Prezıdent • 16 Qańtar, 2020

Jastar el damýynyń jańa kezeńine daıyn bolýy tıis

162 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen jas ta bolsa bas bola biletin azamattar Prezıdenttik kadr rezervine irikteldi. Keshe Prezıdent elekten ótip rezervke engen, aldaǵy ýaqytta el isine aralasatyn 300 jasty Aqordaǵa arnaıy shaqyryp, júzbe-júz kezdesti, oı-pikir almasty.

Memlekettik basqarýdyń jańa úlgisi kerek

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bul kezdesýdiń mán-mańyzy erekshe ekenin aıtyp, «júzden – júırik, myńnan – tulpar» shyqqan, Prezıdenttik jastar kadr rezervine ótý úshin arnaıy báıgede baq synap, alǵa ozǵan azamattardy shyn júrekten quttyqtady. Ol kadrlyq rezervti jasaqtaý úshin aýqymdy jumys atqarylǵanyn, jobaǵa búkil elimiz boıynsha 13 myń adam qatysqanyn, sonyń ishinen 300 azamat iriktelgenin, jalpy naýqanǵa qatysýǵa talaptanǵan barlyq úmitker nazarda bolatynyn atap ótti.

– El basqarý isine aralasatyn tańdaý­ly jastardyń qataryna qosylý – zor mártebe. О́zderińiz sııaqty ozyq oıly, básekege qabiletti mamandar elimizge óte qajet. Jalpy, bul – jas býyn ókilderiniń jaýapty qyzmetke kelýi úshin jasalyp otyrǵan ıgi bastama. Osy rette bilimdi ári talapty azamattarǵa úlken úmit artamyz. Sizder jańa Qazaqstannyń damýyna aıanbaı úles qosasyzdar dep senemin. Elimizdiń aldynda bıik maqsattar tur. Eń aldymen, memleketimizdi odan ári órkendetip, táýelsizdigimizdi nyǵaıtýymyz kerek. Sondaı-aq azamattardyń ál-aýqatyn arttyryp, turmys sapasyn jaqsartýymyz qajet. Bılik pen halyq arasyndaǵy ózara senimdi kúsheıtý – mańyzdy mindet. Osyǵan oraı «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy qolǵa alyndy. Memleketti basqarý júıesin jańǵyrtý maqsatymen aýqymdy reformalar júzege asyrylýda. Munyń bári jańa kezeńge qadam basqan Qazaqstannyń ıgiligi úshin jasalyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy ár zamanda kez kelgen halyqtyń bilimdi jáne bilikti azamattarynyń ortaq múddege toptasatyn kezeńi bolatynyn, ultty bıikke jeteleıtin, jańasha damýǵa bastaıtyn shoǵyr qalyptasatynyn, sol sııaqty jańa Qazaqstan úshin de osyndaı mańyzdy ári jaýapty sát kelgenin aıtty. Prezıdent HHI ǵasyrdyń úshinshi onjyldyǵyna jol ashqan 2020 jyldyń basynda halyqaralyq saıasatta túbegeıli ózgeris úderisteri baıqalyp otyrǵanyn, bir-birimen tyǵyz baılanysty álemniń bir óńirindegi daǵdarys basqa elderge de yqpalyn tıgizetinin, buǵan mysal retinde Parsy shyǵanaǵyndaǵy, jalpy Taıaý Shyǵystaǵy dúrbeleńderdi atady. Bul rette ınstıtýttarynyń irgesi bekimegen elderdiń jahandyq turaqsyzdyqqa qarsy tura almaıtynyn eskergen mańyzdy.

– Táýelsizdik jyldarynda Tuńǵysh Prezı­dent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen elimizde mem­lekettik basqarýdyń júıesi qalyp­tas­ty. Bul júıe talaı qıyn kezeńderde óziniń tıimdiligin birneshe ret dáleldedi. Biraq zamanaýı syn-qaterler odan ári áreket etýdi talap etedi. Kez kelgen júıeniń ómirsheńdiginiń basty zańy – turaqty damý jáne jetilý. Bul turǵyda aldyńǵy qatarly tehnologııalyq kompanııalar jaqsy úlgi kórsetip otyr. Olar eń aldymen basqarý júıelerine jańalyq engizýdiń arqasynda tabysqa jetedi. Apple, Google, Amazon, Alibaba Group jáne osy sııaqty kompanııalarda jumys isteý abyroı ekeni bárine aıan. Olardyń kóshbasshylyǵy tehnologııalardy qoldana bilýmen ǵana emes, komandanyń árbir jeke múshesiniń talanttary men kásibı qasıetterin ashýmen kórinedi. Bul qaǵıdattar memlekettik basqarý júıesinde de talap etilýi tıis. Sońǵy jyldary álemniń ár túkpirindegi narazylyq tolqyny jahandyq ózgeristiń qajet ekenin aıǵaqtap tur. Adamzat Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııany bas­tan keshirýde, al memlekettik basqarý qaǵıdattary ondaǵan jyldar boıy ózger­medi. Osy turǵyda BUU, DSU bastaǵan halyqaralyq ınstıtýttardy da aıtýǵa bolady. Bul memleket ınstıtýt retinde óziniń ózektiligin joǵaltady degendi bildirmeıdi. Memlekettiń mindeti burynǵydaı qala bermek, ol – qoǵamnyń tynys-tirshiligin, azamattardyń qaýipsizdigi men ál-aýqatyn qamtamasyz etý, – dedi Memleket basshysy.

Qazir kóptegen eldiń úkimetteri bas­qa­rýdyń ońtaıly úlgilerin qarastyryp jatyr. Memleket qyzmetiniń servıstik modeli jaıynda áńgime qozǵaǵan Prezıdent Qazaq­stanǵa da qoǵamnyń talap-tilegine durys, tıimdi jáne ádiletti jaýap beretin memlekettik basqarýdyń jańa úlgisi kerek ekenin aıtty.

Barlyq jańalyqtyń ortaq maqsaty – halyqqa jaqyn bolý. Memlekettik basqarýdy reformalaý týraly aıtqanda bıyldan bastap memlekettik qyzmetshilerdiń sany birtindep qysqaratyny, únemdelgen qarajat tıimdi jumys isteıtin qyzmet­ker­lerdi materıaldyq turǵydan yntalan­dyrýǵa jumsalatyny sóz boldy. Joldaý­da kórsetilgendeı, 2024 jylǵa qaraı mem­lekettik qyzmetshilerdiń, sonymen qatar ulttyq kompanııalar qyzmetkerleriniń sanyn 25 paıyzǵa qysqartý kózdelip otyr. Bul birjaqty jasalmaıdy, olardyń atqaratyn qyzmetin qaıta qarap, ıaǵnı memlekettik organdardyń qyzmetine jatpaıtyn mindetterdi aýtsorsıng pen azamattyq qoǵam ókilderine júkteı otyryp qysqartylmaq.

Memleket basshysy óz sózinde «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jyrymdamasynyń negizgi úsh qaǵı­datyna, atap aıtqanda, ashyqtyq, ın­klıýzıvtilik jáne azamattardyń suranystaryna jedel jaýap berý máselelerine erekshe nazar aýdardy.

Birinshisi – ashyqtyq jáne jarııalylyq. Sonyń aıasynda memlekettik organdardaǵy jumystyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý mindeti tur. «Aqparatqa qol jetkizý týraly» zańnyń normalary sapaly oryndalýy kerek. Sheshim qabyldaý kezinde barlyq talaptar saqtalýy tıis. Shyn mánindegi ádildik qaǵıdasyn osylaı iske asyrýǵa bolady. Sybaılas jemqorlyqqa barynsha qarsy turý – negizgi maqsattyń biri. Qoǵam ókilderi bıliktiń is-áreketimen kelispegen jaǵdaıda pikirin erkin aıtýǵa múmkindigi bolýy qajet.

Ekinshi qaǵıda – ınklıýzıvtilik. Múddeli azamattardyń mańyzdy sheshimderdi talqylaýǵa qatysýǵa múmkindigi bolýy tıis. Árbir daýys estilýi kerek. Bul úshin tıisti saıası tetikterdi damytý qajet. О́ńir turǵyndarynyń memlekettik shyǵystarǵa qatysty pikirin eskerý maqsatynda «Halyq qatysatyn bıýdjet» jobasy iske asyrylady. Ashyq Úkimet portaly azamattardyń mańyzdy sheshimderdi talqylaýdaǵy múmkindikterin keńeıtýi tıis. Qazaqstan azamattary sheneýnikterdi qoǵamǵa qatysty barlyq sheshimderdi bılik dálizderinde qabyldaıtyn qandaı da bir tańdaýly top retinde qaramaýy kerek. Sheneýnikter qoljetimdi bolýy qajet. Memlekettik qyzmetshi – halyqtyń ortasynda halyq úshin jumys isteıtin halyqtyń bir bóligi.

Úshinshi qaǵıda – azamattardyń sura­nys­taryna jedel jaýap berý. Qazaqstan­dyq­tardyń ótinishterin, aryz-shaǵym­daryn dereý qaraý kerek. Bul baǵytta bıýro­kratııasyz, naqty sheshimder qabyl­danýy tıis. Munda negizinen sıfrlan­dyrýdyń róli basym. Aldaǵy jyldary memlekettik basqarý júıesindegi bıýro­kratııalyq rásimderdiń kóbi avtomattan­dyrylady. Memlekettik sektor blokcheın, Big Data, jasandy ıntellekt qural­daryn paıdalana bastaıdy. Osy tehno­logııalarǵa negizdelgen jańa tásilder men júıeler qoǵamnyń usynys-tilekterine den qoıyp, ózekti áleýmettik máselelerdi ýaqtyly sheshýge múmkindik beredi.

Izgilikti qoǵam memleketti ilgeriletedi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev basty mindet memlekettik apparatty jetildirý jáne basshylardyń jańa býynyna jol ashý ekenin, Prezıdenttik kadr rezerviniń negizgi kózdegen maqsaty osyǵan saıatynyn aıtty.

– Búgingi jastar – memlekettik basqarý júıesiniń bolashaǵy. Árqaısyńyzdan eldi damytýǵa tyń serpin beretin jańa ıdeıa men nátıjeli jumys kútemiz. Aldaǵy ýaqytta sizderdi memlekettik organdar men ulttyq kompanııalarǵa jaýapty qyzmetke jiberemiz. Qazirdiń ózinde rezervke ótken 55 azamat jańa qyzmetke bekitildi. Sonyń ishinde keıbiri ortalyq memlekettik organdardaǵy basshylyq laýazymǵa taǵaıyndaldy. Bul – aýqymdy jumystyń bastaýy ǵana. Bıyl rezervtegi 100 adamdy qyzmetke taǵaıyndaýdy jos­parlap otyrmyz. Aldaǵy jyldarda kadrlyq rezervtiń áleýetin tolyq paıdalanamyz. Árıne aralaryńyzdan bıznes salasynda zor jetistikke jetkender shyǵyp jatsa, quba-qup bolar edi. Osy rette el damýyna paıdasy tıetin bastamalardy qolǵa alǵan jón. Biraq bizdiń maqsatymyz sizderdi laýazymdy qyzmetke taǵaıyndaý ǵana dep oılamańyzdar. Bul – eldi órkendetýge bel býǵan, sol úshin bar kúsh-jigerin jumsaıtyn azamattarǵa arnalǵan joba. Basty mindet – talantty jastardyń Qazaqstandy jańa belesterge kóterýine múmkindik berý. Eń bastysy – týǵan elińdi sheksiz qadirleý jáne oǵan adal qyzmet etý. Tabandy eńbek etip, naqty nátıjege qol jetkizý kerek. Bul ultty jańǵyrtý úshin óte mańyzdy. Men ózderińiz arqyly elimizde patrıottardyń jańa býyny qalyptasady dep senemin. Sizder egemen elimizdiń jastaryna ultjandylyqtyń, otanshyldyqtyń ozyq úlgisin kórsetýlerińiz kerek. Kezinde Alash ardaqtysy Álıhan Bókeıhan: «Ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden» dep aıtqan. Bul – eshqashan ózektiligin joǵaltpaıtyn, ýaqyt ótken saıyn mán-mańyzy arta túsetin qanatty sóz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent Otanǵa degen súıispen­shiliktiń ozyq úlgisin bıyl týǵanyna 175 jyl tolatyn uly Abaı kórsetkenin, elimizdiń tarıhynda jáne álem tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan onyń ǵıbratty ǵumyry men mol murasy búkil halqymyzǵa úlgi-ónege ekenin atap ótti.

– Abaıdyń ósıeti – óskeleń urpaqtyń aınymas temirqazyǵy. Biz eldi, ultty Abaısha súıýdi úırenýimiz kerek. Uly aqyn ultynyń kemshiligin qatty synasa da, tek bir ǵana oıdy – qazaǵyn, halqyn tórge jeteleýdi maqsat tutty. Uly oıshyl jastarymyzdy bilim men ǵylym ıgerýge, óner men til úırenýge, adal eńbek etýge shaqyrdy. Abaıdyń «Tolyq adam» tujyrymy ómirimizdiń kez kelgen salasynda, memleketti basqarý men bilim júıesinde, bıznes pen otbasy ınstıtýttarynda negizgi tuǵyrǵa aınalýy kerek. Munyń bári ıntellektýaldy ult qalyptastyrý úshin qajet. Abaıdy óz zamanyndaǵy iskerliktiń uıytqysy deýge bolady. Biz eldik múddege qatysty árbir isimizde uly aqynnyń eńbekterine júginýimiz kerek. Bul – jańǵyrý jolyndaǵy asa mańyzdy qadam. Halqymyz, ásirese jas býyn Abaıdyń sara jolyn jalǵaýǵa basa mán berýi tıis. Men «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalamda osy máselelerge erekshe nazar aýdardym. Biz eldik pen egemendiktiń qadirin baǵalaı bilýimiz kerek. Jastarymyz árdaıym ulttyq qundylyqtardy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, dáripteı bilýi qajet. Bul ózderińizge júktelgen mártebeli mıssııa dep bilińizder, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent elimizde júrgiziletin aýqymdy transformasııalar naqty salalardaǵy, óńirlerdegi, qalalar men aýyldardaǵy kishkentaı ózgeristerden bas­talatynyn atap ótip, jastardy atqaratyn qyzmetine qaramaı memleketti jańǵyrtý prosesine óz úlesterin qosýǵa shaqyrdy.

– Búgingi jas býynnyń, sonyń ishinde sizder de bılikke keletin ýaqyt alys emes. Sizder memleketti basqarý tizginin alýǵa daıyn bolyp, tıisti bilim men bilikti meńgerýlerińiz qajet. Jastarymyz el damýynyń jańa tarıhı kezeńine daıyn bolýy kerek. Bilim men bilik órshildikten bıik turýy tıis. Jańarý úderisi – óziniń ishki saıasattaǵy basym baǵyttarynyń biri. Kadr rezervin jasaqtaý jumystary munymen toqtap qalmaıdy, jalǵasa beredi. Onyń qataryna yntaly jáne laıyqty jas­tar kiredi. Aldaǵy kezeńde HHI ǵasyrdyń tabysty memleketin qurýǵa daıyn kásipkerlerdiń, ǵalymdardyń, mádenıet qaıratkerleriniń, ınnovatorlardyń jáne basqa da talantty jastardyń jańa býynyna belsendi qoldaý kórsetemiz. Túrli salaǵa jaýapkershilikti alýdan, qalyptan tys jáne tıimdi sheshimder qabyldaýdan qoryqpaıtyn jańa formasııadaǵy basqarýshylar toby qajet. Mysaly, qazir biz memlekettiń áleýmettik saıasatynyń ońtaıly modelin qarastyryp jatyrmyz. Sonyń ishinde ózektisi ataýly áleýmettik kómek máseleleri bolyp tur. Memleket shyn máninde muqtaj adamdarǵa kómektesýi tıis. Úkimet járdemaqyny tabystaryna qaramastan barlyq kóp balaly otbasyna berýge nıetti. Buǵan qosa az qamtylǵan otbasylardyń balalary kepildi áleýmettik paketti alady. Mektepke deıingi balalarǵa qamqorlyq jasalady. Az qamtylǵan otbasylardan shyqqan oqýshylarǵa tegin ystyq tamaq, sabaqqa baryp-keletin jolaqysy, mektep formasy men qajetti kerek-jaraqtar beriledi. Munyń bári árıne memleket esebinen, – dedi Prezıdent.

Atalǵan baǵytta Qasym-Jomart Toqaev otandyq kásipkerlerdi, ulttyq býrjýa­zııany qoldaý kórsetýge shaqyrdy. Ol mun­daı tájirıbeniń Fınlıandııa, Shvesııa, Chehııa, Estonııa sııaqty Eýropa­nyń birqatar elinde bar ekenin, kásipker­ler áleýmettik qamsyzdandyrýǵa belsendi túrde aralasatynyn atap ótti. Bul Mem­leket basshysy jarııalaǵan Volonter jy­lynyń maqsat-múddesimen de úndesedi. О́ıt­keni 2020 jyl elimizde ıgi isterdiń, izgi­lik­tiń, qaıyrymdylyqtyń jyly bolmaq.

Utqyr oıly jastar jınaldy

Jastar jyly qolǵa alynǵan ilkimdi isterdiń ishinde Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen Prezıdenttik jastar kadr rezervin qalyptastyrý mindeti Memlekettik qyzmet isteri agenttigine júkteldi. Osynaý memlekettik qyzmetti jetildirý baǵytyndaǵy mańyzdy bas­tamany júzege asyrý týraly atalǵan agenttiktiń tóraǵasy Anar Jaıylǵanova baıandady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda alǵash ret qoldanylǵan irikteý formaty elimizdiń barlyq óńiriniń, tipti shetelderde júrgen jastardyń nazaryn aýdardy. Buǵan bir orynǵa 24 azamattyń úmitker bolǵany dálel. Irikteýge qatysýǵa bar­lyǵy 13 myńnan asa adam ótinish berdi. Onyń ishinde 7 312-si tapsyrý prosesinen tolyq ótti.

– Bul aıtýly jobaǵa qatysýǵa talap­­tan­ǵan jastardyń kóbi aldyńǵy qatar­ly sheteldik oqý oryndarynda bilim alǵan, sondaı-aq ekonomıkanyń túrli sekt­o­ryndaǵy jetekshi shetel­dik jáne otandyq kompanııalarda táji­rıbeden ótken. Iаǵnı, basynan bastap qatysýshylardyń sapalyq quramy óte joǵary deńgeıde boldy. Agenttikke júktelgen zor jaýapkershilikti sezine otyryp, biz jobanyń ashyqtyǵy men ádildigine basa nazar aýdardyq. Prosestiń obektıvtiligin qamtamasyz etý úshin, kandıdattarǵa qolaıly bolýy úshin irikteý rásimi barynsha avtomattandyryldy jáne qazirgi zamanǵy jaǵdaılarǵa beıimdeldi. Úmitkerlerge táýlik boıy onlaın-keńes alýǵa múmkindik berildi. Qatysýshylar úshin barlyq qajetti jaǵdaıdyń jasalǵanyn osynda otyrǵan rezervshilerdiń rastaıtynyna senimdimin. Rezervti jasaqtaý barysynan kópshilik te habardar bolyp otyrdy. Kez kelgen azamat kelesi kezeńge kim ótkenin kórip otyrýǵa múmkindik týdy. Irikteýdiń ár kezeńinen keıin biz avtomattandyrylǵan júıede jáne agenttiktiń saıtynda qaty­sýshylardyń tıisti tizimin jarııaladyq. Son­daı-aq kandıdattardy baǵalaý keze­ń­inde sheshimder qabyldaýdyń ashyqty­ǵyn qamtamasyz etý úshin biz táýelsiz baqylaýshylardy, memlekettik organ­dardyń qyzmetkerlerin, qoǵam belsen­dilerin, BAQ jáne akademııalyq orta ókilderin tarttyq. Sondyqtan irikteý barynsha ashyq jáne ádil ótti dep senimmen aıta alamyn, – dedi Anar Jaıylǵanova.

Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy biregeı bastama boıynsha jumys munymen toqtap qalmaı, jobany iske asyrýdyń sapaly jańa kezeńine kóshetinderin atap ótti. Endi rezervke engenderdi laýazymǵa taǵaıyndalǵanǵa deıin arnaıy ázirlengen baǵdarlamalar boıynsha oqytý qarastyrylady. Bul jaýapty memlekettik qyzmetterde jumys isteý úshin qajetti qosymsha bilim berýge, azamattarmen jumys isteý úshin rezervshilerdiń quzyretin arttyrýǵa, kópshilik aldynda sóz sóıleý daǵdylaryn, shekteýli jaǵdaılarda jumys isteı bilý qabiletin damytýǵa baǵyttalady.

Budan keıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev el isine aralasatyn eleýli jastarmen oı-pikir almasýdy jón kórdi. Aldymen «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy bırjasynyń qarjy dırektory Renat Bekturov sóz aldy. Qarapaıym júrgizýshi men medbıke otbasynda tárbıelengen ol bul jetistigin ata-anasynyń, mekteptegi jáne ómirdegi ustazdarynyń eńbeginiń jemisi, elimizdegi tynyshtyqtyń, memleketimizdiń bergen múmkinshilikteri men biliminiń arqasy dep baǵalaıtynyn bildirdi.

– Kadr rezervine irikteýge qatysý men úshin oryndy qadam boldy. Al kásibı jolymdaǵy eń úlken joba – 2016 jyly Elbasy bastamasymen qurylǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna kelýimnen bastaldy. Osynda zaman talabyna, halyqaralyq standarttarǵa saı elimizdiń qarjy naryǵynyń jańa tarıhyn jazýǵa atsalysyp jatyrmyn. Ortalyq aldynda qysqa merzim ishinde eldiń de, shetelderdiń de seniminen shyǵatyn, álemdik deńgeıdegi bırja alańyn qurý maqsaty turdy. Bul ońaı bolmasa da qoıylǵan maqsatqa jetý úshin barymdy salyp, jyldar boıy aıanbaı qyzmet ettim. Bir jyl ishinde jańa bırjanyń irgesi qalanyp, «Qazatomónerkásip» aksıonerlik qoǵamynyń aksııalaryn IPO-ǵa shyǵardyq. Elimizge «Shanhaı» qor bırjasy, «Nasdak», «Goldman Saks» jáne «Jibek joly» qory sekildi Batys pen Shyǵystyń iri qarjy ınstıtýttaryn ınves­tor retinde tarttyq. Qysqa merzim ishinde quny 80 mlrd teńgeden asa aksııalar bırjamyzda ashyq saýdaǵa shyǵaryldy. Meniń oıym­sha, Qazaqstannyń jahandyq qarjy júıesinde óz ornyn taýyp, aımaqtyq qarjy ortalyǵyna aınalýy úshin barlyq jaǵdaı bar. Nur-Sultan qalasynyń 3 jyl ishinde Álemdik qarjy ortalyqtar reıtınginde 51-orynǵa ıe bolǵany – osynyń birden-bir dáleli. Osy jumysty jalǵastyrý qajet, – dedi Renat Bekturov.

Prezıdenttik jastar kadr rezervine engenderdiń biri – Japonııa ulttyq saıası zertteýler ınstıtýtynyń PhD doktoranty Zúlfııa Súleımenova. Ol jasyl ekonomıkany damytý salasyndaǵy úkimettik emes uıymda eńbek jolyn bastap, jeke jáne akademııalyq sektorlarda tájirıbe jınaǵan.

– Endi meniń osy biregeı jobanyń arqasynda elge oralyp qana qoımaı, ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyna naqty úles qosýǵa múmkindigim bar. Meniń dıssertasııam Syrdarııa ózeni basseınindegi sý yntymaqtastyǵy jóninde bolǵan. Bul taqyryp – Qazaqstan úshin óte ózekti. Qazirdiń ózinde bizde sý tapshylyǵy máselesi mańyzdy bolyp tur. Keıbir boljamdarǵa súıensek, 2030 jylǵa qaraı Qazaqstannyń ózen aǵysy shamamen úshten birge azaıady. Qazaqstan jyl saıyn qurǵaqshylyq saldarynan 93 mlrd teńgege jýyq shyǵynǵa batýda. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, men óz usynystarymdy aıtqym keledi. Aldymen ekonomıkanyń sýdy shyǵyndaýyn qysqartý qajet. Biz sýdy kóp qajet etetin ónimderdi shyǵaramyz. Sý tapshylyǵy onyń fızıkalyq jetispeýi esebinen ǵana emes, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy, ındýstrııalyq jáne energetıkalyq sektorlar tarapynan joǵary suranystan da týyndaıdy. Sonymen qatar jerasty sýlarynyń lastanýyna jol bermeý sharalaryn kúsheıtýdi usynamyn. Bul aýa men jerústi sýlarynyń lastanýyn shektegende ǵana múmkin bolady, – dedi Zúlfııa Súleımenova.

Úzdik jastardyń qatarynan «Eurasia Blockchain Fintech Group Limited» kompa­nııa­synyń bas dırektory Tilektes Adam­bekov te tabyldy. Qytaıdyń Sınghýa ýnı­versıtetinde bilim alǵan ol eki jyl buryn «Astana» HQO-ǵa 1 mln dollar kóleminde ınvestısııa tartyp, óz kompanııasyn qurǵan eken.

– Kanadalyq seriktesterimizben birge «Astana» halyqaralyq qarjy ortaly­ǵy baqylaıtyn sıfrly aktıvterdi jáne krıptovalıýtalardy almastyrý bırjasyn quryp, TMD elderi arasynda alǵashqy lısenzııaǵa ıe boldyq. Blokcheın tehnologııalary tek krıptovalıýtany ǵana emes, densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, logıstıka jáne taǵy da basqa salalardy damytýda zor septigin tıgize alady. Mysaly, memlekettik qarjy júıesine tıimdi qadaǵalaý men tranzaksııalyq shyǵyndardy azaıtý múmkindikterin alyp keledi. Sonyń arqasynda kóleńkeli ekonomıka men jemqorlyqty túbirimen joıýǵa bolady. Shyny kerek, qalyptasqan joǵary tehnologııalyq salalarda biz aldyńǵy qatarda emespiz. Alaıda jańa qarjy tehnologııalaryna kelgende ázirge ózge eldermen teńbiz. О́ıtkeni bul júıe endi ǵana damyp kele jatyr. Osy ýaqyt pen múmkindikti múlt jiberip almaýymyz qajet. Blokcheın júıesine negizdelgen jobalardy damytý – Qazaqstanǵa álemdik ekonomıkada óz ornyn alýǵa múmkindik beretini sózsiz. Biz osy baǵyt boıynsha dúnıe júzinde aldyńǵy lekte turǵan elderdiń qatarynda bola alamyz. Osyndaı maqsat jolynda men ózimniń barlyq bilimim men kúsh-jigerimdi jumsap, elge qyzmet etýge daıynmyn, – dedi rezervshi.

Sonymen qatar Prezıdenttiń aldynda «О́skemen qalalyq bilim bólimi» memlekettik mekemesi Qamqorshylyq jáne qorǵanshylyq organy Balalardyń qu­qyqtaryn qorǵaý sektorynyń meńge­rý­shisi Iýlııa Ovechkına áleýmettik máselelerdi sheshýge qatysty óz oıyn bildirdi. Ol bul baǵytta aldyn alý is-sharalaryna basymdyq berýdi jón kóredi. Sondaı-aq máseleler boıynsha jumystardy júıeli uıymdastyrý úshin balalardyń quqyqtaryn qorǵaý, turmystyq zorlyq-zombylyq, sýısıd, kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtar, otbasynyń áleýmettik ál-aýqaty máselelerimen aınalysatyn barlyq ýákiletti organnyń ózara is-qımylyn kúsheıtýdi nemese birneshe memlekettik organdy biriktirýdi usyndy.

Al «BTS Digital» JShS bilim berý ortalyǵynyń konsýltanty Oljas Sákenov bilim berý máselelerine qatysty pikirimen bólisti. Onyń aıtýynsha, bir kezderi alǵan bilimiń ýaqyt óte kele umytylyp qalady. Kez kelgen jastaǵy adam qaraıyp qalmaýy úshin jańa bilim alyp, daǵdylanýy úshin qolaıly jaǵdaı jasalýy kerek. Sondaı-aq qashyqtyqtan oqytý júıesin damytý jáne barlyq oqý oryndaryn úlken derekterdi taldaý negizinde sheshim qabyldaýǵa qabiletti programmısterdi, jasandy ıntellekt salasyndaǵy mamandardy jáne basqarýshylardy daıarlaýǵa shoǵyrlandyrý mańyzdy.

1

Sońǵy jańalyqtar

Tiri maldy satý - tıimsiz

Aımaqtar • Keshe

Uly Abaı murasy Kereký elinde

Rýhanııat • Keshe

Abaıdy taný – asyl paryz

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar