Joǵarǵy erin men tańdaı jarasy júktiliktiń alǵashqy eki aıynda, uryqtyń jaq bet músheleri damýy kezinde paıda bolady. Anomalııa TBX22 geniniń mýtasııasymen baılanysty. Keıde aqaýdyń paıda bolýy genetıkalyq júıeniń toksıkozǵa, psıhoáleýmettik stressterge, antıbıotıkalyq terapııaǵa, ınfeksııalyq aýrýlarǵa, temeki shegýge, esirtki jáne alkogolge baılanysty bolýy múmkin. Júktiliktiń birinshi trımestrinde uryqqa teris faktorlardyń áseri ásirese qaýipti dep sanalady. Keıde aýrýdyń bastalýyn qozdyratyn gendik mýtasııa – kesh bosaný sebebinen bolýy múmkin.
Álemde tańdaı men erin jarasyn emdeýge arnalǵan alǵashqy operasııany eki ǵasyr buryn Fransııada tis dárigeri jasaǵan. Al qazirgi zamanǵy medısınanyń arsenalynda jaq bet jaralaryn túzetý úshin plastıkalyq hırýrgııanyń birneshe arnaıy bólimi bar. Eń tıimdisi – heıloplastıka – joǵarǵy erin jáne ýranoplastıka – tańdaıdyń korreksııasy bolyp tabylady. Otanyń kúrdeliligi náresteniń patologııasyna baılanysty. Jalpy, ota birneshe satyda jasalady. Eń jaqsy degen nátıjege jetý úshin 2-3 ota jasalady, al aýyr jaǵdaılarda ota sany 5-7 jáne odan da kóp bolýy múmkin. Heıloplastıka ádette úsh aıdan alty aıǵa deıingi balalarǵa jasalady. Al eger genetıkalyq aqaýdyń aýyr túri bolsa, onda ota ómiriniń alǵashqy kúnderinde jasalýy múmkin. Bul jaǵdaıda salmaqtyń turaqty ósýi baıqalýy kerek, júrek-qan tamyr júıesi, asqazan-ishek joldary, júıke jáne endokrındik júıeler, anemııa bolmaýy kerek. Neǵurlym ota erterek jasalatyn bolsa, soǵurlym otadan keıingi jara izi az baıqalatyn bolady. Álemdik medısına jetistikteri, búgin skrınıngtik ýltradybys arqyly 19-20 aptada uryq patologııasyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Jaq bet hırýrgııasy – balany saýyqtyrýdaǵy basty qadam. Sodan keıin LOR dárigerleri, ortopedter jáne tis dárigerleri, sýrdologtar jáne neonatologtar (erte kezeńderde) patologııa ereksheligine sáıkes óz jumystaryn atqarady.
Dúnıe esigin endi ashqan sábı úshin ashyq tańdaı men ashyq erin jarasy, eń aldymen ana sútin eme almaýymen qıyn. Sebebi mundaı jara kezinde sábı aýyz qýysynda teris qysym jasaı almaıdy (tabıǵattan berilgen emý reseptorlaryn paıdalana almaıdy). Sondyqtan heıloplastıka dep atalatyn alǵashqy ota jasalady. Heıloplastıka – balaǵa anasynyń sútin emýge múmkindik beretin óte mańyzdy ota. Odan keıin basqa da qosymsha otalar jasalady.
Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2015 jylǵy 30 qańtardaǵy №44 buıryǵy boıynsha týabitken erin men tańdaı jarasy bar sábılerge múgedektik boıynsha járdemaqy tólenedi. Járdemaqy 5 jasqa deıin tólenedi. Odan keıingi kómektiń berilýi ıá berilmeýi medısınalyq taldaýlarǵa baılanysty.
О́kinishke qaraı, ishtegi sábıinde tańdaı nemese erin jarasy anyqtalǵannan keıin keıbir ata-analar balasynan bas tartyp jatady. Árıne, bul ata-analar úshin psıhologııalyq turǵydan óte aýyr jaraqat, olar ne isteý kerektigin bilmeıdi. Sondaı kezde olarǵa járdem kórsetý úshin medısına mamandary men bilikti psıhologtar kómekke keledi. Bul anomalııanyń tolyqtaı emdeletinin túsindirip, náresteni alyp qalýǵa tyrysady. Erinniń nemese ashyq tańdaı jaraqatymen týǵan balalardyń 75%-ynda basqa músheleri tolyq saý bolyp keledi. Bul degenimiz, qazirgi zamanǵy medısınanyń, atap aıtqanda, durys baǵyttalǵan emdeý jospary, sondaı-aq ázirlengen ádister arqyly aqaý tolyǵymen joıylatynyn kórsetedi.
Bul dertpen kúresken balaǵa óse kele ortaǵa beıimdelý qıyndaý. Syzyqtyq deformasııa, kórinetin asımmetrııa aýyr áleýmettik beıimdelýge ákeledi. Eger ońaltý jaýapsyz bolsa jáne negizgi ota saýatsyz bolsa, onda, árıne, balada kompleks paıda bolady. Sol sebepti ómir súrý sapasyn ósý men damýdyń ár kezeńinde jaqsartý qajet. Sondyqtan ár balaǵa ońaltýdyń jeke josparyn qoldanǵan jón. Mysaly, mektepke deıingi balany múmkindiginshe estetıkalyq jáne fýnksıonaldy túrde daıyndaý kerek. Eń aldymen biz qoıanjyryq ne qasqyraýyz jarasy juqpaly emes, onyń qoǵamǵa keltirer esh zııany joq ekenin túsinýimiz kerek. Búgingi medısına bul anomalııany tolyqtaı jeńe alady jáne bolashaqta balanyń damýyna eshqandaı keri áserin tıgizbeıdi. Halyq arasynda bul dıagnoz tek qana áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylardyń balalaryna ǵana tán degen qate túsinik bar. Ol múldem shyndyqqa janaspaıdy. Ol kez kelgen dert sekildi aıtyp kelmeıdi.
Qazaqstanda qoıanjyryq pen qasqyraýyz jarasyn memlekettik medısına ortalyqtarynda tegin emdeıdi. Emdeý sharalary – eki satyly, ıaǵnı jaranyń densaýlyqqa keltiretin zııanyn joıý jáne estetıka jaǵynan da naýqasqa kómektesý. 2018 jyly Nur-Sultan qalasynda amerıkalyq hırýrgtar Qazaqstannyń ártúrli aımaqtaryndaǵy 60-tan astam qazaqstandyqqa aqysyz túrde plastıkalyq operasııa jasaǵan bolatyn. «Asyl bala» qorynyń mesenattary esebinen júzege asyrylatyn «Balalar – bizdiń bolashaǵymyz» jobasy aıasynda astanaǵa Amerıka Qurama Shtattarynan 12 dáriger shaqyryldy. Joǵary bilikti dárigerler qoıanjyryq jáne qasqyraýyz jaralaryn tolyqtaı joǵary deńgeıde emdep shyqty. Otandyq dárigerler úshin bul óte úlken tájirıbe boldy.
2018 jyldyń sońynda Sýn-Chýn-Hıan jáne Túrkistan oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasynyń arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nátıjesinde otandasymyz Nurken Elshibek óz dertin jeńdi. Jeti aılyq sábıge medısına salasyndaǵy álemniń damyǵan elderiniń reıtınginde jetekshi oryn alatyn Ońtústik Koreıanyń jetekshi klınıkalarynyń biri Sýn-Chýn-Hıan jeke klınıkasy kómek qolyn sozdy. Klınıka barlyq shyǵyndy, onyń ishinde jol júrý, balany qaraý jáne emdeý sharalaryn óz moınyna aldy. Jasalǵan otanyń jalpy quny 10 000 AQSh dollaryn qurady. Kishkentaı bóbek sátti emdelip, elge oraldy.
Osyndaı jobalar arqyly ártúrli áleýmettik satydaǵy ata-analar óz sábıleri úshin qýanady. Otbasyly, balaly bolamyn degen ár jup júktilikti josparlamas buryn, mindetti túrde genetık mamanmen kezdesip, arnaıy tekseristen ótkeni durys. Eger áıel júkti bolsa, der kezinde dárigerlerge qaralyp, ózin kútip, barynsha dárigerlerdiń aıtqanyn oryndaýy kerek. Álemde bul patologııany birden qursaqta dárimen emdeı almasa da, qansha adam osy kúnge deıin bul anomalııany jeńdi jáne ómirde óz joldaryn tapty. Osy dertpen aýyrǵan áıgili professorlar, modelder, kıno jáne estrada juldyzdary jáne t.b. jeterlik. Ár adam óz jolyn tapsa, oǵan eshqandaı da dert kedergi keltire almaıtyny anyq. Qoǵam bolyp osyndaı erekshe balalardy qoldap, barynsha kómek jasaý kerek. Bolashaqta mamandar bul patologııany túp-tamyrymen jeńedi degenge tolyqtaı senýge bolady.
