Medısına • 16 Qańtar, 2020

Zardaby aýyr dert, naýqas nege kóp?

49 retkórsetildi

Almaty oblysynda onkologııa dertine shaldyqqandar qatary azaımaı otyr. Oblystyń medısına salasyna bólingen qarjy jyl saıyn kóbeıip, memlekettik qoldaýdyń barlyq túri jasalǵanyna qaramastan «aty jaman aýrýmen» aýyratyn adamdar sany da ósip barady.

Mysalǵa, 2019 jyldyń 9 aıy ara­lyǵyndaǵy kórsetkish boıynsha tekserýden ótken turǵyndardyń 21,2 paıy­zynan onkologııa dertiniń alǵashqy belgileri anyqtalǵan. Arǵy jyly bul kórsetkish tirkelgen adamdardyń 20 paıyzy shamasynda bolǵan eken. Al syrqattyń III-IV satysyndaǵy adamdar qatary Aqsý aýdanynda 12,5 paıyzdan 28,6 paıyzǵa, Kerbulaq aýdanynda 9,1 paıyzdan 22,2 paıyzǵa, Uıǵyr aýdanynda 30 paıyzǵa jáne Jambyl aýdanynda da 16,3 paıyzǵa kóbeıse, buryn bul dert belgileri tirkelmegen Balqash aýdanynda birden 33,3 paıyzǵa artýy baıqaldy.

– Oblys onkologtarynyń janqııar­lyq jumysynyń nátıjesinde asqynǵan aýrýlardan qaıtys bolatyndar sany azaıdy. 2019 jyldyń 9 aıynda 100 myń turǵynǵa shaqqanda 57,4 jaǵdaı tirkeldi. Burnaǵy jyly bul kórsetkish 61,9 oqıǵaǵa deıin bolǵan. Aýrýdyń alǵashqy belgilerin anyqtaý barysynda jekelegen aýdandarda qaýip seıildi. Aqsý aýdanynda 13 paıyzdan 7,1 paıyzǵa deıin, Eskeldi aýdanynda 29 paıyzdan 11,1 paıyzǵa deıin I satysyndaǵy naýqas sany tómendedi, – deıdi Taldyqorǵan qalasyndaǵy oblystyq onkologııa dıspanseriniń bas dárigeri Danııar Oralbaev.

Sondaı-aq Almaty oblysynda 2018 jyldyń esepti kezeńimen salystyrǵanda 2019 jyly qurt aýrýyna shaldyqqandar sany azaıǵan. Máselen, 2019 jyldyń 9 aıynda týberkýlez dıagnozy qoıylǵan naýqas sany 8,7 paıyzǵa tómendep, 665 derek tirkelgen. 2018 jylǵy naýqas adam sany 721 bolǵan eken.

Jalpy, qurt aýrýynyń jańa paıda bolǵan oshaǵyn anyqtaý deregi Ile, Kerbulaq, Raıymbek aýdandary men Taldyqorǵan qalasy boıynsha 5 pen 12 adamǵa deıin tirkelse, Kóksý, Sarqan, Eskeldi, Talǵar aýdandarynda bir-bir naýqastan juqpaly aýrý tabylǵan. Al 100 myń adamǵa shaqqandaǵy naýqas adamdar úlesi Balqash, Raıymbek, Talǵar aýdandarynda basym eken jáne dertten kóz jumǵandar sanynan da osy óńirler kósh bastap tur.

Áleýmettik aýrý sanalatyn týberkýlezben kúresýdi dárigerlerdiń ıyǵyna júk qylyp artyp qoıýǵa bolmaıdy. Bul – memleket tarapynan sheshilgen másele. Onyń ishinde aýrýdy emdep, saýyqtyrýdan bólek, áleýmettik qoldaý arqyly ońaltý sharalary bar. Iаǵnı, qurt aýrýymen aýyrǵan adamnyń emdelgennen keıingi jaǵdaıyn oılaý jergilikti ákimdikterge júktelgen. Al oblysta dál osy ońaltý sharalaryna bólingen bıýdjet qarjysy birde jetpeı qalsa, birde tolyq ıgerilmeı otyr eken.

Máselen, jyl saıyn dert juq­tyrǵan 91 adamnyń jaǵdaıyn jasaýǵa oblystyq bıýdjetten 99,1 mln teńge qarjy bólinedi. 2019 jyldyń 9 aıy aralyǵynda jergilikti áleýmettik qorǵaý qyzmetine 53,9 mln teńge bólin­gen. Bul – josparlanǵan qara­jattyń 54,4 paıyzy ǵana. Osy mardymsyz aqshanyń ózin tıisti maqsatqa jumsamaı otyrǵan aýdandar taǵy bar. Derek boıynsha, Kóksý aýda­nyna bólingen 3,8 mln teńge qarjynyń 0,6 mln teńgesi, Uıǵyr aýdany boıynsha josparlanǵan 1,7 mln teńgeniń 0,4 mln teńgesi ıgerilse, Sarqan, Kerbulaq, Aqsý aýdandary men Tekeli qalasy boıynsha da jumsalǵan qarjy 50 paıyzǵa da jetpeı otyr. Osy qatarda qurt aýrýy dendep turǵan Balqash, Raıymbek, Talǵar aýdandary men Taldyqorǵan qalasy da bar.

 

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqy as: dástúr men dám

Rýhanııat • Keshe

Terezeden qarama...

Rýhanııat • Keshe

Qyzmet barysynda qaza tapty

Rýhanııat • Keshe

Bozingendi ıdirgen kúı edi...

Rýhanııat • Keshe

Aǵa men ini

Qoǵam • Keshe

Ysqaq qajy áýlıe

Rýhanııat • Keshe

Qaban, Táńki jáne Bydyq

Rýhanııat • Keshe

Qaıyq kútken kún

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar