, taǵy basqa da tıymdardy eske saldy. Tasqala aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Baqtyǵul Tasmaǵambetov halqymyzdyń san ǵasyrlyq mádenıeti men saltynan týǵan osyndaı ómir tájirıbesin keıingi urpaqqa jalǵaý – aqsaqaldardyń mindet-paryzy ekenin jetkizdi. Aýyl mektebiniń dırektory, tarıhshy Artýr Dúısenov te aǵa býynnyń sharanyń sońy soǵymnan aýyz tııý – soǵym qýyrdaq dastarqanyna jalǵasty. Mereı aýyldyq okrýginiń ákimi Mels Nárikov muryndyq bolǵan mándi sharanyń mańyzyn osy jıynǵa qatysqan aqsaqaldar Tasqaladaǵy barsha aýylǵa taratamyz dep tarqasty.

Batys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • 17 Qańtar, 2020

Elimizde UFC TV telearnasy iske qosyldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Tátti ómirdi tárk etkender (vıdeo)

Vıdeo • 17 Qańtar, 2020

Kókshetaýda beti ashyq qudyq kóp

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Shymkentte Poezııa minberi ashyldy

Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Batys Qazaqstanda jańa jobalar maquldandy

Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Kýveıt týrnırinde top jardy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Gran-prı jarysyna qatysady

Sport • 17 Qańtar, 2020

Ekinshi qolany qorjynǵa saldy

Sport • 17 Qańtar, 2020

Atqa miný mádenıetin nasıhattady

Qoǵam • 17 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar