Qoǵam • 21 Qańtar, 2020

Sheteldik kólikter tirkelýi tıis

584 retkórsetildi

Sońǵy aptalarda sheteldik nómirmen júrgen kólikterge qatysty daý-damaı qyza tústi. Dálirek aıtqanda, Ishki ister mınıstrliginiń jańa talaby ártúrli pikirge arqaý boldy. Bul tártipke sáıkes, Qazaqstanǵa syrttan ákelingen temir tulpardy 10 jumys kúni ishinde tirkeý qajet. Bulaı bolmaǵan jaǵdaıda, tirkelmegen kólikti tizgindegen azamattarǵa 10 AEK kóleminde aıyppul salynyp, ýaqytsha turaq aýmaǵyna qoıylady. Jańa ereje Armenııa, Reseı, Belarýs jáne Qyrǵyzstannan ákelingen kólikterge qatysty engizildi.

90 myńnan asa zań buzýshylyq tirkelgen

Vedomstvonyń deregine sensek, qazir elimizde atalǵan memleketterde tirkelgen 170 myńnan asa kólik júıtkip júr. Sol 170 myńnan asa avtoquraldyń ıeleri tártip saqshylarynyń bul sheshimine kelispeı, nara­zylyqtaryn bildirdi. Ásirese, Aqtaý, Jańaózen, Aq­tó­be jáne Oral­da júzdegen júrgi­zý­shiler memlekettik organdarǵa kúshine engen erejeniń talaptaryn jeńildetýdi suraıdy.      

Ishki ister mınıstrligi tarat­­qan aqparatqa súıensek, Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elderde armenııalyq já­ne qyrǵyzstandyq kólikterdi paı­dalanýǵa baılanysty qatań shekteýler bar. Vedomstvoda habarlaǵandaı, 2014 jyldan bas­tap 2020 jyldyń 1-qańtaryna deıin atalǵan elderde tirkelgen avtoquraldy kedendik baj já­ne salyq tólemeı tek sol mem­lekettiń azamattary ǵana Qazaq­stanǵa ýaqytsha ákelýge haqyly. Eger de qazaqstandyqtar óz atyna kólikti el aýmaǵynan tys jerde tirkese, ony satyp alǵannan keıin Qazaqstanda 10 jumys kúni ishinde barlyq qajetti alymdar men baj salyǵyn tólep tirkeýi tıis.

«Belgilengen tártipte tir­kel­megen avtokólikti júrgizgeni úshin 10 AEK kóleminde aıyppul salý jáne ustaý sebepterin joıǵanǵa deıin kólikti aıyppul turaǵyna qoıý qarastyrylǵan. Osyndaı jaýapsyzdyq saldarynan júrgizýshilerdiń kinásinen 1854 jol-kólik oqıǵasy oryn alyp, 132 adam qaza tapqan. 500-den astam adam jaraqat aldy», delingen taratylǵan aqparatta.

Quqyq qorǵaýshylar 2019 jyly sheteldik kólikterdiń qatysýymen 90 myńnan asa jol qozǵalysy erejeleri buzylǵanyn atap, aıyppul kólemi 1 mlrd teńgeden asqanyn aıtady. Aıyppuldyń deni jyldamdyq rejimin asyrý, sondaı-aq jol belgileri talaptaryn saqtamaý syndy quqyq buzýshylyqqa qatysty.

«Mundaı avtokólikti paıdalaný faktileriniń jolyn kesý úshin polısııa keden jáne salyq organdarymen birlesip reıdtik is-sharalar ótkizedi. IIM basqa memleketterdiń aýmaǵynda avtokólik satyp alǵan Qazaqstan azamattaryn tirkeýden ótip, kedendik retteý jáne jol qozǵalysy salasyndaǵy zańnamanyń buzylýyna jol bermeýge shaqyrady», dep qorytyndylady IIM baspasóz qyzmeti. 

Sheteldik kólikterdiń baǵasy arzan

Qosh, sonymen jańa tártiptiń engizi­lýine avtokólik ıeleri nege qarsy? Muny ózderinen surap kórýdi jón sana­dyq. 20 jyldyq júrgizýshilik tájirıbesi bar elordalyq Asan Myńbaevtyń piki­rinshe, barlyq másele baǵa men sapada bol­sa kerek. Ol barlyq azamattardyń bir­deı Qazaqstanda jınaqtalatyn temir tulpardy satyp alýǵa qaltalary kóter­meıtinin, sol sebepti jyljymaly múlik­ti syrttan alýǵa týra keletinin aıtady.

– Reseı men Armenııany mysalǵa alaıyq. Bylaı qarasaq, atalǵan elderde satylatyn kólik Qazaqstanda da bar. Biraq baǵasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalady. Máselen, qazaqstandyqtar arasynda suranysqa ıe 2007-2008 jylǵy kólemi 2,5 lıtrlik Toyota Camry elimizde 4,5 – 5,2 mln teńge shamasynda satylady. Al joǵarydaǵy el­derde ári ketse 3 – 3,5 mln teńgege tabý­ǵa bolady. Jasyratyny joq, shyǵa­rylǵan jyly eski bolǵanymen sapasy bizde jınaqtalatyn jańa kólikterden álde­qaıda jaqsy. Qazaqstanda quras­tyry­latyn kólikterdiń baǵasy tym qym­bat jáne óziniń qunyna tatymaıdy. Jeńil­dikter qarastyrylmaǵan. Sapa týraly aıtýdyń ózi artyq. Keıin ózindik quny­na sata almaısyz. Jańa erejege kel­sek, quny 3 mln teńge bolatyn kólikti eli­miz­de rásimdeý úshin kedendik jáne bas­qa da salyqty qosa eseptegende eki ese qa­rajat tóleýge májbúr bolasyz. Bul úl­ken shyǵyn, –  dedi astananyń turǵyny.     

Osyǵan uqsas pikirdi kóptegen júr­gizý­­­shiden estigen soń qaıtalap kel­tirý­­di jónsiz dep taptyq. Bul rette eli­­miz­de­gi iri avtokólik naryǵyna aı­nalǵan kolesa.kz saıtyna kirip, baǵa men shamany taldap kórdik. Atap aıtqan­da, bas shaharda Armenııada ıakı Reseıde tirkelgen joǵaryda aıtylǵan japondyq kólikti 3,3 – 4 mln teńgeniń aınalasynda satyp alýǵa bolady eken. Al tir­keý­den ótken mundaı jeńil kóliktiń baǵa­sy 5 mln-nan bastap 6 mln teńgege deıin jeteqabyl. Elimizdiń basqa da aımaq­tarynda bul baǵa shamalas. Desek te mınıstrliktiń bastamasyn qoldap jat­qandar da joq emes.

 – IIM-niń sheteldik nómirli kólikterge baılanysty sheshimin quptaımyn. Olar da biz sııaqty zańǵa baǵynýy kerek. Qazir bul kólikterdi «Sergek» kameralary túsirmeıdi eken. Sebebi kólik quraly elimizde tirkelmegen, salyq, aıyppul tólemeıdi. Mınıstrliktiń deregi boıynsha, elimizde bul kólikterdiń qatysýymen 1854 jol-kólik oqıǵasy tirkelgen. Olar nege osylaı júrýi kerek? – dep jazdy Dınara esimdi áleýmettik jeli qoldanýshysy.

Bul qadamǵa sanaly túrde bardy

Osyǵan baılanysty Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev ta «Ashyq dıalog» habarynda pikirin bildirdi. Mınıstrdiń sózinshe, kólik ıeleri osylaı bolatynyn bile tura mundaı qadamǵa sanaly túrde bardy dep sanaıdy.

– Sheteldik kólikti satyp alǵan adamdar, tek barlyq kedendik rásim men salyqtardy tólegennen keıin ǵana avtoquraldy paıdalanýǵa ruq­sat beriletinin jaqsy biledi. Soǵan qaramastan olar bul qadamǵa sanaly túrde baryp, kólikterdi elimizge ákelýdi jalǵastyra berdi. Avtokólik joǵary qaýipti qural ekenin jaqsy túsiný qajet. Sáıkesinshe, onyń ıesi de bolýy mindet. Búginde kóptegen júrgizýshi jaýapsyzdyq tanytyp, jazadan qutylyp jatyr. Jol-kólik oqıǵasy oryn alǵan jerden izin sýytyp, jol qozǵalysy erejelerin qoryqpaı buzyp keledi. IIM-niń málimetinshe, osyndaı júgensiz júrgizýshilerdiń kesirinen 132 adam qaza tapty. Taǵy bir fakti, mundaı kóliktiń deni kepildikte ne bolmasa izdeýde turady. Eger de erteń osy avtokólik ıelerine sot oryndaýshylary kelip jatsa, zańǵa sáıkes jyljymaly múlikti tárkileýge olar tolyq quqyly. Bir qyzyǵy, bul jaǵdaıda qazaqstandyq júrgizýshiler ádildikti óz memleketinen izdep, nelikten biz oǵan jol berdik dep ózimizden talap etetini kúmánsiz, – dedi D.Abaev.      

IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń esebinshe, kórshi Reseı Federasııasynan Qazaqstanǵa shamamen 150 myńnan astam kólik ákelingen. Armenııalyq kólik­tiń sany 25 myńnan asyp jyǵylsa, Qyr­ǵyzstannan 15 myńnan asa temir tulpar satyp alynǵan.

Ákimshilik polısııa komıteti avto­kólikti almas buryn azamattardy kúmándi mámilelerden, sol sekildi Qazaq­standa tirkeýge kelmeıtin kólikterdi ıelenýden saq bolýǵa shaqyrady. Bul tizimge basqarý rúli oń jaqta ornalasqan jáne Eýro-4 ekologııalyq talaptaryna sáıkes kelmeıtin avtokólikter kiredi.

Mamandar bul ózgeristi ýaqytsha naýqanǵa topshylap otyr. Táýelsiz avto­kólik odaǵy tártip saqshylary buǵan deıin de qyrǵyzstandyq kólikter­men kúresip, sońynda barlyǵy tynysh­tal­ǵanyn aıtady. Degenmen bul jolǵy talap joldaǵy apattardyń kóbeıýimen nemese basqa da quqyq buzýshylyqtardyń beleń alýymen de baılanysty bolýy múmkin. Sondyqtan sarapshylar atalǵan kólikti alǵan elderine qaıta satyp ne bolmasa bekitilgen tártipke baǵynýǵa keńes berip otyr. 

1

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar