Rýhanııat • 17 Qańtar, 2020

Namazaly OMAShULY: О́zin ózi tárbıeleıtin adam – baqytty

278 retkórsetildi

– Namazaly aǵa, búgingi bizdiń qoǵamda jýrna­lıs­tı­ka­nyń máseleleri jaıly árkim aıtýy múmkin. Biraq sana­ly ǵumyryn osy salaǵa arna­ǵan sizdiń pikirińizdiń jóni bólek. Merzimdi baspasóz bet­­terinen, keıde ekrannan qa­­z­irgi jýrnalıstıka týraly «ót­kir emes» deıtin pikirińizdi kó­zi­miz shalyp, qulaǵymyz ilip qalyp jatady. Bulaı bo­lýy­nyń sebebi nede dep oı­laı­syz?

– Alysqa barmaı-aq, Prezı­den­timizdiń Abaıdyń 175 jyl­dyǵyna oraı kúni keshe jarııa­la­ǵan maqalasyn alaıyq. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini re­­tinde Abaıdan úı­ren­beı, Abaı­­dy basshylyqqa almaı, onyń aqyl-oıyn ulttyń jetis­ti­gi demeı, órkenıet jolyna túse almaıtynymyzdy aıtypty. Shyn máninde solaı. Onyń shy­ǵar­malary ultymyz úshin bar­lyq kezde ózekti. Abaıdy jyl saıyn oqymasaq ta, anda-sanda bir qaıtalap qoıatynymyz bar. Soǵan qarap ózimizdi túzeı­miz. Árıne Abaıdy bir maqa­lamen túgese almaısyń. Or­ys­tar «qushaǵyń jetpegendi qu­­shaqtaı almaısyń» deıdi. Abaı­ǵa qushaǵymyz jetpeıdi. Eki ǵasyr buryn ómir súrgen dany­sh­pannyń sózi mirdiń oǵyn­daı. Abaıdyń «Tereń oı, tereń ǵy­­lym izdemeıdi. О́tirik pen ósek­­ti júndeı sabap» degen sózi dál qa­zir­gi qoǵamnyń sıpaty.

Jýrnalıstıkanyń negizgi min­deti – qoǵamnyń problema­la­ryn aıtý, qoǵamdyq sanany durys jolǵa baǵyttaý. Baıtur­synovtyń tilimen aıt­qan­da, jýrnalıstıka – «halyq­tyń­ kózi, qulaǵy hám tili». О́ıt­ke­ni adamdardyń bar­ly­ǵy birdeı gazetke óz oıyn jarııa­laı almaıdy. Tutas ha­lyq­­­tyń teledıdarǵa shy­ǵa­tyn múm­kindigi joq. Bir jer­ge jınalyp, pikirin aıtaıyn dese, oǵan da kóbinde ruq­sat be­ril­meıdi. Sondyqtan ha­lyq­tyń ishindegi dertti, kem­shi­likti jáne jaq­sy­lyq­ty da aıta­tyn jýr­nalıst. О́kinishke qaraı teledı­dar­dy qazir sahnaǵa aınal­dyryp jiberdik. Jeńil áńgi­me­ler­ge qurylǵan habarlardyń dáý­­­reni júrip tur. Nege olaı de­seńiz, qazir reıtıng deıtin nár­se bar. Telearnalar reıtıng qýa­laıdy. Al jeńil dúnıe­ler­­diń kórermendi kóbirek jı­naı­tyny belgili. Amerıka Qu­ra­­ma Shtattarynda da jeńil dú­nıe­­lerdiń reıtıngti kóp jı­­naı­­­tynyn baıqadym. Biraq olar bizben salystyrǵanda áleý­met­tik, rýhanı problemalary she­shil­gen el emes pe? Biz ulttyq qun­dylyqtarymyzdyń ózin basyn ashyp bile almaı otyrmyz.

Men de jas jýrnalıst boldym. Ol kezde jyltyraǵan qyzyl sózge basa mán beriletin. Sheshensip sóılep, zarjaqtyqqa da túsip ketetin kezderimiz boldy. Qazir ondaı ýaqyt emes. Biz ózimizge búgingi kún úshin naq keregi bar tereń oı men tereń ǵylym izdemeı, ótirik pen ósekti júndeı sabap júrmiz. Jasyratyny joq, ótirik bılik tarapynan aıtylsa, ósek siz ben bizdiń aýzymyzben aıtylýda. О́ıtkeni qoǵam sondaı. As úıdegi, toı-tomalaqtaǵy áńgime­ler­ge deıin baspasózge, efırge shyǵyp ketti. Baıybyna baryp, máseleniń anyq-qanyǵyn bilmeı jatyp, adamdar týraly san-saqqa júgirtip, syrtynan ǵaıbat aıtamyz, jazamyz. Qazir qoǵam ishin qaýeset kezip júr. Bir sózben aıtqanda, qoǵamnyń derti jýrnalıstıkanyń da derti bolyp tur.

– Jýrnalıstıkanyń ál­si­reýi jańasha bilim berý­men, álemdik tendensııalarmen de baılanysty emes pe? Mysaly, qazirgi teorııa­lar oqıǵa, qubylysqa kózqa­ra­syńdy tyqpalaýdy qupta­maı­dy. Onyń ústine tez jet­kizý kerek. Ekinshiden, jýr­na­lıstıkaǵa qatysy joq jan­dar osy salada qaptap ketti...

– Jýrnalıst maqala jazsa, qoǵamdyq bir problemany qozǵasa, onyń azamattyq ustanymy mindetti túrde kóri­­ne­di. Aýrýǵa dári bergendeı áser etedi. Iаǵnı paıdaly maqa­la. Al ánsheıin aqparat beretin bolsa, ol jerdegi maqsat bólek. Jýr­nalısterdiń shatasatyn jeri osy. Jýrna­lıst aqparatqa ǵana kózqa­ras­ty tyqpalamaý kerek. Jýr­na­lıs­tıkadaǵy barlyq ónim aqparat­tan turmaıtyny taǵy belgili. Janr jeterlik. Áńgime sony sheberlikpen qol­da­nýda. Suraǵyńnyń ekinshi jar­tysy osymen tikeleı baılanysty. Mamandyq boıynsha bazalyq bilim almaǵan, janrdy ıgermegen ıa ártis, ıa taǵy basqa bireý osy salaǵa kirip alady. Al jýrnalıst tórt ne bes jyl boıy bilim aldy. Qanshama aýdıtorııalyq sabaqqa qatysty. Osyǵan baılanysty qansha dúnıe­ni oqyp, boıyna sińirdi. Emtı­han tapsyrdy. Onyń bo­ıynda jýrnalıstik bilim bar, sheberligi qalyptasty. Al endi onyń birde-bireýin bastan ótkizbegen adam qansha jerden danyshpan bolsa da, syrttaı ǵana aıtýy múmkin. Iá, jýrna­lıs­tıkanyń jarymjan bolyp qalýyna bul da áserin tıgizedi.

Ýnıversıtetimizde aqsa­qal­­­dardan quralǵan senat bar. Jabaıhan Ábdildın degen akademık aǵamyz bas­ta­ǵan Seıit Qasqabasov, Myrzataı Jol­dasbekov, Qoı­shyǵara Salǵarauly degen myqty ǵa­lym­dar sol senattyń múshe­le­ri. Sondaı bas­qo­sý­lar­dyń birin­de Jabaıhan Ábdildın «Jýrnalıster saýatsyz» degen pikir aıtty. Bir emes, eki ret aıtty. Onyń qandaı jýr­na­lısterdi aıtqanyn ishim sezip turdy. Saýatsyzdardyń bary ras. Ony biz de bilemiz. Biraq, saýat­syzdar tek qana jýrnalıs­tı­kada emes, basqa salalarda da qaptap júr. Fılosoftardyń ishinde saýatsyzdary jýrnalısterden de kóp. Biraq olardy halyq bile bermeıdi. Al jýrnalısterdi biledi. Sebebi olardy teledıdardan kóredi, baspasóz arqyly oqıdy, radıodan tyńdaıdy. Sondyqtan olardyń qandaı ekeni birden kórinedi. Osy oıymdy das­tarqan basynda Jákeńe aıttym. Sózimniń sońyn qaljyńǵa súıep: «Al endi sol saýatsyz degen jýrnalıstiń ózi radıo-teledıdarǵa sóıleıtin bolsańyz, sózińizdi baǵyttap beredi, gazet-jýrnalǵa maqala jazsańyz, maqalańyzdy ústinen túzep bere alady», dedim.

– Jýrnalısterdiń birneshe býynyn tárbıelegen ustazsyz. О́z shákirtterińizdiń taǵ­dy­ryna alańdaıtynyńyz zań­­dylyq. Olardyń arasynda túrli baǵyttaǵy buqaralyq aq­pa­rat quraldarynda ju­mys isteıtinderi bar. Bul tur­­ǵydan alǵanda ásirese oppo­zısııada júrgen shákirt­te­ri­ńiz­ge arasha túsken kez­de­ri­ńiz bol­dy ma?

– Aldymen oppozısııalyq BAQ týraly aıtqym keledi. Máselen, qoǵamymyzda orta­lyq baǵytty ustanǵandar da, ońshyldar men solshyl­dar da bar. Qoǵamda túrli kóz­qarastaǵy adamdar bolǵan­dyq­tan, oppozısııalyq basylymdar men ártúrli arnanyń bolýy da zańdylyq. Bul endi bylaısha aıtqanda obek­tıv­ti nárse. Qoǵamda ómir súre­tin adamdardyń báriniń qu­qy­ǵy birdeı. Biz nege bi­re­ýin shekteýimiz kerek? «De­mo­kratııalyq qoǵam» degendi sana­myz qabyldaıtyn kez jetken sııaqty. Ras, keńes ókimeti kezinde oppozısııalyq basylym­dar bolǵan joq. Sol úshin osy kúnge deıin oppozısııalyq baǵyt­taǵy baspasózdi, basqa da aqparat quraldaryn «aıaqtan shalady, bále qýady, zııannan basqa paıdasy joq» degen túsinikten aryla almaı kelemiz. Biraq shyndyǵynda solaı ma? Mynadaı mysal keltire alamyn. Stalın Mustafa Sho­qaı­dyń Germanııadan shyǵar­ǵan «Jas Túrkistan» gazetiniń bir nómirin jibermeı oqyp otyrǵan. О́ıtkeni ol óziniń kemshiligin kimniń qoryqpaı aıta alatynyn bildi. Sol arqyly Stalın ózine paıdaly aqparatty bilip otyrdy. Búgingi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev pen onyń aınalasynda júrgen jigitterdiń ustanǵan baǵyty durys dep esepteımin. Prezıdent Ulttyq keńesti qurdy. О́zi Tvıtterge shyǵady. Áleýmettik jelilerge aralasyp, sol arqyly bılikke jetpeı jatqan dúnıelerdi bilsem deıdi. Sol úshin endigi jerde jýrnalıstıka da shıraýy tıis, tartynshaqtap, jaltaqtaı berýdi qoıý kerek.

Al endi negizgi suraǵyńa qatysty aıtatyn bolsaq, qoǵam­dyq máni bar, soqtaly dú­nıe­lerdi aıtyp-jazyp qýǵynǵa túsken shákirtterim esimde joq. Jeke bir fakti boıynsha arasha tústim. Aqyn Qajytaı Ilııasovty negizsiz jumystan shyǵaraıyn dep jat­qan­da sol iske aralastym. Bul bir ǵana shtrıh. Al endi meniń mindetim – jeke bir máselelerge aralasyp bılik aıtý emes, qoǵamdaǵy, jýrnalıstıkadaǵy jalpy máse­leler, tendensııalar jaıly aıtý. Biz ulttyń rýhyn kóterýimiz kerek. Rýhty kóterý úshin mindetti túrde tarıhı tulǵalardyń dúnıelerin nasıhattaý qajet. Onsyz biz rýhymyzdy kótere almaımyz. Shyny kerek, bul jaǵy azdy-kópti aıty­lyp ta jatyr. Tek sony mal­danyp, qoǵamdy jegideı jep bara jatqan jemqorlyq pen beker mal shashpaqty jasyryp, jaýyp qoıýǵa taǵy bolmaıdy. Ondaı dúnıelerdi bir adam aıtsa, erteń onyń aıaǵy taıady. Qurtady. Mysaly, qazir «Qazaqstan» ulttyq telearnasynda «Ashyq alań» degen baǵdarlama júrip jatyr. Jýrnalıster basylymdarynda, habarlarynda aıtyp, osy baǵdarlamany qoldasa deımin. Kúni erteń ol baǵdarlama jaby­lyp qalýy múmkin. О́ıt­keni bılikke jeksuryn kórinedi. Qazaq tilinde ótkir problemalardy qozǵaıtyn bul sııaqty baǵdarlamalar kóp emes. Jalpy, meniń mindetim jeke­legen faktilerge aralasyp ketý emes, osyndaı dúnıelerdi aıtý.

– Jekelegen fakti dep otyrsyz. Ashyq aıtamyn dep óz basyńyz da qysym kórgen kezder bar shyǵar?

– QazUÝ-da dekan bolyp júrgenimde bir belgili professor aǵamyz ústimnen joǵaryǵa aryz jazdy. Bir akademık bastaǵan, birneshe professor qoshtaǵan komıssııa kelip tekserdi. Aryzda joǵary jaqqa jazǵan negizgi ilik – meniń «Jas Alashta» jarııalanǵan «Jýrnalıstıkasy jaltaq el toqyraıdy» degen maqalam. Sonyń konteksinen ózderine qajetti sóılemderdi julyp alyp, «ózimizden shyǵatyn gazetti ózimizdiń bılikke aıdap salyp otyr» dep aıyptady. Komıssııa keldi. Otyz kún tekserdi. Túk tapqan joq. Jalpy óz basym bala kezden, tipti sonaý stýdenttik shaqtan beri kóp jaltaqtamaýǵa, oıymdy erkin aıtýǵa daǵdylanǵanmyn. Árıne jeke adamda júz pa­ıyz táýelsizdik degen bolmaıdy. Jer basyp júrgen soń kemshilikten de ada emessiń. Biraq shama kelgenshe taza júrip, taza turýǵa, shyndyqty aıtýǵa, durys sóıleýge tyrysamyn. Adam aldymen ózin syılaýy kerek. Basqa bilmese de óz ishińdi óziń bilesiń. Myna jerde basqasha sóılep, ana jerge baryp basqasha saırap otyrsań, onyń nesi adamdyq? Adamnyń ishki jan dúnıesi degen nárse taza bolý kerek emes pe?

– Mynadaı suraq qoıǵym keledi. Sizdi zor ataq pen mol mara­patqa qaı qasıetińiz jet­kizdi?

– Men kóbine qıyndyqtan qashqalaqtaǵan emespin. Sol arqyly jetip júrgen shyǵar­myn. Áıtpese jýrnalıstıka fakýltetinde biraz qyz-jigitter birge oqyp júrgende bilimi­miz shamalas boldy, 4-5 degen baǵa alyp júrdik. Soǵan qaraǵanda, baǵa da shartty nárse. Keńes Odaǵy tusynda jýrnalıstıka boıynsha bir ǵana dıssertasııalyq keńes boldy. Onyń ózi Máskeýde. Ulttyq mektepti bitirgenime, ýnıversıtette de qazaqsha bilim alǵanyma, súıenetin ada­mymnyń joqtyǵyna qara­mastan, namysqa tyrysyp, qıyndyqtan qashpaı kandı­dat­tyǵymdy da, dok­tor­lyq dıssertasııamdy da Máskeýde qorǵadym.

– О́zińiz basqaratyn Jýr­nalıstıka máselelerin zert­teý ınstıtýty jaıly aıt­sa­ńyz. Instıtýt osy ýa­qyt­qa deıin qandaı sharýalar atqardy jáne qarajatty qaıdan alasyzdar?

– Qazaq ulttyq ýnıversıte­tin­degi prorektorlyq qyz­me­tim­­nen ketken soń men jýrnalıstıka fakýltetindegi IýNESKO kafedrasyn basqar­dym. Sol ýaqytta Eýrazııa ýnı­versıtetiniń rektory Baqytjan Ábdiraıymov meni Astanaǵa (qazirgi Nur-Sultan – red.) shaqyrdy. Osynda jýrnalıstıka fakýltetin ashyp, jolǵa qoıyp berýimdi ótindi. Oǵan qosa jýrnalıstıka ınstıtýtyn ashý týraly oıymdy da qup aldy. Bizdiń ınstıtýt osy on jylda 20 tomnan asa kitap shyǵardy. Bul kitaptardyń barlyǵy jýrnalıs­tıka máse­le­lerine, tarıhyna arnaldy. Mınıstrlikte erekshe áde­bıet­ter­di basyp shyǵarýǵa qatysty baǵdarlamalar bar. Kitaptar sol arqyly shyqty.

Taǵy bir joly – ǵylymı jobalar jazý. Biraq ǵylymı jobalar konkýrsyna qatysyp jeńimpaz bolsań da Ǵylym komıteti kóbinese qarjymyzdy azaıtyp tastaıdy. Báribir sol qarjynyń negizinde jyl saıyn esep berip otyramyz. Instıtýt odan bólek konferensııalar ótkizedi, túrli ǵylymı jobalar jasaıdy. Jazylǵan oqýlyqtar negizinde leksııalar oqylady. Jalpy, joba jasaǵan kezde ǵalymdardy, oqytýshylardy kóptep qatystyramyz. Bylaı­sha, ınstıtýtta adam sany az.

– IýNESKO janyndaǵy buqaralyq kommýnıkasııa jáne jýrnalıstıka boıynsha dúnıejúzilik ORBIKOM uıymynyń múshesisiz. Oǵan qalaı múshe boldyńyz jáne bul múshelik sizge ne berdi?

– Bul uıymǵa 1995 jyly múshe boldym. Sol jyly Qazaq­stan, О́zbekstan, Qy­r­ǵyzstan, Tá­jik­stan,Túrikmenstan pro­fes­sorlary ORBIKOM uıy­my­na konkýrsqa tústi. Sol konkýrsta ORBIKOM uıymyna Ortalyq Azııa professor­la­­ry­nyń ishinen múshelikke bir adamdy qabyldaý kerek boldy da, tańdaý maǵan tústi. Oǵan kandıdattyq jáne dok­tor­lyq dıssertasııamdy Más­keý­de jýrnalıs­tıka boıynsha qorǵaǵanym sebep boldy. Al sol jıynǵa qatysqan pro­fessorlardyń barlyǵy jýr­nalıstıkadan emes, óz elderinde ádebıetten, tarıhtan qorǵaǵan eken. Sol uıymǵa múshe bolýymnyń arqasynda fakýltette stýdııa­lar ashtyq. Parabalıstik antennalar ornattyq. Kóptegen jobanyń qarjylanýyna qol jetkizdik. Iаǵnı, bunyń paıdasy eń aldymen Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine tıdi. Odan bólek shetelge kóp shyqtym. Bul tanymymdy keńeıtti. Mysaly, bireý shetelge shyqqanda bes-on kún qonaqúıde damyldap, qajetti buıymdar satyp alyp, iship-jep qaıtýdy ǵana maqsat tutýy múmkin. Al men bilim-ǵylymnyń ordalaryna barǵan kezde mindetti túrde sol ortalarǵa kirýdi, qajet aqparat alýdy, sheteldik adamdarmen pikirlesip, olardyń dúnıege kózqarastaryn bilýdi maqsat ettim.

– Bul úshin aǵylshynsha bilý kerek qoı. Siz aǵylshyn tilin jaqsy meńgergensiz be?

– Fakýltette IýNESKO kafedrasy ashylǵan soń biz aǵylshyn tilin úırendik. Ishimizdegi eń egdemiz professor Marat Barmanqulov boldy. Ol kisi týraly kezinde «Alpysynda aǵylshyn tilin úırengen» dep maqala jaz­ǵan­myn. Onda men elýge kelmegen edim. Jeti-segiz adamnyń basyn qosyp, ýnıversıtettegi myqty oqytýshynyń biri­ne aqysyn tólep, til úıren­dik. Ras, qazir shetelge shyqpa­ǵa­nyma on shaqty jyl boldy. Qoldanbaǵan soń álsirep qalady eken. Shetelge alǵash shyqqanda bastapqyda bir-eki ret aýdarmashynyń kómegine júgindim. Odan keıin ózim aǵylshynsha aýyzeki sóılep júrdim. Tek men emes, bizdiń fakýltettegi biraz oqytýshy jaqsy úırenip ketti. Marat Barmanqulov, Baýyrjan Jaqyp, Tımýr Kópbaev, Ǵalııa Ibraevalar shetelge shyqty meniń tusymda. Shetelderden professorlar aldyryp, stý­dent­­terge dáris oqytyp tu­ra­­tynbyz.

– Sizdiń hobbıińiz bılıard ekenin jaqsy bile­miz. Bılıardta basty báse­ke­le­sińiz kim? Odan bólek taǵy ne­men áýestenesiz?

– Almatyda júrgende báse­ke­lesim Nurtileý Imanǵalıuly edi. Jarystarda ekeýmiz fınalǵa birge shyǵa­tynbyz. Al endi myna jaqta Ońdasyn. Osynda ózimiz­diń «ONQA» degen uıy­mymyz bar. Tórt adamnyń esimi­niń alǵashqy áripterinen quralǵan. O – Ońdasyn, N – Namazaly, Q – Qaıreken, A – Aıaǵan. Ońdasyn táýir oınaıdy. Ol endi qoly bostaý, kóbirek mán beredi. Men bılıardqa aragidik qana baramyn. Negizgi áýestenetin nársem – kons­pekt jasaý. Keıingi kezde osy nárseni júregim qalaıdy. Oqyǵan jaqsy kitaptar týraly oılarymdy jazyp oty­ramyn. Qalyń dápterge qalam­sap­pen jazamyn. Bul meniń jasymdaǵy adamǵa ońaı sharýa emes. Kóbinde tarıhı kitaptardy konspektileımin. Saq, ǵun, oǵyz, kóktúrikter tarıhy, qazaq handyǵynyń tarıhyna qatysty kitaptar kóbirek qyzyqtyrady. Sońǵy jyldary ózim týyp-ósken Merkiniń tarıhyna den qoıyp júrmin. Merki degen sóz V-VI ǵasyrda bar eken. Merki degen qamal bolǵan. Sol ataý kúni búginge deıin ózgergen joq. Sonyń bir qupııa syry bar ma, basqasha bir jumbaǵy bar ma? Kindik qanym tamǵan jer týraly tııanaqty eńbek jazǵym keledi. Jan dúnıem osyǵan suranyp tur.

– Jetpis jasqa aıaq bas­tyńyz. Úlken otbasynyń aqsa­qalysyz. Otbasyńyz jaı­ly da birer sóz aıtsańyz...

– Ýnıversıtette júrgende toptyń starostasy boldym. Klara komsorg edi. Ekeýmiz jıyn­darǵa birge qaty­sa­myz. Máselelerdi birge talqy­laı­myz. Solaısha til tabysyp, úshinshi kýrsqa kóshken jyly bas quradyq. Bir qyz, eki uly­myz bar. Allaǵa shúkir, nemere­le­rimiz ósip keledi. Klara kórkem áńgime jazýǵa beıim. Tórt kitaby jaryq kórgen. Jastaý kezimde men de kór­kem ocherkter, feletondardy kóp jaza­tynmyn. Qazir odan shyǵyp qaldym. Ǵylymı stıl biraz qasań­da­typ jiberedi eken. Degenmen ár nárseniń óz ýaqyty bar. Ár adam­nyń atqaratyn óz mindeti bar. Qoǵamda ózin qalaı ustaý kerek, qandaı qyzmet atqarý kerek sony durys túsingen, bilgen adam baqytty adam dep esepteımin.

– Mazmundy áńgimeńiz úshin rahmet.

 

Áńgimelesken

Aıgúl SEIIL,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Zańsyz qarý-jaraq satqandar sottaldy

Qoǵam • Búgin, 12:50

Igerilgen ınvestısııanyń ıgiligi

Aımaqtar • Búgin, 12:37

Taraz: Bilim oshaǵyndaǵy zańsyzdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 11:20

Abaıdyń dombyrasy qandaı bolǵan?

Abaı • Búgin, 11:09

Halyqaralyq jıynǵa qatysty

Saıasat • Búgin, 08:15

Jańa kodeks jobasyn talqylady

Saıasat • Búgin, 08:12

Shetelge shyqpaýǵa keńes berdi

Qoǵam • Búgin, 08:04

Saýdakenttiń sharýalary saqadaı saı

Ekonomıka • Búgin, 08:02

«Qarjy pıramıdalary» qaıtyp keldi me?

Ekonomıka • Búgin, 08:01

Depýtattar on bir usynys ázirledi

Parlament • Búgin, 07:56

«Qutty qonaq» – Birjan elinde

Abaı • Búgin, 07:51

Aqyn muralary – Barnaýlda

Abaı • Búgin, 07:50

Danalyq kiltin ǵylymnan izdegen

Abaı • Búgin, 07:47

Ulttyq taǵamdar umyt qalmasa eken

Tanym • Búgin, 07:43

Altaı, Tarbaǵataı ánderi áýeledi

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Túrki murasyn túgendegen eńbek

Tanym • Búgin, 07:41

Ormandy saqtaýǵa baǵyttaldy

Ekologııa • Búgin, 07:36

Qoryqshylarǵa qos kater tartý etildi

Aımaqtar • Búgin, 07:35

Kıiktiń kıesi jibermeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:30

Amal – aýyzbirshilik merekesi

Rýhanııat • Búgin, 07:26

Álem kýbogyndaǵy alǵashqy altyn

Sport • Búgin, 07:21

Uqsas jańalyqtar