Aımaqtar • 15 Qańtar, 2020

Quraq kórpe – qundylyq

253 retkórsetildi

Halqymyzdyń barlyq ulttyq qundylyǵy sııaqty qazaqtyń qol­óner buıymdary da – urpaqqa mura jáne maqtanysh. Adam qııa­lynyń sheksizdigin qolynyń ismerligi-usynaqtylyǵymen kórkem ónerge aınaldyryp, turmystyq qajettilikke tuty­natyn múlik ázirleý – babadan jalǵasqan asyl óner. Qara­sań kózdiń jaýyn alatyn, tutynsań qajetińdi óteıtin buıym­dar­dyń biri – quraq kórpe. Ol, birinshiden – óner, ekinshiden – turmystyq buıym, úshinshiden – erterekte mata-materıal qat kezde qoldanylǵan matalardyń qıyndylary rásýa bolmasyn degen oımen ony da paıdaǵa jaratý oıynan týǵan, ıaǵnı ysyrapshyldyqqa jol bermeýdiń keremet ádisi.

«Qazaqylyqtyń qaımaǵy bu­zylmaǵan» dep baǵalanatyn Mań­ǵys­taýda quraq kórpe quraý uzaq jyldardan beri anadan qyzǵa, kelinge jalǵasyp ke­ledi. Mańǵystaýda ótken ǵa­syr­­dyń 80-jyldary esin bilip, boıjetińkirep qalǵan qyz balalardyń ismerlikpen aına­lys­paǵany kemde-kem. Sebebi kıiz úıdi baý-basqur, shashaq-ádemi jelbaý, qorjyn, ózge de qazaqy naqyshtaǵy buıymdarmen jasandyrý, sondaı-aq, jún sabap kıiz basý, túr oıyp tekemet basý, urshyq ıirip, ony shıratyp kıim toqý, shı oraý, kórpe qurap, syrǵalaq aınaldyrý, ózge de halqymyzdyń tól óneri el arasynda sánge aınaldy ma – áıte­ýir sol kezde jasóspirim qyz­dar­dyń sheberligi birinen-biri asyp tús­ken­digine búgingi kún kýá. Sebebi búgingi halqymyzdyń tól ónerin nası­hattap, ony jastar arasyna úıretip júrgen býyn – sol kezdegi balań qyzdar – búgingi apalar, aq jaýlyqty analar. Keı kezde ol úrdis «el arasynda sánge aınaldy» dep aıtý beker sııaqty bola­dy, quddy aq jaýlyqty analar keńestik kezeńniń qyspaǵyna qara­maı jastarǵa tól ónerdi jantalasa úıretip, búginge jalǵaı jet­kizip ketýge eńbek etken-aý degen oı keledi.

Búgingi urpaq babalardan, analardan qalǵan tól ónerdi zamanaýı úlgide damytyp, jan-jaqty jetil­dire túsýge umtylýda. Mata­nyń qat kezinde qolda bar múm­kin­dik sheginde ǵana quraı alǵan kórikti kórpelerdi búgingi sheberler kezdeme matalardy – jumsaǵy kerek pe, qattysy kerek pe, oıýlysy ma, ále oıýsyzy ma, gúldisi me, joq pa, túktisi kerek pe, túk­sizi qajet pe, aq, qyzyl, jasyl, sary – qasyna taý ǵyp úıip qo­ıyp qalaýynsha paıdalanyp, kór­peni qubylta quraýda. Biraq onyń arǵy bastaýy báribir baba mura­da jatyr.

Mań­ǵystaýda jyl saıyn qu­raq kórpeden festıval ótkizilip keledi. Buǵan deıin eki jyl qatarynan Jańaózen qala­synda ótken shara bıyl Mań­ǵys­taý oblysy kásipkerler palatasy Isker áıelder keńesiniń uıym­das­tyrýymen Aqtaý qalasynda jal­ǵas­yn tapty. Oǵan óńirdegi bes
aýdan men eki qaladan 28 qa­ty­sý­shy jı­naldy.

– Quraq – «adamnyń basy quralsyn» degen yrymmen tigi­le­tin kórpe. Maqsatymyz – ulttyq qol ónerimizdi jańǵyrtyp, urpaq­tan-urpaqqa mura etý. Úıde otyryp is tigip, ony onlaın túrde saýdaǵa shyǵaryp otyr­ǵan oblys­tyń ár túkpirindegi názik jandy­lardyń basyn qosý, bir-birinen tájirıbe almastyrý. Jumyssyz otyrǵan qyz-kelin­shek­terdi ká­sip­ke baýlyp, yntalandyrýdy kóz­deı­miz, – deıdi Jańa­ózen qalalyq isker áıelder keńe­siniń tóraıymy Tilektes Bolatbaeva.

Festıvalge kózdiń jaýyn ­ala­tyn san túrli kórpeler qo­ıyl­­­dy. Maqpal, barqyt, shyt, t.b. mata­lar túrinen quralǵan kór­pe­lerden Mańǵystaýdyń ejel­gi qólóneriniń jarqyn kóri­nisterin baıqaýǵa bolady. Shı quraqtardyń arasyna túıe beı­ne­sin, tastaǵy ejelgi tańbaly bel­gi­lerdi salyp tigý, jańasha sán kirgizýd­i kózdegen úlgileri de bar.

Tanymal ismer-sheber apalar qazylyq etken baıqaýda júlde­ger­ler arnaıy oryndarmen birge «Kórermen kózaıymy», «Jas sheber», «Yntalandyrý», «Oıý quraq she­beri», «Ismer áıel», «Kúmis qol», «Altyn oımaq», «Quraq ále­miniń hanshaıymy» syndy júl­delermen marapattaldy.

Quraq kórpe – úıdiń sáni, nási­bi mol kásip, ulttyq óner. Oǵan jas­tardyń qyzyǵýshylyǵy da joǵary. Demek, qyzyǵýshylyq bar jerde kórpe quraý san qyrly ıdeıalarmen jańara jetilip jalǵasa túsedi deýge bolady.  

 

Mańǵystaý oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Reseıde altyn qory azaıyp keledi

Ekonomıka • Búgin, 20:25

Túrkistan: Kenege qarsy kúres bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:03

Ulttyq kınodaǵy karantın

Aımaqtar • Búgin, 16:56

Dúkenderdiń jumys kestesi belgilendi

Aımaqtar • Búgin, 16:55

Aqtaý qalasy karantınge jabylǵan joq

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Ulttyq tanymnyń ózegi – tarıhı sana

Rýhanııat • Búgin, 14:51

Uqsas jańalyqtar