Medısına • 16 Qańtar, 2020

Qoıanjyryq – tuqym qýalaıtyn jáne tolyq emdeletin mýtasııa

144 retkórsetildi

Ashyq tańdaı men ashyq erin jarasy álemdik statıstıka bo­ıynsha 2500 náresteniń bireýinde kezdesedi. Halyq arasynda ashyq tańdaı jarasy qasqyraýyz, al ashyq erin jarasy qoıanjyryq degen ataýlarymen belgili. Jalpy, joǵarǵy erin men joǵarǵy jaqtyń týabitken jaralary jaq bet aımaǵynyń anomalııasynyń shamamen 86%-yn jáne adam damýyndaǵy aqaýlardyń 20-30%-yn quraıdy.

Joǵarǵy erin men tańdaı jarasy júk­tiliktiń alǵashqy eki aıynda, uryq­tyń jaq bet músheleri damýy kezinde paıda bolady. Anomalııa TBX22 geniniń mýtasııasymen baılanysty. Keıde aqaý­dyń paıda bolýy genetıkalyq júıeniń tok­sıkozǵa, psıhoáleýmettik stress­terge, antıbıotıkalyq terapııaǵa, ın­fek­sııalyq aýrýlarǵa, temeki shegý­ge, esirtki jáne alkogolge baılanys­ty bolýy múmkin. Júktiliktiń birin­shi trı­mestrinde uryqqa teris faktor­lardyń áseri ásirese qaýipti dep sanalady. Keıde aýrýdyń bastalýyn qozdyratyn gendik mýtasııa – kesh bosaný sebebinen bolýy múmkin.

Álemde tańdaı men erin jarasyn emdeýge arnalǵan alǵashqy operasııa­ny eki ǵasyr buryn Fransııada tis dári­geri jasaǵan. Al qazirgi zamanǵy me­­dısınanyń arsenalynda jaq bet ja­ralaryn túzetý úshin plastıkalyq hı­rýrgııanyń birneshe arnaıy bólimi bar. Eń tıimdisi – heıloplastıka – jo­ǵarǵy erin jáne ýranoplastıka – tań­daıdyń korreksııasy bolyp tabylady. Otanyń kúrdeliligi náresteniń pa­to­logııasyna baılanysty. Jalpy, ota birneshe satyda jasalady. Eń jaq­sy degen nátıjege jetý úshin 2-3 ota jasalady, al aýyr jaǵdaılarda ota sany  5-7 jáne odan da kóp bolýy múm­­kin. Heıloplastıka ádette úsh aıdan alty aıǵa deıingi balalarǵa jasala­dy. Al eger genetıkalyq aqaýdyń aýyr túri bolsa, onda ota ómiriniń alǵash­qy kúnderinde jasalýy múmkin. Bul jaǵ­­daıda salmaqtyń turaqty ósýi baı­qa­lýy kerek, júrek-qan tamyr júıesi, as­qazan-ishek joldary, júıke jáne en­dokrındik júıeler, anemııa bolmaýy ke­rek. Neǵurlym ota erterek jasalatyn bolsa, soǵurlym otadan keıingi jara izi az baıqalatyn bolady. Álemdik medısına jetistikteri, búgin skrınıngtik ýltradybys arqyly 19-20 aptada uryq patologııasyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Jaq bet hırýrgııasy – balany saýyq­tyrýdaǵy basty qadam. Sodan keıin LOR dárigerleri, ortopedter jáne tis dárigerleri, sýrdologtar jáne neo­nato­logtar (erte kezeńderde) patologııa erek­sheligine sáıkes óz jumystaryn atqa­rady.

Dúnıe esigin endi ashqan sábı úshin ashyq tańdaı men ashyq erin jarasy, eń aldymen ana sútin eme almaýymen qıyn. Sebebi mundaı jara kezinde sábı aýyz qýysynda teris qysym jasaı almaıdy (tabıǵattan berilgen emý reseptorlaryn paıdalana almaıdy). Sondyqtan heıloplastıka dep atalatyn alǵashqy ota jasalady. Heıloplastıka – balaǵa anasynyń sútin emýge múmkindik beretin óte mańyzdy ota. Odan keıin basqa da qosymsha otalar jasalady.

Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2015 jylǵy 30 qań­­tardaǵy №44 buıryǵy boıynsha týabitken erin men tańdaı jarasy bar sábılerge múgedektik boıynsha járdem­aqy tólenedi. Járdemaqy 5 jasqa deıin tó­lenedi. Odan keıingi kómektiń berilýi ıá berilmeýi medısınalyq taldaýlarǵa baılanysty.

О́kinishke qaraı, ishtegi sábıinde tań­daı nemese erin jarasy anyqtalǵannan keıin keıbir ata-analar balasynan bas tar­typ jatady. Árıne, bul ata-analar úshin psıhologııalyq turǵydan óte aýyr jaraqat, olar ne isteý kerektigin bilmeıdi. Sondaı kezde olarǵa járdem kórsetý úshin medısına mamandary men bilikti psıhologtar kómekke keledi. Bul anomalııanyń tolyqtaı emdeletinin túsindirip, náresteni alyp qalýǵa tyrysady. Erinniń nemese ashyq tańdaı jaraqatymen týǵan balalardyń 75%-yn­da basqa músheleri tolyq saý bolyp ke­ledi. Bul degenimiz, qazirgi zamanǵy medısınanyń, atap aıtqanda, durys baǵyttalǵan emdeý jospary, sondaı-aq ázirlengen ádister arqyly aqaý tolyǵymen joıylatynyn kórsetedi.

Bul dertpen kúresken balaǵa óse kele ortaǵa beıimdelý qıyndaý. Syzyqtyq deformasııa, kórinetin asımmetrııa aýyr áleýmettik beıimdelýge ákeledi. Eger ońaltý jaýapsyz bolsa jáne ne­gizgi ota saýatsyz bolsa, onda, árıne, ba­lada kompleks paıda bolady. Sol sebepti ómir súrý sapasyn ósý men damýdyń ár kezeńinde jaqsartý qajet. Sondyqtan ár balaǵa ońaltýdyń jeke josparyn qoldanǵan jón. Mysaly, mektepke deıingi balany múmkindiginshe estetıkalyq jáne fýnksıonaldy túr­de daıyndaý kerek. Eń aldymen biz qoıanjyryq ne qasqyraýyz jarasy juq­paly emes, onyń qoǵamǵa keltirer esh zııa­ny joq ekenin túsinýimiz kerek. Búgingi medısına bul anomalııany to­lyqtaı jeńe alady jáne bolashaqta ba­lanyń damýyna eshqandaı keri áserin tı­gizbeıdi. Halyq arasynda bul dıag­noz tek qana áleýmettik jaǵdaıy tómen otba­sylardyń balalaryna ǵana tán degen qate túsinik bar. Ol múldem shyn­dyq­qa janaspaıdy. Ol kez kelgen dert sekildi aıtyp kelmeıdi.

Qazaqstanda qoıanjyryq pen qasqyraýyz jarasyn memlekettik medısına ortalyqtarynda tegin emdeıdi. Emdeý sharalary – eki satyly, ıaǵnı jaranyń densaýlyqqa keltiretin zııanyn joıý jáne estetıka jaǵynan da naýqasqa kó­mektesý. 2018 jyly Nur-Sultan qa­la­synda amerıkalyq hırýrgtar Qazaq­stannyń ártúrli aımaqtaryndaǵy 60-tan astam qazaqstandyqqa aqysyz túr­de plastıkalyq operasııa jasaǵan bo­latyn. «Asyl bala» qorynyń mesenattary esebinen júzege asyrylatyn «Balalar – bizdiń bolashaǵymyz» jobasy aıasynda astanaǵa Amerıka Qurama Shtat­tarynan 12 dáriger shaqyryldy. Jo­ǵary bilikti dárigerler qoıanjyryq jáne qasqyraýyz jaralaryn tolyqtaı joǵary deń­geıde emdep shyqty. Otandyq dárigerler úshin bul óte úlken tájirıbe boldy.

2018 jyldyń sońynda Sýn-Chýn-Hıan jáne Túrkistan oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasynyń arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nátıjesinde otan­dasymyz Nurken Elshibek óz dertin jeńdi. Jeti aılyq sábıge medısına salasyndaǵy álemniń damyǵan el­deriniń reıtınginde jetekshi oryn ala­tyn Ońtústik Koreıanyń jetekshi klı­nıkalarynyń biri Sýn-Chýn-Hıan jeke klınıkasy kómek qolyn sozdy.  Klınıka barlyq shyǵyndy, onyń ishinde jol júrý, balany qaraý jáne emdeý sharalaryn óz moınyna aldy. Jasalǵan otanyń jalpy quny 10 000 AQSh dollaryn qu­rady. Kishkentaı bóbek sátti emdelip, elge oraldy.

Osyndaı jobalar arqyly ártúrli áleýmettik satydaǵy ata-analar óz sábı­leri úshin qýanady. Otbasyly, balaly bolamyn degen ár jup júktilikti jos­parlamas buryn, mindetti túrde genetık mamanmen kezdesip, arnaıy tekseristen ótkeni durys. Eger áıel júkti bolsa, der kezinde dárigerlerge qaralyp, ózin kútip, barynsha dárigerlerdiń aıtqanyn oryndaýy kerek. Álemde bul patologııany birden qursaqta dárimen emdeı almasa da, qansha adam osy kúnge deıin bul anomalııany jeńdi jáne ómirde óz joldaryn tapty. Osy dertpen aýyrǵan áıgili professorlar, modelder, kıno jáne estrada juldyzdary jáne t.b. jeterlik. Ár adam óz jolyn tapsa, oǵan eshqandaı da dert kedergi keltire almaıtyny anyq. Qoǵam bolyp osyndaı erekshe balalardy qoldap, barynsha kómek jasaý kerek. Bolashaqta mamandar bul patologııany túp-tamyrymen jeńedi degenge tolyqtaı senýge bolady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Reseıde altyn qory azaıyp keledi

Ekonomıka • Búgin, 20:25

Túrkistan: Kenege qarsy kúres bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:03

Ulttyq kınodaǵy karantın

Aımaqtar • Búgin, 16:56

Dúkenderdiń jumys kestesi belgilendi

Aımaqtar • Búgin, 16:55

Aqtaý qalasy karantınge jabylǵan joq

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Ulttyq tanymnyń ózegi – tarıhı sana

Rýhanııat • Búgin, 14:51

Uqsas jańalyqtar