Abaı Tasbolatov: Áskeri qýatty el alańsyz ómir súredi

Búgingi tańda Qazaqstannyń Qarýly Kúshteri de elmen birge damyp, zamanaýı talaptarǵa saı je­tile túsýde. Qazaqstan Pre­zı­­­dentiniń Jarlyǵymen 1992 jyly qurylǵan Qarýly Kúsh­­ter alǵashqy bes jylda biraz qıynshylyqty bastan keshir­­gen. «Halyq pen ásker – bir» de­mek­shi, eldiń ekonomıkasy tu­ra­lap turǵan shaqta áskerdiń jaǵ­daıyn suraý ersi edi. Áskerı kadr­­lar jetispedi. Eski tehnıka, janar­­maı tapshy­ly­ǵy qolbaılaý bol­dy. Sonyń bárine tózip, shy­dam­dy­lyq kórse­tip, tuıyqtan shyǵa bildik. Qazaq­stannyń áske­rı tarı­hynda osy alǵashqy qa­lyp­tasý kezeńderi altyn árip­ter­­men jazylýy tıis.

Qarýly Kúshterdiń, jalpy kúsh­­tik qurylymdardyń aldynda úlken mindetter tur. Bul – eli­­mizdiń táýelsizdigin qorǵaý, ter­rı­­­to­rııalyq tutastyǵymyzdy saq­­taý, ult­tyq, sonyń ishinde áske­rı qaýip­siz­di­gi­­miz­­di qamta­ma­­syz etý. Táýelsizdik alǵan 28 jyl ishinde elimizdiń ekono­mı­kasy aıtarlyqtaı damyp, ómiri­miz­­de eleýli óz­gerister boldy. Qazaq­stan órkenıet kó­shin­de keıin qalmaı, damyǵan elder qata­­ryna qo­sylý maqsatynda úl­ken joldan ótti.

Memleket tarapynan ás­ke­­­­­­rı­­ler úshin bar­lyq jaǵ­daı ja­salǵan. Qarý­ly Kúsh­ter bólim­deri únemi túrli deń­geı­­­de oqý-jat­tyǵýlar ótki­zip, áskerı sheberligin, ká­si­bı bilik­­tiligin kóterip otyrady. Biz Ujymdyq qaýipsizdik týra­ly shart uıy­myn­damyz. Jyl saıyn uıymǵa múshe mem­leketter áskerlerimen birge áske­rı jat­tyǵýlarǵa qatysamyz. Jyl­­dam ári shalt qımyldaıtyn mobıl­di áskerimizdiń ále­ýe­ti sol jat­ty­ǵýlarda anyq baıqalady. Za­­m­a­naýı tehnıka men qarý, bi­lik­ti áskerı mamandar kez kel­gen jaǵ­daıda alǵa qoıǵan maq­sa­tyna jete alady. Jańa zańǵa sáıkes áske­rı­lerdi baspanamen qamtamasyz etý máselesi de oń sheshimin tabýda. Munyń barlyǵy Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Q.Toqaevtyń eren eńbegi dep bilemiz.

Joǵary nátıjege qol jet­­ki­zý bar da, ony saqtap qa­lý bar. Sondyqtan bolar, Qa­zaq­stan Respýb­lıka­sy Bas áskerı pro­ký­ra­­tý­ra­sy­nyń jany­nan elimiz­diń kúsh­tik qury­lym­dary men áske­rı salasynda Zańdylyqty qam­ta­ma­syz etý máseleleri jónin­de­gi konsýltatıvtik keńes qu­ryl­dy. Atalǵan keńes – Bas áske­rı prokýratýranyń kon­sýl­­ta­tıvtik-keńesshi organy. Keńes óz qyzmetinde Qazaq­stan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasyn, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń «Prokýratýra týraly» zańyn jáne basqa da norma­tıvtik quqyqtyq aktilerin bas­shylyqqa alady. Keńestiń sheshim­deri usynymdyq sıpatta bola­dy.

Qazaq halqynda «Keńesip pish­ken ton kelte bolmas» deı­tin jaqsy naqyl bar. Ortaq iske kelgende pikirlesý, aqyl almasý, sheshim usynýdyń artyqshylyǵy joq. Sondyqtan da, Kon­sýl­ta­tıv­tik ke­­ńestiń erejesine saı jylyna eki ret otyrys uıym­dastyrylady. Keńes qyz­­­me­tiniń maqsaty – Qarýly Kúsh­ter­­degi zańdylyqtyń jaı-kúıin arttyrý, memlekettiń quqyq­tyq saıa­satyn júr­gi­zýge kómek kórsetý. Sondaı-aq ás­kerı prokýratýranyń úkimet­tik emes uıym­dar­men, áskerı qaýym­das­tyqpen jáne tur­ǵyndarmen ózara qatynasyn damytý jáne odan ári jetildirý bolyp tabylady. Iаǵnı, áskerde zańdylyqty qamtamasyz etý sala­synda ne­ǵur­­­lym kúrdeli jáne ózekti má­se­­­lelerdi sheshýge baılanys­ty aza­mattyq qoǵam­nyń bas­ta­ma­­laryn qaraý. Josparly oty­­rys­­tarǵa elimizdegi ásker men qu­qyq qor­ǵaý organdaryndaǵy bi­rinshi basshylar jáne Bas áske­rı prokýrordyń ózi qaty­sa­dy.

Sondaı-aq keńestiń turaqty mú­sheleri bolady. Men ózim kóp jyldan beri elimizdiń Qarý­ly Kúshterinde qyzmet atqar­ǵan­nan keıin, áskerdiń ahýa­lyn bilemin. Sonymen qosa Parlament Májilisiniń depýtaty, Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń mú­shesi retin­de zańdylyqty qam­ta­masyz etý máse­le­le­ri jó­nin­­degi konsýltatıvtik keńes tóra­ǵa­ly­ǵyn maǵan senip tap­syr­dy.

Otyrysta áskerı salada ma­ńyz­y zor, kókeıkesti máse­leler qaralady. Osy má­se­­­le­ler­ge baılanysty jaýapty aza­mat­­tar­dyń baıandamalary tyńdalyp, birin­shi basshylardyń pikirleri aıtylady. Qoǵam­da, BAQ-tarda kóp talqylanatyn taqy­ryptar keńestiń otyrysynda sóz etiledi.

Mysaly, búginniń ózekti máselesi azamattardy turǵyn úı­men qamtamasyz etý máseleleri. Áske­rı qyzmetshilerdiń basym bóligi jastar ári jas otba­sy­lar bol­ǵan­dyqtan turǵyn úımen qamtamasyz etý má­selesi kún tártibinde tur. Byltyrdan bastap áskerılerge qa­tys­ty zańǵa qajetti ózgerister en­gi­­­zilip, bas­pa­na­ly bolýdyń ja­­­ńa mehanızmderi engizilýde. En­di olar úshin baspanaǵa qol jet­­kizý burynǵysynan ońaı bo­lady. So­laı desek te, áske­rı basshylyqtyń mo­­del­di júze­ge asyrý máselesin qada­ǵa­­laý qajet. Sondyqtan Kon­sýl­ta­tıvtik keńes otyrysynda áske­rı qyzmetshilerdi bas­pa­na­men qamtamasyz etýdiń ja­ńa mo­de­lin iske asyrý bary­syn talqyladyq. Áskerı qyzmetshiler men olardyń otba­sy músheleriniń turǵyn úı­men qam­ta­masyz etýdegi qu­qyq­ta­ry­nyń buzylmaý sharalaryn qabyldaý, zańdylyqty saqtaý má­se­le­si qyzý talqydan ótti. Ár áskerı organ osy máselege baılanysty ortaq sheshimge keldi.

Sondaı-aq Qazaqstan Respýb­lı­ka­syndaǵy áskerı-patrıottyq jumystardy jetildirý máselesi oty­rysymyzdyń bó­lek taqy­ry­byna aınaldy. Áskerı salada tárbıe men ıdeologııalyq ju­mys­­qa qatysty azamattar óz­de­­riniń baıandamalaryn oqyp, jumys barysy jaıynda habardar etti. Osyǵan oraı elimizdegi ás­kerı-patrıottyq jumystardy jetil­di­rýge qatysty vedoms­tvo­aralyq jumys tobyn qurý maquldandy. Onyń quramyna áskerı jáne quqyq qorǵaý salasynda kóp jyldyq tájirıbesi bar zańgerler, arda­ger­ler jáne Otan qorǵaýshylar endi. Sondaı-aq bolashaqta josparlanyp otyr­ǵan ju­mys­tar­men tanystyrdy.

Jaz­ǵy jáne qysqy mezgilde ás­ker­ge sha­qyrý naýqany bastala­dy. Bul da qo­ǵam tarapynan kóp talqylanatyn ta­qy­ryp, oty­rys­qa qatysatyndar da, ke­ńes mú­sheleri de osy máselemen etene tanys. Sondyqtan keńestiń kele­si otyrysynda Qarýly Kúsh­­terge, basqa da áskerler men áske­­rı qurylymdarǵa min­det­ti ás­kerge 2019 jyldaǵy sha­qyrý­dyń zańdylyq jaǵ­daı­ynyń má­se­le­lerin talqylaımyz.

Ásirese áskerge shaqyrý jáne me­dı­sınalyq komıssııa­la­­rdy qa­lyp­tas­tyrý barysyn­da zań bu­zý­shy­lyq­tar­ǵa jol bermeý, tar mamandy dári­ger­ler­men qamsyzdandyrý bo­ıyn­sha jumysty kúsheıtý, jer­gi­lik­ti atqarýshy organdarmen birikken jumysty jalǵastyrý sekildi taqyryptar talqylaýǵa túsedi. Bastysy atalǵan sala­daǵy kemshilikterge nazar aýda­rylyp, olardy joıý jáne ke­leshekte boldyrmaý jol­dary qarastyrylady. О́ıt­keni Keńestiń mindetine aza­mat­tardyń quqyqtaryn jáne bos­tan­dyqtaryn qorǵaýdy qamta­ma­syz etý kiredi.

Memleketimizdiń qorǵanys qabilet­tiligi, Qarýly Kúshterdiń damýy, áskerı qaýipsizdikti qam­tamasyz etý máselesi el bas­shy­­lyǵynyń nazarynda bolýy tıis. Ýaqyt kútpeıtin kókeıkesti máseleler osyndaı konsýltatıvti organdar arqyly tıisti organdarǵa jet­ken jón. Osy tur­ǵy­dan alǵan­da Zańdylyqty qamta­­ma­syz etý máseleleri jó­nin­degi konsýl­ta­tıvtik keńes­tiń jumysy jemis­ti dep bile­­min. Tek osyndaı qoǵam­dyq belsendi keńesshi uıymdar arqyly qordalanǵan máse­le­ler óz sheshimin tabady. Konsýl­ta­tıvtik keńestiń otyrysynda qaralǵan problemalardyń negiz­gi­leri Parlament Májilisiniń qabyr­ǵasynda qozǵalady. Halyq­aral­yq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi retinde áskerı qyzmet­shi­lerge qatysty zań jobasy qabyldanar tusta atalǵan keńeste aıtylǵan máselelerdiń únemi baqylaýda bolatynyna sendiremin.

Búgingi tańda Qazaqstan Qarý­ly Kúsh­te­ri jan-jaqty jetil­dirilý ústinde. Qa­zaqstan Res­pýb­lıkasy Bas áskerı pro­ký­­ratýrasy janyndaǵy Zańdylyqty qam­­ta­­masyz etý máseleleri jónindegi kon­sýl­­tatıvtik keńestiń atqa­ratyn jumysynyń aýqymy keń. Ol – áskerı pro­kýratýra organdarymen birlese áskerdiń ómirsheńdigine qatysty barlyq máseleni óz qadaǵalaýynda ustap, elimizdiń qorǵanys qabiletiniń artýyna óz úlesin qosý. Áskeri qýatty el alańsyz ómir súredi.

Abaı TASBOLATOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty, general-leıtenant