Qoǵam • 20 Qańtar, 2020

Qymbatqa alyp, arzanǵa beretini nesi?!

287 retkórsetildi

Búginde «Importtyń bári keremet, bári sapaly» deıtin uǵym-túsinik sanadan ysyryla basta­ǵan­daı. Sondyqtan óz elimizde óndi­riletin, sonyń ishinde, ásirese aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek etip júrgen jerlesterimizdiń tabı­ǵı, qunary mol ónimderine degen yqy­la­sy­myz oıanyp keledi.

Iá, kalorııaǵa baı, otandyq taza ónimniń qadirin bilip, onyń mán-mańyzyn túsiný, soǵan qaraı bet burý Qazaqstanda jasalǵan ónimderge degen suranystyń artýynyń basty alǵysharty bolmaq. Alaıda, suranysqa saı jaýap berý, ishki naryqty qamtamasyz etý úshin qoldaǵy bar resýrsty tıimdi paıdalaný qajet-aq.

Halyq meılinshe kóbirek tutynatyn azyq-túlik ónimderiniń basym bóligi syrttan jetkiziletini, otandyq óndirýshi­lerdiń ımportqa óz deńgeıinde báse­ke­lese almaı otyr­ǵany qynjyltpaı qoı­maıdy. О́ıt­ke­ni elimizdiń aýyl shar­ýashylyǵy sala­synyń áleýeti zor, syrt­tan tasymaldanatyn ónimderdi otan­dyq óńdeý zaýyttarynyń da óndire alatyn qaýqary bar bola tura sheteldik óndi­rý­shi­lerge barynsha táýeldilikten aryla alar emespiz. Elimizde sońǵy jyldary mal sharýa­shy­lyǵynyń sapalyq kór­set­kish­teri jaqsara tústi. Mal sany da jaman emes sekildi: qazir Qazaqstanda 20 mıl­lıonǵa jýyq qoı-eshki, 8 mıllıon 200 myń sıyr, 3 mıllıonǵa tarta jylqy bar. Desek te, memleket tarapynan kórse­tilip jatqan qoldaýlardy joq­qa shyǵa­ra­tyn keıbir keleńsiz jaǵ­daıat­tar­ǵa jol berilýi halyqty oılandyryp otyr. Sonyń biri – maldy syrtqa myń-myńdap tirideı satý máselesi.

Elimizde 2019 jyly maldy tirideı shetelge satý boıynsha kóńilsiz jaǵdaı oryn aldy. Buǵan kórshi memleketterde, ásirese О́zbekstanda mal shar­ýa­shy­lyǵyna molynan qarjylaı qoldaý kórsetilýi olardyń bizden iri qara mal men ýaq maldardy jappaı satyp alýy­na jol ashty. Qazaqstan Úkimetiniń qoldaýymen asyl tuqymdy mal basy kóbeıgenin, tórt túligimizdiń sapalyq kórsetkishi joǵarylaǵanyn biletin syrt eldegiler aǵylyp kelip, baǵany ishki naryqtan kóterińkileý etip belgilep, maqsat-mindetterin kedergisiz oryndady.

Atalǵan máseleni Parlament qabyr­ǵa­synda qozǵaǵan senator Álı Bek­­­taev­­­tyń aıtýynsha, 2019 jyldyń al­ǵashqy toǵyz aıynda 333 myńnan astam mal tirideı shetke satylǵan (!). Al 2018 jyldyń qorytyndysy bo­ıyn­sha Qazaqstannan tys jerge 88 myńǵa jýyq mal jóneltilipti. Az ǵana ýaqyttyń ishindegi aıyrmashylyqty eseptesek, 2018 jy­lmen salystyrǵanda 2019 jyly 3,8 ese kóp satylǵanyn kóremiz. Syrt­qa ketken iri qaranyń sany 2 ese, al ýaq maldyń sany 7 esege art­qan. Onyń 80%-yn О́zbekstan aza­mat­tary satyp alǵan. Bul jerde taǵy bir kú­ıin­diretini, shetke satylǵan mal­dyń 50%-ǵa jýyǵy reprodýktıvti ana­lyq bas bolyp otyrǵany. Demek, biz­diń elimizdiń qarjysymen sapasy jaq­sar­ǵan, sharýalarymyzdyń mańdaı terimen ósi­rilgen maldy sheteldikter et jáne et ónimderin shyǵarý úshin ǵana emes, ózde­riniń túlikterin asyl tuqymdy etý, kóbeı­tý maqsatynda da «soryp» jatyr. Utqan kim, utylǵan kim?.. Bul jerde eki ara­­daǵy deldaldardyń da «eki jep bıge shyǵyp» júrgeni anyq.

Sondaı-aq senator bul jaǵdaıdyń mal sany boıynsha áli de 1991 jyldaǵy kór­setkishke jete qoımaǵan elimizdegi mal basynyń ósýine keri áserin tıgize­ti­nin aıtady. Árıne kim bolsyn óz malyn qan­sha­ǵa, kimge, qaıda satatynyn ózi sheshe­di, óz erki. Biraq qalaı desek te mem­le­kettik múdde tasada qalmaý kerek. Son­dyq­tan «ógizdi de óltirmeı, arbany da syn­dyrmaı» máseleni sheshý úshin elimiz­de sharýanyń malyn sheteldikter usyn­ǵan baǵadan artyqtaý pulǵa ótkizýge ja­ǵdaı jasaý mańyzdy. Onyń joly – ózi­mizde maldy soıyp, etin qaıta óńdeı­tin, tereń óńdeıtin óndiristi barynsha óris­tetý. Sonda shetelge tiri mal satyp, onyń óńdelgen, túrlengen ónimin ózimiz qym­­batqa qaıta satyp almas edik, budan bó­lek otandyq óńdeý zaýyttarynyń el ishin­degi daıyn resýrsyn tıimdi paı­da­lan­ǵan bolar edik. Osy oraıda, óńdelgen ónimder satýǵa múddelilik tanytpaı, tek shıkizat satýmen shektelý buljymas ádetimizge aınalyp ketpese eken deımiz. 

Qoryta aıtqanda, 2019 jyly oryn alǵan syrtqa tirideı kóptep mal satý isi 2020 jyly da qaıtalanbasa, sol úshin Úkimet eldiń osy tilegine oraı naqty sharalar qabyldasa deımiz. Áıtpese...

Sońǵy jańalyqtar

Búgingi jańalyqtar (27.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:45

Basylym basshylary - Erkin QYDYR (1962)

Basylym basshylary • Búgin, 17:05

Karateshiler Aýstrııada aıqasady

Sport • Búgin, 16:26

Almatyda sel júrý qaýpi joq

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Biz birgemiz: Aleksandr Baraev

Vıdeo • Búgin, 13:52

Álemniń 50 elimen jumys isteıtin oblys

Qazaqstan • Búgin, 12:58

Uqsas jańalyqtar