Qoǵam • 14 Qańtar, 2020

«Serpinnen» nege serpin joq?!

96 retkórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń tapsyrmasymen bastaý alǵan «Máńgilik el jastary – ındýstrııaǵa» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda óńirdegi oqý oryndarynda bilim alyp jatqan jastardyń jartysyna jýyǵy ǵana jersinip qalýda. Jal­pyulttyq, qoǵamdyq joba­daǵy jaqsy nıettiń júzege asýyna ne kedergi?!

Birden aıta ketelik, soltús­tik óńirde bilim alyp, bel­gili bir mamandyqty meń­gerip, kemel­dengen jastardyń soltús­tik óńir­di jer­sinbeı, týǵan ólke­leri­ne ketýine aldymen jer­gi­lik­ti jerdegi jumys berip otyr­­ǵan ujymdar­daǵy jalaqy­nyń azdyǵy sebep. Ekinshiden, pá­ter máselesi. Úshinshiden, bál­kim eń bastysy, jastardyń kúsh-qýa­ty­­na, bili­mi men biligine sýsap otyr­ǵan aýyl­­dar­daǵy áleý­met­tik-tur­mystyq jaǵ­daıdyń jetimsizdigi.

– Jastar eńbek etkisi keledi-aq, biraq kóptegen aýylda ne klýb, ne kitaphana joq. Jol qatynasy múlde qıyn. Kóńil kóteretin oryn bol­maǵan soń, jas kóńil jaıly jer izdep elegizı beredi, – deıdi osy baǵ­­dar­lama arqyly bilim alyp, eńbekke bilek syba­nyp kiris­ken Qabdýálı Sy­ban­­­baı. – Máselen, meniń kóptegen qurbym Aqmola oblysyn­daǵy aýyl sharýa­shylyǵy qu­ry­lymdaryna jumysqa ornalasyp kórdi. Shynyn aıtý kerek, jumys degenniń ózinde bar bolǵany naýqandyq ju­mys qana. Qazir mehanızator­lar seriktestikterge kóktemgi egis jáne kúzgi oraq kezinde ǵana qa­jet. Tolymdy tabys tabatyn shaq osy maýsymdyq jumys kezi. Qalǵan ýaqyt­ta qol qýsyryp qarap otyrasyń. Bul jerden bezdirip turǵan da turaqty tabys­tyń bolmaýy.

Demek, osy arada aýyl sha­rýashylyǵy qury­lymdary­na egin egýmen qatar, tórt túlik mal ósirýdi mindetteý qa­jet­­tigi týyndaıdy. Qazir kópte­gen se­rik­testik jerdiń ıgiligin kór­­­­­geni­men, sol jerde tútin túte­tip jat­­qan aýyl turǵyndaryna tı­gi­­zip otyr­ǵan sharapaty az. Taza egin sharýa­­shy­l­yǵymen aınalysý serik­testik úshin qolaı­ly bolǵanymen, eki qol­ǵa bir kúrek taba almaı otyrǵan aýyl turǵyndaryna tıimsiz. Eger eki sala qatar damysa, halyqqa jumys bolar edi, jer de bos jatpas edi. Nazardan tys qalyp kele jatqan osy másele «Ser­pinniń» túlekteriniń túbegeıli or­na­lasyp qalýyna da teris áser etip otyr.

Shyntýaıtynda, «Serpin» baǵdarlamasy jastar úshin óte qolaıly bastama. Ońtústik óńirlerden kelgen jas tolqyn tegin bilim alady, olarǵa aı saıyn shákirtaqy tólenedi. Jataqhana tegin. Áleýmettik jaǵdaıy tómen nemese kóp balaly otbasynan shyqqan bilim alýshylar ashanada tegin tamaqtanady.

– Oblystaǵy jeti kolledjde 370 stýdent oqýda, – deıdi oblystyq bilim basqarmasynyń bas mamany Kenjebaı Bekbaı. – Jańa oqý jylynda 120-dan astam talapker qabyldandy. Negizi, ynta bar. Tek osy jastar mamandyq alyp shyqqannan keıin túbegeıli ornyǵyp qalý jaıyn qarastyrý kerek. О́tken jyly 42 túlek oqý ornyn aıaqtady. Onyń 6-ýy joǵary oqý ornyna tústi. 17 talapker ǵana oblystaǵy ártúrli ujymdarda eńbek etip júr.

Baǵdarlama boıynsha bilim alýshylardyń kóbirek shoǵyrlanǵan jeri Shaǵalaly aýylyndaǵy joǵarǵy agrotehnıkalyq kolledji. Munda 2014 jyldan beri 380 bala ártúrli mamandyq boıynsha bilim alǵan. Jalpaq tilmen aıtqanda, aýyl úshin qasqaldaqtyń qanynda qat mamandyqtar. Osy jastar óńirge tyń serpin, sony lep berip iske kirisip ketse, shalǵaıdaǵy júdeý kóńil shaǵyn aýyldardyń shyraıy kirip-aq qalar edi. Eńbek etemin degen adamǵa soltústikte mol múmkindik bar. Tamyljyǵan tabıǵatyn táptishtep aıtpaǵannyń ózinde, aqyq dán egýge, aqtyly mal ósirýge jer jetedi. Sýly, nýly jerdiń ıgerilmeı bos jatqanyn kórgende, shirkin-aı, týǵan ólkeni túletetin tegeýrindi bir kúsh bolar ma eken dep dámelenesiń. Sol kúsh osy «Serpin» baǵdarlamasy. Keıbir eldi mekenderdiń turǵyndary azaıyp, jumys kúshi sarqylyp jatqany da shyndyq. «Jas kelse iske» degendeı, baǵdarlama arqyly kelip bilim alyp, elge el bolyp qosylyp jatqan jastardyń tegeýrini arqyly ólkeniń alpys eki tamyryna qan júgirter me eken degen úmit kúshti.

Shaǵalaly kolledjin 109 túlek aıaqtap shyqsa, onyń 70-i jumysqa ornalasqan eken. О́zge kolledj túlekterimen salystyryp qaraǵanda, birshama táýir kórsetkish. Qazir atalmysh oqý ornynda 199 jas bilim alyp jatyr. Kúni erteń olar da jeke kásip ashyp, óz isterin dóńgeletse, el besigi – aýyldyń gúldeneri sózsiz.

– Shaǵalaly joǵarǵy agrotehnıkalyq kolledjin aıaqtaǵannan keıin osynda jumysqa ornalastym. Endi «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynan úmitkermin. Qyzylorda oblysyndaǵy ata-anamdy kóshirip aldym. Eki jyldyń ishinde jersinip qaldy. Memlekettiń tarapynan bizge mol múmkindik jasalyp otyr. Osyny paıdalanýymyz kerek. Eger jastar bilim alǵan soń týǵan ólkesine qaıtyp ketetin bolsa, ıgi iske bólingen qyrýar qarjy ysyrap bolmaı ma? Bul eń aldymen memlekettik másele, – deıdi baǵdarlama túlegi Baıjigit Boranbaı.

Aımaqta jumys kúshi tapshy ekeni belgili. Demek, belgili bir kásipke ıe bolǵan jastardy jumysqa ornalastyrýdyń jaıyn qarastyrý kerek. Bul arada tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń, qarapaıym jumysshy adamnyń bedelin arttyrý máselesin myqtap qolǵa alǵan jón. Sondaı-aq joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, eldi mekenderdegi turmys deńgeıin arttyrý da jastardyń irge teýip qalýyna sebepshi. Saıyp kelgende bir-birimen sabaqtasyp jatqan dúnıe. Al jalyndy jastardyń óńirdiń óńin kirgizýge tıgizer sharapaty týraly jalǵyz aýyz sóz sabaqtasaq, oıymyzǵa oralar baǵyt mynaý. Jobaǵa qatysý múmkindigine ıe Mańǵystaý, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblysynyń túlekteri bizdiń óńirdegi shalajansar tilimizdiń tirilýinde túrtki bolar edi. Onyń arǵy jaǵynda tyńnyń epısentri atanǵan ólkeni qazaqylandyrý degen soıyldaı másele tur.

Demek, «Serpinniń» serpinin seziný úshin «Kúte almasa maǵan sert, ketip qalsań saǵan sert!» deıtindeı áleýmettik-turmystyq jaǵdaı kerek-aý, sirá.

 

Aqmola oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqtóbede dinı ahýal turaqty ma?

Aımaqtar • Búgin, 17:48

Mańyzdy maqsattarǵa basymdyq beriledi

Qazaqstan • Búgin, 16:46

Maqsat – jol sapasyn jaqsartý

Úkimet • Búgin, 11:45

Qoltańba

Aımaqtar • Búgin, 09:42

Jalpy otyrystyń kún tártibi naqtylandy

Parlament • Búgin, 08:42

Dárigerlerdi qoldaýǵa shaqyrdy

Qoǵam • Búgin, 08:36

Básekege qabilettilikti arttyrý mańyzdy

Parlament • Búgin, 08:28

Shekarashylar aldanbady

Qoǵam • Búgin, 08:22

Lısenzııasynan aıyrdy

Qoǵam • Búgin, 08:20

О́nerlige óris keń

Aımaqtar • Búgin, 08:16

Synaqtan saǵy synbaǵan

Aımaqtar • Búgin, 08:11

Býllıng qurbany – jasóspirimder

Qoǵam • Búgin, 08:10

Birneshe sıfrly joba iske qosyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:08

Ýaqyty kelgen ıgilik

Tehnologııa • Búgin, 08:05

Sálemde bereke bar

Rýhanııat • Búgin, 08:03

Mysty qalada myltyq nege atyldy?

Aımaqtar • Búgin, 08:02

Uqsas jańalyqtar