Qoǵam • 20 Qańtar, 2020

Otanǵa qyzmet – ortaq paryz

32 retkórsetildi

Tájik-aýǵan shekarasynda qyzmetin ótegen qazaqstandyq áskerıler jáne qaza tapqan 17 jaýynger týraly «Qazbat» atty kórkem fılm túsi­rilgen bolatyn. Sol 7-rota komandıriniń tárbıe isi jónindegi orynbasary bolǵan, búginde qurmetti zeınet demalysyna shyqqan zapastaǵy polkovnık Berik Omarov áskerı boryshyn óteý kezinde kórsetken erlik pen ja­nqııarlyq úlgisi úshin II dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattalǵan-dy. Pol­kovnık Berik Ilesbekulymen bolǵan suhbat tájik-aýǵan shekara­syn­da­ǵy áskerı qyzmet jóninde órbidi.

– Berik Ilesbekuly, osydan 24 jyl buryn Pamır taýyndaǵy Pshıhavr shatqalynda bes saǵat­qa sozylǵan qarýly qandy qaq­ty­ǵys kezinde ishki áskerdiń 17 qazaq jaýyngeri erlikpen qaza taýyp, 33-i aýyr jaraqat aldy. Modjahedter tájik-aýǵan she­karasy arqy­ly engi­si kelgenimen, bizdiń jigit­ter olar­ǵa erlikpen tótep beripti. Sol jyl­dardy taǵy bir oı eleginen ót­kiz­­seńiz?

– Bozdaqtardyń qazaly ólimin óz kózimmen kórgendikten, bul oqıǵa janyma qatty batady. Olar­dyń bar kóretin qyzyqtary áli alda edi. Jaý osal bolmady. Modjahedter soǵys ónerine ábden mashyqtanyp, urystyń aıla-tásilderin jetik meńgergen. Sura­pyl shaıqasta bizdi qutqarǵan 40-50 metrdeı jerde turǵan kópir boldy. Biz osy taýdy tesip ótetin kópirge bekinip alyp, jaý­ǵa toıtarys bermegende aman qalýy­myz ekitalaı edi.

Bul kópir – strategııalyq ma­ńy­­zy zor nysan. Odan ótetin jol­­dyń biri – Kalaı-Hýmb eldi me­ke­nine, ekinshisi Dýshanbe qa­la­syna ótedi. Shaıqastan soń rota komandıri, kapıtan Erlan Alda­na­zarov jaýyngerlerdiń úlken erlik jasaǵandaryn aıtyp, olar­ǵa óz rızashylyǵyn bildirip, elge qaıtqysy keletinderge ruqsat be­ri­­le­tinin jetkizdi. Sonda rota ja­ýy­­n­­gerleri biraýyzdan qaza bol­ǵan jaýynger joldastarynyń kegin al­maı elge qaıtpaıtyndaryn aıtty. Muny estigende boıymdy maqta­nysh pen qýanysh sezimi bı­le­di.

Qaza tap­qan sar­bazdardyń barlyǵy 1996 jyldyń 20 qarashasynda Elbasy Jarlyǵymen jaýyn­ger­lik orden­der­men jáne medaldarmen marapattal­dy. Búginde bul jaýyngerlerdiń týyp-ósken jer­le­rindegi mektep, kóshe, saıa­baq­tar solardyń esimderimen atalady.

– Besikte jatyp «Batyrlar jy­ry­­men» sýsyndap, «Er Tós­tik» erte­gi­simen eseıetin ulan­da­ry­myz na­mys­shyl, eljandy, batyr bolyp óse­tin­i­niń bir kórinisi ǵoı bul…

– Árıne. Sol tálim-tárbıeniń arqa­syn­da shapsa tulpardyń tuıa­ǵy, ushsa qustyń qanaty tala­­tyn osynshama jer ata­dan balaǵa mıras bolyp kele jat­qan joq pa?! Sonaý zamandaǵy joń­ǵar­­men shaı­qastaǵy, keshegi Uly Otan soǵy­syn­­daǵy, odan keıin Aýǵan­standaǵy urys­taǵy baba­la­ry­myzdyń, atalarymyz ben aǵa­­larymyzdyń jaýyngerlik dás­­túrlerin búginde elimizdiń Qa­rý­ly Kúsh­­terindegi, sonyń ishinde Ult­t­yq ulan­­daǵy jaýyngerler la­ıyqty jalǵas­ty­rýda.

Máselen, ótken jyldary qatar­da­­ǵy jaýyngerler Erbol Otarbaev, Nurasyl Múbárakov, Altynbek Qa­byl­bekov, kishi serjanttar Jandos Baıan­baev, Aqylbek Qońy­rov qaýipti qyl­mys­kermen kúreste erjúrektik tanyta bildi. Olar Elbasynyń qolynan joǵary mem­­le­kettik marapat – «Aıbyn» or­deni men «Jaýyngerlik erligi úshin» medaldaryn aldy. О́rt kezinde adam ómirin saqtap qal­ǵa­ny úshin «Batys» óńirlik qol­­bas­shylyǵynyń ofıserleri podpol­kov­nık Rınat Jumalıev pen Salaýat Qabdyqulov «Jaýyn­ger­lik erligi úshin» meda­limen ma­ra­pat­­­taldy.

– Sońǵy qyzmet ornyńyzdaǵy, ıaǵnı «Batys» óńirlik qolbasshy­­ly­­ǵyn­­da­ǵy qyzmetińiz jó­nin­­de aıta ket­­­seńiz…

– Áskerı bólimde tárbıe ju­­my­­sy­na úlken mán beriledi. Se­be­bi biz­diń qyz­met­tiń ózge ásk­erı salalarǵa q­a­raǵanda óz erekshelikteri bar. Túzeý me­ke­­me­le­­rin­degi sottalǵandardy kúzetý, qala kó­she­lerindegi qoǵamdyq tár­tip­ti saq­taý bol­syn, qaı-qaısynyń da ózindik qıyn­dy­ǵy bar.

Qolbasshylyq tarapynan osy qıyn­dyq­tardy eńserýge jaǵdaı jasalyp qana qoımaı, sonymen qatar tárbıelik ju­mys­tardyń da oıdaǵydaı júrýine mán beriledi. Sondyqtan árbir sardar jeke quramnyń arasynda tá­rbıe jumysyn talapqa saı júr­­gizýge tyrysady. Jeke qu­ram­­nyń memlekettik-quqyqtyq, ja­ýyn­gerlik daıyndyq barysynda joǵary kór­setkishterge qol jetkizýine tárbıe ju­mystarynyń qosar úlesi zor.

– Berik Ilesbekuly, áskerı ómi­rińiz­de kimdi úlgi tutasyz?

– Halqymyzda batyrlyǵymen, she­shen­­­digimen, erjúrektigimen tarıh­ta qal­ǵan tulǵalar jeter­lik. Barlyǵynan da úlgi alýǵa ty­ry­samyn. Solardyń ishin­de kózi tirisinde halyq batyry atan­ǵan, ómir­den ótken soń Keńes Oda­ǵy­nyń ba­ty­­ry ataǵyn ıelen­gen, tula boıy namys­tan jaratylǵan has qaharman Baýyrjan Momyshulyna qarap boı túzep kelemin. Jal­py, batyr aǵa­myz ár áskerı qyz­met­shi­niń úlgi tutar ustazy ǵoı. Ol týraly árbir derekten halqyna degen jana­­shyrlyqtyń, batyrlyqtyń eren úlg­isin, Otanyn sheksiz súıýdi kórý­ge bolady.

– Áskerı salaǵa qalaı kel­di­ńiz?

– Áskerı qyzmetke kelýime ish­k­i ister organdarynda kóp jyl­dar qyzmet atqarǵan ákem Ilesbek О́mirzaquly yqpal etti. Ol Ońtús­tik Qazaqstan oblysy Oty­rar aýdan­dyq ishki ister bóliminiń jas­óspirimder isi jónindegi ıns­pek­sııa­sy­nyń bastyǵy qyzmetinde júrip, mılı­sııa maıory sheninde zeınetkerlikke shyq­ty.

О́zim 1989-1993 jyldary Lenıngrad­­taǵy joǵary áskerı-saıa­sı ýchı­lıshesinde oqy­ǵan ke­zimde aldym­­nan ózge álem ashyl­ǵan­daı boldy. Áskerı jarǵyny qatań saqtaý, áske­rı ant­qa adal bolý, buıryqtar men ókim­derdi buljytpaı oryndaý men úshin aınymaıtyn qaǵıdaǵa aınaldy. Oqý ornyn támamdaǵannan keıin Shym­kent­tegi ishki áskerlerdiń Ońtústik qura­ma­syna qarasty ás­ke­rı bó­limge kelip, patrýldik ro­ta koman­dı­riniń orynbasary qyzmetin atqardym. Al 1995 jyldyń naýryzynda TMD elde­ri­niń ózara ujymdyq qaýip­siz­dik týra­ly keli­simine saı, onyń syrt­qy shekarasyn kúzetý maqsatynda erik­tiler qatarynan qu­rylǵan qura­ma rotanyń sapynda úsh aı mer­z­imge tájik-aýǵan shekarasyna Otan aldyndaǵy áskerı boryshymdy óteýge attandym.

Odan keıin Aqtaý qalasyndaǵy 6656 əs­kerı bóliminde batalon komandıriniń oryn­basary, Atyraý qalasyndaǵy 5546 əskerı bólim komandıriniń orynbasary, 6655 əskerı bóliminde tərbıe bóliminiń bastyǵy qyzmetin atqardym.

Odan keıin qyzmetim elor­da­­da jal­ǵa­syn tapty. Bunda 5570 əske­rı bólimi ko­mandıriniń tər­bıe jəne əleý­met­tik-quqyqtyq jumys jónindegi orynbasary qyz­metinde boldym. Keıin Ishki əskerler komıtetinde tərbıe jəne əleýmettik-quqyqtyq ju­mys basqarmasynda qyzmet ettim. Al 2003 jyldan О́ske­men­degi shyǵys quramasy koman­dı­riniń orynbasary laýazymyna taǵaıyndaldym. Shyǵys qura­masynda tórt jyldaı bolyp, Reseı Qarýly Kúshteriniń Əske­rı ýnıversıtetinde bilim aldym. 2009 jyly Əskerı ıns­tıtýt bastyǵynyń tərbıe jəne əleý­mettik-quqyqtyq ju­mys jónin­degi orynbasary qyzmetine taǵaıyn­­dal­dym. Al 2014 jyldyń jaz aıynda elimizdiń batys óńirinde «Batys» óńir­lik qolbasshylyǵy qolbasshysynyń tər­bıe jəne əleýmettik-quqyqtyq ju­mys jó­nin­degi orynbasary qyzmetine kiri­sip, byltyr maýsym aıynda zeı­net­ke shyqtym.

– Balalaryńyz áke jolyn qýsa qar­­sy bolmaısyz ba?

– Tuńǵyshym Aıdar Ulttyq Ulannyń áske­rı bólimderiniń birin­de qyzmet etip jatyr. Qyzym Maıra turmysta, joǵa­ry oqý ornyn támamdady. Kishi ulym Isataı Túrkııa áskerı ýnı­ver­sıtetiniń úshinshi kýrs kýrsanty. Balalarym ma­man­­dyqty óz qalaýlarymen tańdady. Biz olarǵa Otanǵa adal qyzmet etýdi, ádil bolýdy, jaýapkershilik pen tártipke mán berýdi úıretýdemiz.Tek olar­dyń men jetken jetistikten asyp túsip, árip­tes­te­ri men el-jur­ty­nyń aldynda úlken bedelge ıe bolýyn tileımin. Eń bastysy, jastar Otanǵa qyzmet ortaq paryz eke­nin umytpaýy shart.

– Salıqaly áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Erbolat SULTANOV,

podpolkovnık, arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin

 

ORAL

 

Sońǵy jańalyqtar

Búgingi jańalyqtar (27.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:45

Basylym basshylary - Erkin QYDYR (1962)

Basylym basshylary • Búgin, 17:05

Karateshiler Aýstrııada aıqasady

Sport • Búgin, 16:26

Almatyda sel júrý qaýpi joq

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Biz birgemiz: Aleksandr Baraev

Vıdeo • Búgin, 13:52

Álemniń 50 elimen jumys isteıtin oblys

Qazaqstan • Búgin, 12:58

Uqsas jańalyqtar