Rýhanııat • 21 Qańtar, 2020

Qaban, Táńki jáne Bydyq

778 retkórsetildi

Qalaaralyq trassadan bury­lyp, shóleıt óńirdiń sheksiz-shet­siz buralań jolyna túskende, shopyr jigit jeńil tynystap: «Kóke, sizge bir qyzyq áńgime aıtaıyn ba?» dep, qasyndaǵy jolaýshyǵa qarap ıek qaqty.

Jolaýshy aqyryn ǵana bas ızedi. Osydan soń eki ara­daǵy únsizdikti seıiltkenine qýan­ǵandaı: «Shirki-i-n, munda tu­ryp jatqan eldiń tirshiligi óte qy­zyq qoı, – dep jymıdy shopyr jigit. – Mynaý dala sııaqty dar­han, aqkóńil adamdardy tek osy jaqtan ǵana kóresiz. Bu... bulardyń bir-birine aıtatyn ázilderi de qyzyq.

Ásirese aýzynyń dýasy bar jeńgelerimizdiń qaıyn aǵalary men qaıyndaryna qoıǵan laqap attaryn estiseńiz bar ǵoı, ishek-sileńiz qatady.

Mysaly, bizdiń aýylda Shá­rip degen bir atamyz bolǵan. Temir­den túıin túıetin naǵyz sheber, usta kisi edi. Mine, sol atamyzdy baıaǵyda bir jeńgesi Qaban dep ataı salǵan eken. Sodan álgi at jelim­deı jabysyp, tastaı qatqan da qalǵan ǵoı.

Taǵy bir atamyzdy jeńgeleri ázil­dep Táńki dep atapty. «Nege óıtedi?» desek, «E-e, ol ata­la­ryń­nyń kópshilik jınalǵan jerde táńki sııaqty kıip-jaryp, aınaladaǵy jurtty tyńdamaı, óz betinshe sóıleı beretin ádeti bar edi», dep kúledi.

Mine, endi, ózińiz de túsinip otyrǵan shyǵarsyz, Táńki degen­deri – kádimgi tanktiń ózi ǵoı!..

О́tkende aýylda sol Táńki atamyzdy eske alyp, quran oqytý úshin qudaıy tamaq jasap jatqan kisilerden: «Osy bizdiń Táńki ata­myzdyń shyn aty kim edi?» dep su­rasam, eshqaısysy esine túsire almaıdy.

Al endi, ana-a-a-aý túkpirdegi Baqyrsha degen aýylda jeńgeleri Jalańaıaq atandyryp jibergen bir kókemiz boldy. Uzyn boıly, kóp sózi joq, tuıyq kisi edi. О́z basym, onyń jalańaıaq júrgenin eshqashan kórgen emespin. Biraq, álgi laqap atyn estı qalsa, jalt qaraıtyn...

Jol boıy shopyr jigitti tyń­dap kele jatqan jolaýshy jy­­mıyp, taǵy da bir ret basyn shul­ǵyp qoı­dy. Onyń kóz aldyna óz basy­nan ótken bir qyzyq oqıǵa elestedi.

Baıaǵyda-a, bala kúninde baq­sha sýarý úshin taý jaqtap sý buryp, aryq jaǵalap júretin Ábeshbaı deıtin kókesin bunyń apasy Bydyq qaınym dep ataýshy edi.

Ol ózi, bulardyń úıine jıi kelip, atasymen birge otyryp, qymyz ishetin. Jáne basy qaltań-qaltań etip, qasyndaǵy adamǵa sóz bermeı, kópirip sóıleı berýshi edi. Áne, sodan ǵoı, apasynyń ony Bydyq atandyryp júrgeni. Birde  atasy úıge keshteý oraldy da: «Áı, álgi Bydyq qaınyń búgin kelgen joq pa?» dep surady.

Apasy onyń áldebir qyzyq qylyǵyn esine alǵandaı: «E-e, júrdi ǵoı osy mańda, bizdiń úıdiń kúbisine jaltaq-jaltaq qarap, – dep kúldi. – Dáý qazannyń astyna tezek qalap jatyr em, «áı, qaınym, kel, qymyz ish», dep shaqyrýǵa da mursham bolmady».

«Qap, áttegen-aı, – dedi atasy basyn shaıqap.  – Uıat bolǵan eken».

Sonsoń ekeýi óz ara biraz kúń­kildesip otyrdy da, bir kezde buǵan qarap: «Áli uzap kete qoımaǵan shyǵar. Sen baryp, shaqyryp kele ǵoı», dedi.

Bul árıne, júgire jóneldi. Bydyq kókesi, rasynda da, bu­lar­dyń úıinen uzamaı, aryq ja­ǵasynda taýǵa qarap oılanyp otyr eken. Janyna júgirip bar­ǵan boıda: «Bydyq kóke, – dedi bul daý­syn qattyraq shyǵaryp. – Siz­di atam mep apam qymyz ishsin dep shaqyryp jatyr!»

О́zimen-ózi oıǵa batyp otyr­ǵan ol uıqydan shoshyp oıan­ǵandaı selk ete tústi de, art ja­ǵyna buryla qarap, «A-a», dep qalbalaqtap qaldy. Sol kezde aryqtyń jaǵasyndaǵy topyraq sýsyp ketip, bir aıaǵy sýǵa shalp ete túskeni. «Qap-áı, á!»

Bunyń oǵan jany ashyp ketip ári ózin aıypty sezingendeı: «Kó­ke, júrińiz, úıge barǵan soń, etigi­ńizdi kúnge jaıyp, keptirip ala­syz ǵoı!» dep, daýsy dirildep, pıd­­ja­giniń jeńinen tartqylaı bastady.

«Á-á, – dedi onyń júzi jylyp, buǵan meıirlene qarap. – Mine, sóıdeseńshi! Bydyq dep... apań aıtsa bir jón!..»

...Jolaýshy óz-ózinen ezý tart­ty. Shopyr jigit oǵan qarap: «Qa­zirgi jeńgeler de, kelinder de ondaı attardy taýyp qoıa al­maı­dy-aý, á?!» dep, áýelgi áńgi­me­sin jalǵap, basyn shaıqap kele jat­ty.

«Al olardyń qaınaǵalary men qaınylary she? – dep oılady jolaýshy. – Ondaı ázildi kótere alar ma eken?!.»

 

Sońǵy jańalyqtar

Kitaphana kóbeıgen elde qylmys azaıady

Ádebıet • Búgin, 15:14

Zańsyz qarý-jaraq satqandar sottaldy

Qoǵam • Búgin, 12:50

Igerilgen ınvestısııanyń ıgiligi

Aımaqtar • Búgin, 12:37

Taraz: Bilim oshaǵyndaǵy zańsyzdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 11:20

Abaıdyń dombyrasy qandaı bolǵan?

Abaı • Búgin, 11:09

Halyqaralyq jıynǵa qatysty

Saıasat • Búgin, 08:15

Jańa kodeks jobasyn talqylady

Saıasat • Búgin, 08:12

Shetelge shyqpaýǵa keńes berdi

Qoǵam • Búgin, 08:04

Saýdakenttiń sharýalary saqadaı saı

Ekonomıka • Búgin, 08:02

«Qarjy pıramıdalary» qaıtyp keldi me?

Ekonomıka • Búgin, 08:01

Depýtattar on bir usynys ázirledi

Parlament • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar