Rýhanııat • 16 Qańtar, 2020

Dáýletke úndeıtin eńbek

41 retkórsetildi

Zamannyń qalpyna beıimdele almaı, qyrdaǵy maly men ju­­pyny tirshiligin qanaǵat etip, ilim-bilim jolynda izdenip, ór­­ke­nıetke umtylýdyń ornyna, mansap pen maqtan qýyp, rý-rýǵa bólinip, qyryq pyshaq bolyp daý qýǵan burynǵy qazaq­tyń kertartpa minezin danyshpan Abaı sóz kúshimen synap, na­my­syn oıatyp, jigerin janyp, jón jolǵa salýdy maqsat tut­ty. Ol zaman ótti. Qazirgi zaman da, adam da, qoǵam da basqa.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyn birneshe qaıtara oqyp shyqtym. Abaı muratynyń búgingi qoǵam úshin áli de mańyzdy, áli de ózekti ekendigine kózim jetti. О́zim eńbek adamymyn. Jatyp­isher jalqaýlyqqa janym qas. Sondyqtan Abaıdyń eńbek haqyndaǵy ómirsheń oılaryn jıi qaıtalap oqyp otyramyn. Prezıdenttiń: «Abaı óleńderindegi «Eńbek etseń erin­beı, Toıady qarnyń tilen­beı», «Tamaǵy toqtyq, Ju­my­sy joqtyq, Azdyrar adam bala­syn», «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Eńbegiń men aqy­lyń eki jaqtap» degen qazy­­naly oılar bárimizge jaqsy tanys. Ár adam osy túıin­di tu­jy­rymdardy sanasyna berik toqyp, óziniń tynymsyz, adal eńbegimen aınalasyna úlgi bolýy kerek» degen sóziniń astarynda úlken másele jatyr.

Abaıdyń «Beınet kórmeı, dáýlet joq» deıtin taǵy bir sózi bar. Qazir qazaqtyń kóbi bir adamdaı-aq beınettenip jatyr, biraq qoly dáýletke jeter emes. Eger qur beınetpen dáýletke jetý múmkin bolmasa, onda ne amal etý kerek? Danyshpan Abaı buǵan:  «Eger mal kerek bolsa, qolóner úırenbek kerek. Mal jutaıdy, óner jutamaıdy» dep jaýap beredi. Demek qazirgi qazaq jastary jańa zamannyń suranysyna saı keletin qol ónerin, tehnıka men jańa tehnologııa tilin ıgerýi kerek.  Ige­rip qana qoımaı, sonyń jiligin shaǵyp, maıyn ishetindeı  kásibı sheberliktiń shyńyna umtylýy tıis. Sonda ǵana ol qalada taban tozdyryp, jumys izdep, ananyń basyn bir, mynanyń basyn bir shalyp, bolmashy pulǵa terin satpaıdy. Kerisinshe, joǵary eńbekaqysy bar laıyq­ty jumys onyń ózin izdep tabatyn bolady. Abaıdyń «Beınet kórmeı, dáýlet joq» degeni osy. Búgingi beınet sapaly bilim alýdan bastalyp, belgili bir kásiptiń naǵyz sheberi bolǵanǵa deıin jalǵasady. Al ony únemi jetildirip, uqsata bilgen adam – dáýletti adam. Dáýletti adam degendi kóbi aqshaly adam degenmen shatastyrady. Tipti de olaı emes. Dáýletti adam – bilimi biligine saı, zamanaýı ónerdiń qyr-syryn jetik meńgergen, naryqta joǵary suranysqa ıe adam.

Uly aqynnyń 175 jyldyq mereıtoıy qarsańynda Qasym-Jomart Kemeluly der kezin­de oryndy kóterip otyrǵan ıgi bastamalardy Qostanaı jurt­­shylyǵy da qoldaıdy dep senemin. Endi Abaı mura­syn­daǵy búgingi qoǵam ıgiligine jararlyq jahutty taǵy bir súzip alyp, el ishine belsendi nasıhattap, onyń paıdasyn ha­lyqqa túsindirip, jetkizý paryz. Buǵan el tizginin ustap otyrǵan basshylar da, qarapa­ıym halyq ta alaýlatyp, jalaýlatyp, urandatpaı, áriden piship, tereń túısinip, salmaqty  qaraǵany lázim. Bılik pen bu­qaranyń kózdegeni bir jerden shyqqan kezde ǵana bereke-dáý­let eselenip, el kórkeımek.

 

Saıran BUQANOV,

Qazaqstannyń Eńbek Eri

 

Qostanaı oblysy,

Qarqyn aýyly

 

Sońǵy jańalyqtar

Bul – jańa ekonomıkalyq baǵyt

Qoǵam • Búgin, 07:12

Ýhandaǵy 61 stýdent elge qaıtady

Qoǵam • Búgin, 07:04

Traktormen kelgen feldsher

Aımaqtar • Búgin, 07:00

Tolǵaq qyssa, qarly boranǵa qaraı ma?!.

Aımaqtar • Búgin, 06:55

Sabaq toqtady, joldar jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:53

Qar qalyń, qaýip kóp

Aımaqtar • Búgin, 06:51

Yrǵyn qar yryq berer emes

Aımaqtar • Búgin, 06:50

143 jolaýshy qutqaryldy

Aımaqtar • Búgin, 06:47

Máselelerdi birigip talqylady

Qoǵam • Búgin, 06:45

Jyraqtaǵy juldyzdar

Qoǵam • Búgin, 06:43

qolań kúńkili

Rýhanııat • Búgin, 06:41

Ázİl-ospaq, syn-syqaq

Qoǵam • Búgin, 06:39

Tońazytqyshtyń topalańy

Rýhanııat • Búgin, 06:38

Qojanasyr hıkaıalary

Rýhanııat • Búgin, 06:35

Shaıtannyń kókesi

Rýhanııat • Búgin, 06:34

Shyǵystaný ǵylymynyń jańa jetistigi

Rýhanııat • Búgin, 06:31

Tarbaǵataıda dárilik shópter kóp

Qoǵam • Búgin, 06:29

Elektiń sory – alty valentti hrom

Qoǵam • Búgin, 06:27

Taksı jáne toıymsyzdyq

Qoǵam • Búgin, 06:14

Hakim tutynǵan jádigerler

Abaı • Búgin, 06:10

Balabaqsha bos tur

Qoǵam • Búgin, 06:00

AÁK: jańa tártip tıimdi me?

Medısına • Búgin, 05:56

Árbir tapsyrma oryndalýymen qundy

Úkimet • Búgin, 05:54

Uqsas jańalyqtar