Jas kelse, iske – biraq tájirıbe de mańyzdy

Osylaı degen Memleket basshysy sol reformalardy júzege asyrýmen tikeleı aınalysatyn kadr máselesine aıryqsha mán berip otyrǵanyn bilemiz. Prezıdenttik jas kadrlar rezervin qurý jáne osy rezervke irikteýden ótken jastarmen kezdesip, olarǵa baǵyt-baǵdar silteýi sonyń bir aıǵaǵy bolsa kerek. Jastarmen kezdesýinde Q.Toqaev memlekettiń damýy, táýelsizdik týraly keńinen tolǵaı kelip:  «Jastarymyz árdaıym ulttyq qundylyqtardy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, dáripteı bilýi qajet. Bul ózderińizge júktelgen mártebeli mıssııa dep bilińizder», dep atap kórsetken edi. Prezıdenttiń bul sózi jas kadrlar  árdaıym qaperinde ustap, kúndelikti qyzmetinde júzege asyrýy, qoldanýy tıis tujyrym dep sanaımyz. Jas kadrlar ózine júktelgen jaýapkershilik aýmaǵyn ǵana jetik bilip qoımaı, ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý arqyly da eldik múddege qyzmet etýi tıis.  Álbette, bul rette birinshi kezekte tájirıbe kerek ekeni anyq.

Bizdegi barlyq saıasattyń eń tereńdegi ustanymy – táýelsiz Qazaq eliniń irgesin ny­ǵaıtýǵa baǵyttalýy kerek. Bizdiń eń bas­ty mindetimiz osy. Kadrlar osy joldaǵy bar­lyq máseleni sheshýge tyrysýy kerek. Osy baǵytta pisip-jetilgen jas bolsa – oǵan tizgindi senip tapsyrýǵa bolady. Prezıdenttiń «Elimizdiń qoǵam­dyq-saıası ómirin jańǵyrtpaı, tabysty eko­nomıkalyq reformalardy iske asyrý múm­kin emes. Bul – bizdiń ustanatyn basty qa­ǵıdatymyz» degeni de osy jerden shyǵady.

Qazir Prezıdent qazaq ortasyna tanymal, qazaq janyn túsine alatyn ozyq jas­tardy birtindep alǵa shyǵaryp jatqany sonyń aıǵaǵy dep bilýimiz kerek. Parlament depýtattary bolyp taǵaıyndalǵan Dana Nurjigit, Nurlan Álimjanov jáne t.b. sonyń mysaly. Túısikti oblys ákimderi de Memleket basshysyn qoldap, ózderinde sondaı tanymal azamattardy bılik baspal­daqtaryna kóterýde.

Qazaq rýhyn jańǵyrtý, qazaqylyqty jandandyrý, ultymyzdyń órisin keńeıtý degen sııaqty urandarymyzdy tegis Alash sózimen baılanystyratyn boldyq. Eń jeńilinde «Alash rýhyn jańǵyrtý kerek» deımiz. Ol túsingen adamǵa árıne durys, alaıda osy sóz uzaq jyldardan beri ult­shyldyq, qazaqty basqadan asyra baǵalaý degen uǵymmen astastyrylyp, ábden qor­la­nyp, ábden zábirlengen sóz edi ǵoı. Qazir­gi barlyq basshylarymyz odan azdy-kóp habardar. Biraq keıbir basshylarymyz bul sózden aza boıy qaza bolyp, áli kúnge úrkip turady. 

Qanaty qataımaǵan bizdiń memleketimizge ulttyq ıdeologııalyq jumystardyń bel­sendi jáne ótimdi bolǵany kerek. Biz túgil júzdegen jyldyq tarıhy bar, demo­kra­tııa­lyq qundylyqtardy boıyna ábden sińir­gen Ulybrıtanııa, Fransııa sııaqty mem­­leketter de onyń tizginin bosatpaı­dy. Al ıdeologııanyń basty baǵdary – halqy­myz­dyń sanasyna Qazaq memlekettiliginiń us­ta­nymyn tereń sińirý. Barlyq mádenı shara­­lardyń, tolyp jatatyn konferensııa­lar men sımpozıýmdardyń dińgegi, túpki maq­saty osy bolýy kerek. Qazaqtyń memle­ketin berik ornatý barlyq deńgeıdegi sheneý­nikterdiń, qyzmetkerlerdiń esinen eshqashan shyq­paǵany jón. Bul – ultshyldyq emes, ulty­myzdy ósirýge, sapasyn arttyrýǵa baǵytt­alǵan nysana. Al ony qazaq tilinen qa­shyp turǵan, qazaqy bolmystan úrkip tur­ǵan jas kadrymyz jasaı ala ma? Oısyz is­­ter, dáldúń-dúldiń sharalar, kóbi­nese formal­dy túrde «ótti» dep aıtý úshin ja­sa­la­tyn jumystar Prezıdent óziniń sózinde atap aıtqan «memlekettilikten aırylýǵa áke­lip soǵýy» múmkin ekenin olar seze alar ma?

Qazir el ishinde júrgen soń jergilikti jerdiń tynysyna, is-qımylyna kýá bolyp júrmiz. Kóbinese bolmashy, paıdasy az dúnıege úlken nazar aýdarylyp, al ult múddesi úshin jasalýǵa tıisti dúnıeler kózge ilinbeı qalatynyna qarnyń ashady. Ideologııany júrgizýge tıisti basshylar ulttyq memleketimizdiń ustanymyn óris­tetýge óresi jete bermeıdi, óıtkeni táji­rıbesi jetkiliksiz.

Joǵarydan túsetin tapsyrmalardy nemese ózi bastamashy bolǵysy keletin isterde olar eshkimmen aqyldaspaıdy. Bu­ryn ondaı jumystardyń talaıyn iste­gen, qazir zeınette júrgen aǵalar men apa­lar­dyń birnesheýin shaqyryp, aldaǵy tur­ǵan mindetti qalaı oryndaý kerek ekenin aqyldassa ǵoı. Sonda tájirıbesi zor mamandar jergilikti ahýalǵa baılanysty óz­deri­niń usynystary men pikirlerin bil­direr edi. Sóıtip is nátıjeli de bolar edi. Sabaqtastyq degen sol emes pe? Prezıdent Q.Toqaev óziniń Joldaýynda atap ótken «Halyq únine qulaq asatyn memleket» degen tujyrymdamasy da osyny meńzep tur emes pe? Sonymen birge Prezıdent: «Bılik pen qoǵam arasynda turaqty dıalog ornatý arqyly ǵana qazirgi geosaıası ahýalǵa beıimdelgen úılesimdi memleket qalyp­tastyrýǵa bolady» dedi emes pe? Endeshe jas basshylar osyny eskergeni jón.

О́zderi úshin qoǵamdyq negizde aqyldastar keńesin qursa da artyq emes. Ol keminde úsh nemese bes adamnan turǵany durys. Zeınet jasyndaǵylar bul úshin eshqandaı aqy, pul talap etpeıdi, kerisinshe bilgenderin úıretkenine máz bolady. Onyń ústine óz­derinen aqyl suraǵanǵa rıza bolyp qalady. Mine, sabaqtastyqty osylaı jalǵastyrýǵa bolatyn sııaqty.

«Jańanyń bári múlde umytylǵan eski» dep aǵylshyn danalyǵy tegin aıtpaǵan, búgingi ister de baıaǵyda bolǵan, tek syrtqy formasynda ǵana ózgerister bar, al ishki mazmuny sol.

Soltústik Qazaqstan oblysyna taǵaıyn­dalatyn basshylardyń da kóbi syrttan keletinin kórip júrmiz. Olarǵa da jergilikti mamandardan keńesshiler kerek-aq. О́ıtkeni árbir jerdiń ózindik erekshelikteri bolady. Sondaı-aq jergilikti jerde istiń mánisin biletin jastardyń artyq oqýy bolmaǵandyqtan kózge ilinbeı qalyp jatatynyn qaperge alǵan jón. 

Osy oraıda bir mysal aıtalyq. Úkimet osydan tórt jyl buryn «Serpin» baǵdarla­masyn qabyldady. Onyń túpki maqsaty halqy tyǵyz qonystanǵan ońtústik jastaryn soltústikte oqytyp, sonda qaldyrýdy kózdegen edi. О́ıtkeni, soltústiktiń halqy jyldan jylǵa azaıyp bara jatqany belgili. Jastar qalsa mundaǵy halyqtyń sany da, sapasy da artar edi. Sol úshin memleket aýqymdy qarajat bólip, olardy tegin oqytyp, stıpendııa da tólep, jataqhana da berip otyr. Endigi mindet jergilikti bıliktiń qolynda. Jastardy osynda qaldyrýdyń barlyq amaldaryn osylar jasaýy kerek.

Alaıda bıyl oqý bitirgen úsh júzden artyq alǵashqy túlektiń tek segiz paıyzy ǵana Soltústikte qaldy. Onyń ishinde magıst­ratýraǵa qaldyrylǵandar da bar.

Bul jergilikti bılik tarapynan júrgi­zilgen ıdeologııalyq jumystardyń kemshi­liginen be dep oılaımyz. Syrttan kelgen jastardy baýyrǵa tartyp, olardy jergi­likti jastarmen qyzý aralastyratyn túrli mádenı sharalar, saýyq keshteri, sporttyq jarystar júıeli emes, anda-sanda bir bolady. Onda da orys tilinde basymdylyqpen júrgiziletini kórinip júr. Sondyqtan syrttan kelgen jastar tek óz qazanynda ózi qaınap jatady.

Ońtústik jastarynyń mentalıteti ózge­sheleý. Olar úlkenderdi syılap turady. Son­­dyqtan osyndaǵy aqsaqaldar alqasy, ardagerler uıymy, ájeler klýby sekildi­lermen de kezdesýler ótkizip, áńgimelerin tyńdatyp, jıi aralastyryp turýǵa bolady. Olardyń áńgimelelerinen jastar el tarıhyn, jer tarıhyn tereńirek tanı túseri anyq. Jergilikti basshylyq osy tarapta qyz­met etetin ÚEU qurýyna da bolar edi. Bi­raq ondaıdy eskerip jatqan eshkim joq. Osyndaı olqylyqtardyń nátıjesi – jo­ǵa­ryda aıtqan segiz paıyz ǵana bolyp otyr...

Sondyqtan soltústik sııaqty oblystarǵa qyzmetke keletin jastardyń ıdeologııany júrgize alýdaǵy iskerligine asa kóp kóńil aýdarylýy kerek. Shekaralyq oblystyń eń basty máselesi – halyq sanyn turaqtandyryp, kóship ketýdi azaıtý, kelgenderdi jersindirý ekenin esten shyǵar­maǵan jón. Al ondaıdy eldik kóz­qarasy tereń, tildi jetik biletin, memleketshildigi joǵary jastar ǵana atqara alady. Prezıdent te óziniń Joldaýynda «neǵurlym paıdaly qyzmetkerler» kerek ekenin atap ótti emes pe? «Bárin kadrlar sheshedi» desek, biz paıdaly kadrlarmen ǵana uta alamyz.

Soltústik Qazaqstan oblysy