Aımaqtar • 17 Qańtar, 2020

Jer ıesin tapsa ıgi

22 retkórsetildi

Batys Qazaqstan oblysynda paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi anyqtaý, olardy memleket menshigine qaıtarý jáne aýyl sharýashylyǵy aınalymyna qaıta engizý máselesi ótkir qoıylýda. О́ńir basshysy Ǵalı Esqalıev bul jaıynda facebook paraqshasynda arnaıy eskertý de jarııalady.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýynda jer­di kim ıgerse, soǵan tıesili bo­lýy kerektigin jáne paıdalanyl­maı jatqan jerlerdi qaıtarý qa­jettigin atap ótti. Biz 2019 jyl­­­dy qorytyndylap, oblysta paı­dalanylmaı jatqan aýyl sha­rýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jerler, olardy memleket menshigine qaıtarý jáne aınalymǵa engizý máseleleri boıynsha keńes ót­kiz­­dik. Bıyl óńirde aýyl sharýa­shy­lyǵy óndirisin júrgizý úshin 388 myń ga jer konkýrs arqy­ly jer paıdalanýshylarǵa be­ril­gen eken. Alaıda oblys bo­ıyn­sha jer ýchaskelerin paı­da­lan­baı otyrǵandar da bar. Qa­zirde paıdalanylmaı jat­­qan 1 mln 749 myń ga aýyl sha­rýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer telimi anyqtaldy. Bul jer­lerdiń 88%-y boıynsha tıisti sharalar qabyldansa, qalǵan 12%-yn memleket menshigine qaıtarý ju­mysy júrgizilýde, – deıdi Ǵalı Esqalıev.

Qazaqstanda sońǵy jyldary jer máselesi jıi kóterilip, jer paıdalanýshylarǵa talap kú­sheıtildi. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jerlerin alyp, biraq ıgermegender úshin bazalyq salyqty 10-nan 20 esege deıin arttyrý qajettigin Prezıdenttiń ózi atap ótken edi.

Bul jóninde belgili ekonomıst Muhtar Taıjan da latıfýndııa men neofeodalızmge, ıaǵnı ádiletsiz kásipkerlik formasyna jol bermeý týraly jıi másele kóterip júr. «Keıbir «qoly uzyn» adamdar aýylsharýashylyq maqsattaǵy alyp aýmaqtardy alyp alady da, ózi eshteńe istemeı, ári ketse jerdi sýbarendaǵa berip qoıyp, paıda taýyp jatady. Alaıda ol jerdiń jaǵdaıyna alańdamaıdy, sonyń saldarynan bonıtet baly tómendep, erozııa artady. Jer – halyq qazynasy, bizge babalarymyzdan qan men ter tóge otyryp qalǵan óte shekteýli resýrs. Oǵan sol jerde naqty eńbek etetin, ómir súretin, qamqorlyqpen qaraıtyn adam ǵana ıelik etýi kerek. Bul óte ózekti másele. Sondyqtan aýyl­sharýashylyq jerleriniń sýbarendasyna zańmen tyıym salý, eger aýylsharýashylyq maq­sattaǵy jer 2 jyl ishinde óz maq­satynda ıgerilmese memleketke qaıtarylýy qajet» degen edi ekonomıst.

Oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń málimetterine qaraǵanda, Batys Qazaqstan oblysynda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń kólemi 6 907,3 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde: egistik – 605,3 myń ga; kópjyldyq ekpe – 2,0 myń ga; ty­ńaıǵan jer – 457,8 myń ga; sha­byndyq – 440,5 myń ga; jaıy­lym – 5345,2 myń ga; basqa da alqaptar – 56,5 myń ga.

Sońǵy tekserister óńirde 1 mln 749 myń ga aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer teliminiń paıdalanylmaı jatqanyn anyqtady degen edik. Olardyń árqaısysy boıynsha taldaý jasalyp, ár aýdandaǵy jer ınspektorlary qojalyq jetekshilerimen kezdes­ken. Jergilikti bılik qojalyq ıeleri alǵan jerin maqsatymen paıdalana almaǵan jaǵdaıda, ol jerden óz erkimen bas tartyp, memleket menshigine qaıtarý usynyldy. Bul is nátıjesiz de emes. Joǵaryda aıtylǵan jerdiń 88%-y atalǵan alqaptardy ıgerý boıynsha naqty iske kirisken.

Alaıda jaıylymdyq alqabyn alyp, biraq birneshe jyl boıy mal basyn tirkemegen, ıaǵnı alǵan jerin paıdalanbaı otyrǵan keıbir agroqurylym basshylaryn ıns­pektorlar izdep tappaı júr. О́ıt­keni qojalyq ıeleri ártúrli se­bep­pen belgilengen ýaqytta kel­meı­di, tıisti eskertýdi qabyl almaıdy.

О́ńir basshysy Ǵalı Esqalıev oblysta menshigine alǵan jerdi retimen paıdalanbaı otyrǵan keıbir agroqurylymdardy atap kórsetti. Mysaly, Aqjaıyq aýdany boıynsha – «Kenjalıev» ShQ (Kenjalıev N.M. – 6614 ga), «Baǵyttar» ShQ (Aıdashev B. – 10000 ga), Báıterek aýdany bo­ıynsha – «Krıstına» ShQ (Malhasıan A.O.-2885 ga ), «Týrsýn ı K» JShS (Desýmbaev B.K. – 2000 ga), Jańaqala aýdany boıyn­sha – «Reın» ShQ (Imashev E. T. – 5600 ga), Qaratóbe aýdany boıynsha – «Johar» ShQ (Ser­dalın S.E. – 2000 ga), «Tinı» ShQ (Túlekpaev S.T.-1600 ga), «Asyl Qadyr» ShQ (Koshkınbaev S.T. – 3500 ga), Tasqala aýdany boıynsha – «Jappas» ShQ (Gýmarov K.H. – 646 ga), «DSB-agro» JShS (dırektor Sultan Ý. – 2000 ga) sekildi qurylymdar ataldy.

– Qaratóbe aýdany boıynsha atalǵan sharýashylyqtardyń ishinen «Johar» jáne «Tinı» sharýa qojalyqtary basshylarymen telefon arqyly sóılesip, kezdesýge, eskertý hatty tapsyrýǵa kelisip otyrmyz. Tek qana «Asyl Qadyr» sharýa qojalyǵynyń ıesi S.Kóshkinbaevty tappadyq. Ol Oral qalasynda tirkelgen, biraq týystarynyń aıtýyna qaraǵanda Reseı Federasııasyna jumysqa ketip qalǵan, – deıdi bizben telefon arqyly sóılesken Qaratóbe aýdan­dyq jer ınspektory Araı Jaqsyǵulova.

Aqjaıyq aýdandyq jer qaty­nastary bóliminiń basshysy Nur­ǵalı Mútıev te aýdan boıynsha jerdi paıdalanbaı júrgen sharýa qojalyqtary boıynsha túsindirý jumystary júrgizilgenin aıtady.

Máselen, Aqjaıyq aýdanynyń Qýraılysaı aýyldyq okrýginde «Oktıabr» sharýa qojalyǵyna 2016 jyly 9 maýsymda aýdan ákim­diginiń qaýlysymen 4 myń ga jer 10 jylǵa paıdalaný quqyǵymen beril­gen eken. Alaıda 2018-2019 jyldary sharýa qojalyǵynyń menshiginde mal tirkelmegen, ıaǵnı jer paıdalanylmaǵan bolyp shyq­ty. «Jerdiń paıdalanylýy men qorǵalýyn baqylaıtyn memlekettik ınspektor qojalyq jetekshisi Ádil­han Shankeevke 2019 jyldyń 27 naý­ryzy kúni zańbuzýshylyqty joıý jóninde arnaıy nusqama berdi. Bir jyl merzim ótken soń taǵy tekserip, tıisti shara alatyn bolamyz», deıdi Nurǵalı Darǵalıuly.

Degenmen, kinániń bárin qoja­lyq jetekshilerine aýdara berýge de bolmaıdy. Oblystyń keı jerinde, ásirese Taıpaq óńirinde aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa sý tapshylyǵy kedergi. 2015 jyly Sarytoǵaı aýyldyq okrýginen 10 jylǵa 2425 ga jer telimin alǵan «Dos» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Murat Baetov birneshe jyldan keıin 1200 ga jerden bas tartýǵa májbúr bolǵan. О́ıt­keni alǵan jerde malǵa sý joq bolyp shyqty. Aqjaıyq aýdanynyń Taı­paq bóligin aýylsharýashylyq maq­satyndaǵy sýmen qamtamasyz etetin burynǵy Azynabaı-Taıpaq sý júıesin qalpyna keltirý jóninde másele kóterilgenimen, ázirge júzege aspaı tur. Jańaqala aýdanynda da sońǵy jyldary ózen-kólder keýip, sý máselesi kúrdelilenip bara jatqany baıqalady.

«Jer ýchaskeleri paıdalanyl­maǵan jaǵdaıda memleket menshi­gine májbúrlep alynady, al jer paıdalanýshylar josyqsyz jer paıdalanýshylar tizimine engizilip, úsh jyl boıy jer ýchas­kelerin tabystaý boıynsha ót­kiziletin konkýrstarǵa qatysa almaıtyn bolady. Sondyqtan ju­mys isteýge, oblys ekonomıka­syna úlesin qosýǵa nıettengen jer paıdalanýshylarǵa berý maqsatynda jerlerin ıgerýge jáne maqsatty paıdalanýǵa densaýlyǵy, nemese qarjylyq múmkindikteri joq agroqurylymdardy jer ýchas­­kelerin óz erkimen memleket menshigine qaıtarýǵa shaqyramyz», deıdi oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Álııa Muhanbetjanova.

 

Batys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Kitaphana kóbeıgen elde qylmys azaıady

Ádebıet • Búgin, 15:14

Zańsyz qarý-jaraq satqandar sottaldy

Qoǵam • Búgin, 12:50

Igerilgen ınvestısııanyń ıgiligi

Aımaqtar • Búgin, 12:37

Taraz: Bilim oshaǵyndaǵy zańsyzdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 11:20

Abaıdyń dombyrasy qandaı bolǵan?

Abaı • Búgin, 11:09

Halyqaralyq jıynǵa qatysty

Saıasat • Búgin, 08:15

Jańa kodeks jobasyn talqylady

Saıasat • Búgin, 08:12

Shetelge shyqpaýǵa keńes berdi

Qoǵam • Búgin, 08:04

Saýdakenttiń sharýalary saqadaı saı

Ekonomıka • Búgin, 08:02

«Qarjy pıramıdalary» qaıtyp keldi me?

Ekonomıka • Búgin, 08:01

Depýtattar on bir usynys ázirledi

Parlament • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar