Rýhanııat • 21 Qańtar, 2020

Hakimdi jańasha túsinýdiń álippesi

119 retkórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty bul eńbegin aqıqatynda óz basym Abaıdy jańasha túsinýdiń jańa álippesi dep qabyldadym. О́ıtkeni buǵan deıin Abaıdyń keı naqyldary men qara sózderin, túrli ǵaqlııalaryn aıtyp júrgenimizben olardyń barlyǵynyń da bizdiń eldigimiz ben memlekettiligimiz úshin zor mańyzy bar ekenine oı júgirte qoıǵan joq edik. Bálkim sodan da bolar «Abaı qazaqtyń tek jaman minezin ǵana terip aıtyp ketken eken ǵoı» degen jańsaq pikirlerdiń qylań berip qalǵany da joq emes boldy.

Bul eńbeginde Qasym-Jomart Toqaev Abaıdy bizdiń ǵasyrymyzdyń, ıaǵnı, «Jańa qoǵamnyń janashyry» retinde parasatty da paıymdy óz oıy­men anyq ta aıqyn bildirip otyr. Rasynda, Abaı bizge burynǵydan da endi jaqyndaı tústi, endi uǵynyq­ty bola bastady. Prezıdentimizdiń Abaıdyń oılaryn búgingi zamannyń aǵymymen jáne búgingi kúnniń, jalpy barsha adamzat balasyn tolǵandyryp otyrǵan ózekti máselelerimen baılanystyra taldaýy endigilerdiń Abaı hakimniń eńbekterin óz erikterimen qolǵa alyp, oqýlaryna sebepker bolary da anyq.

Abaı rasynda da ulttyq bolmystyń úlgisi! Muny Qasym-Jomart Kemel­uly óte paıymdy zerdelep berdi. «Abaıdyń shyǵarmalaryna zer salsaq, onyń únemi eldiń alǵa jyljýyna, ósip-órkendeýine shyn nıetimen tileý­les bolǵanyn, osy ıdeıany baryn­sha dáriptegenin baıqaımyz. Al ilgeri­leý­diń negizi bilim men ǵylymda eke­nin anyq bilemiz. Abaı qazaqtyń damy­lsyz oqyp-úırengenin bar jan-tán­i­men qalady. «Ǵylym tappaı maq­tanba» dep, bilimdi ıgermeıinshe, bıik­terdiń baǵyna qoımaıtynyn aıt­t­y. Ol «Biz ǵylymdy satyp mal izde­mek emespiz», – dep tujyrymdap, kerisinshe, el dáýletti bolýy úshin ǵylymdy ıgerý kerektigine nazar aýdardy. Uly Abaıdyń «Paıda oılama, ar oıla, Talap qyl artyq bilýge» degen ónegeli ósıetin de osy turǵy­dan uǵynýymyz qajet» – dep Prezı­dentimiz danyshpannyń osy tujy­rym­darynyń qazirgi ýaqytta da jáne qashan bolsyn ózekti bolyp qala bere­tindigin alǵa tartty.

Qazirgideı jahandaný zamanynda ózimizdi ult esebinde qalaı saqtap qala alamyz degen oı árqaısymyzdy mazalap júrgeni de anyq. Osy oı ushyna iliger jaýaptyń da Abaıda barlyǵyn Qasym-Jomart Toqaev dóp basyp tanytyp otyr. «Abaıdy taný – adamnyń ózin ózi tanýy. Adamnyń ózin ózi tanýy jáne únemi damyp oty­rýy, ǵylymǵa, bilimge basymdyq berýi – kemeldiktiń kórinisi. Intel­lek­týal­dy ult degenimiz de – osy. Osyǵan oraı, Abaı sózi urpaqtyń baǵyt alatyn temirqazyǵyna aınalýy qajet», degen Toqaev tujyrymyn búgingi jáne keler urpaqtyń sanasyna berik ornyǵýǵa tıisti ataly sóz dep bilemin.

Prezıdenttiń «Dúnıe júzinde ǵylym men bilimniń túrli sala­laryn damytýǵa zor úles qosyp, búkil adamzatqa ortaq oıshyl retinde tanylǵan tulǵalar barshylyq», deı kelip, endigi arada «sheteldikterdiń bári birdeı Qazaqstan degende birden Abaıdyń esimin ataıtyndaı dárejege jetýimiz kerek. О́zge jurt «Qazaq halqy – Abaıdyń halqy» dep bizge iltıpat bildirip otyrsa, zor mártebe bolary anyq», degeni barshamyzdy tereń oıǵa jeteleıdi. Ázirge «Qazaqstan» degenimizde tek «Baıqońyrdy» ǵana ataıtyn sol sheteldikter endigi arada «men qazaq­pyn» degende Abaıdy birden aýyzǵa alatyn dárejege jetsek, bul ult mere­ıi bolar edi! Ol úshin áýeli Abaı­dy barsha qazaq biz­diń ózimiz taný­ǵa tıistimiz! Alda osyǵan jetý úshin birlesip atqaratyn qyrýar is kútip tur. Biz egemen el retinde ósip-órkendeýimiz úshin memle­kettili­gimizdi nyǵaıtýymyz kerek.

Pre­zıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bul eńbeginiń taǵy bir qundy­lyǵy Abaı oılaryn «Memleket isiniń múddelesi» retinde qaras­tyrýy deýge bolady. Rasynda biz óz memleketimizdi áli de quryp, sonymen birge sol memlekettigimizdi áli de nyǵaıtýǵa tıisti elmiz. О́ıtkeni ár zamannyń óz talaby bar. Kóz shyrymyn alyp, bir qalǵýdy bilmeı, óz tirshiligi men óz memeleketiniń múddesi úshin jantalasyp jatqan qazirgi álem qazaq eliniń aldyna da sát saıyn jańa jáne qatań talaptar qoıyp otyrǵany da anyq.

«Uly aqyn óziniń shyǵarma­larynda eldik muratty asqaqtatyp, ult birligin bıiktetti. Ol ádiletti qoǵam qurý ıdeıa­syn kótergen. Demek, Abaı­dyń kóz­qarastary HHI ǵasyr­daǵy Qazaqstan qoǵamy jáne onyń bereke-birligi úshin asa qundy», degen Prezıdentimizdiń oıy hakim Abaıdyń ustanymdarynyń órkenıetti memleket qaǵıdalarymen úndesetindigin ılandyra aıtady.

Qazirgi jaǵdaıda Qasym-Jomart Toqaev óziniń prezıdenttik isinde Abaı danalyǵyn basshylyqqa alyp otyrǵanyn ańǵaramyz. Ásirese Toqaevtyń 2019 jylǵy 12 maýsymda Prezıdent qyzmetine kiriserde «Biz úshin eń mańyzdy mindet – zańǵa saı adal qyzmet etý» degeni jáne de byltyrǵy 2 qyrkúıektegi «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýynda «Azamattardyń barlyq syndarly ótinish-tilekterin jedel ári tıimdi qaras­tyratyn «Halyq únine qulaq asa­tyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý – bárimizge ortaq mindet», dep atap kórsetken qaǵıdalary uly Abaı­dyń sol ádiletti qoǵam qurý ıdeıasymen ózektesip jatqandyǵy dep aıtar edim. Osy oı taǵy bir oıǵa jeteleıdi. Jalpy, biz endigi arada memlekettik istegi óz qyzmetimizdi de jeke basymyzdy da Abaıǵa qarap túzeýge tıistimiz. Sanaly da sapaly urpaq tárbıeleý isiniń de basty nysany Abaı bolýy kerek!

Taǵy bir ózekti másele – zań ústem­digin qamtamasyz etý Prezı­dent maqalasynda ábden oryn­dy aıtyldy deýge bolady. Biz endigi arada óz Ata Zańymyzǵa saı quqyq­tyq jáne demokratııalyq memleketti tolyq ornyqtyramyz desek, qazaqtyń aǵaıyn­­shylyǵynan buryn Zań qaǵı­da­lary basym turýǵa tıisti. Jasy­ratyny joq, qazirgi jastar adaldyq pen ádildikke, sonyń ishinde Zańnyń ústem­dik qurýyn qalaıdy. Osy úsheýi, adaldyq, ádildik, Zań ústemdigi bo­lma­ǵannan keıin jastarymyzdyń jigeri qum bolyp, túńilip ketedi, shet el asyp jatady. Keıbireýleri kún kóristeri úshin azǵyndyq jolǵa da túsedi. «Jamanshylyqqa bir eligip ketken soń, boıyn jıyp alyp keterlik qaırat qazaqta kem bolady», degen Abaıdyń on tórtinshi qara sózinde aıtylǵan osy bir ǵaqlııanyń da mańyzdylyǵyn eskergenimiz abzal.

«Bizge, Abaı aıtqandaı, artyq maqtanǵa salyný, ózgeni qor, ózimizdi zor sanaý, daý qýý áste jaraspaıdy. Ár qadamymyzdy anyq basyp, álemde jáne elimizde bolyp jatqan oqıǵalardy baıyppen saraptaı bilýimiz qajet», degen Prezıdent tujyrymy sol Abaı aıtqan «О́sek, ótirik, maqtanshaq, erinshek, beker mal shashpaq...» sııaqty bes dushpannyń qazaq qoǵamyna áli de qaýipti ekendigin ańdatady. Jasyratyny joq, áli de bolsa qazaq qoǵamy sol Abaı aıtqan bes dushpannyń arbaýynan tolyq aryla da qoıǵan joq.

«Adam ómiri tutasymen túrli qarym-qatynastan quralady. Onsyz adam qoǵamnan bólinip qalmaq. Al qarym-qatynas mindetti túrde ózara jaýapkershilikti týǵyzady. Bul jaýapkershilik qara basynyń qamyn bıik qoıatyn ózimshildik aralasqan kezde buzylady. Sondyqtan Abaı: «Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta, Sonda tolyq bolasyń elden bólek», dep adamǵa nurly aqyl men ystyq qaırattan bólek, jyly júrek kerek ekenin aıtady. Osy úsh uǵymdy ol únemi birlikte qarastyrady, biraq aldyńǵy ekeýi júrekke baǵynýy kerek dep esepteıdi», degen Qasym-Jomart Kemelulynyń osy bir pa­ıymdy sózin jalpy adamzat balasynyń adamı qundylyqtarynyń tárbıesine qaraı oıysary anyq. Biz endigi arada Abaıdy «Adamzattyń Abaıy» dep áýeli ózimiz tanyp baryp, ózge álemge tanytýǵa mindettimiz!

О́ıtkeni Qasym-Jomart Toqaev: «Eń aldymen Abaıdy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaýymyz kerek», deıdi. Jáne de «О́rkenıetti elder qazaqtyń bolmys-bitimin, mádenıeti men ádebıetin, rýhanı óresin álemdik deńgeıdegi birtýar perzentteriniń dárejesimen, tanymaldyǵymen baǵalaıtynyn umyt­paıyq. Sondyqtan Abaıdy jańa Qazaq­stannyń brendi retinde álem jurtshylyǵyna keńinen tanystyrý qajet. Bul – búgingi urpaqtyń qasterli boryshy», dep aıtqany da máńgilik el bolamyn degen el urpaqtarynyń máńgilik muraty bolsa kerek.

 

Jabal Erǵalıev,

 jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Senatorlar keńesiniń múshesi

 

KО́KShETAÝ

 

Sońǵy jańalyqtar

Eljan Birtanov Qytaı elshisimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 19:17

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:56

Semeıde stýdentter jataqhanasy órtendi

Aımaqtar • Búgin, 17:40

Memleket basshysy birqatar kezdesý ótkizdi

Prezıdent • Búgin, 17:08

Qańǵybas ıtter de qorǵalatyn boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:04

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Uqsas jańalyqtar