Rýhanııat • 23 Qańtar, 2020

Rýhanı jańǵyrýdyń negizgi kilti

30 retkórsetildi

Ulttyq sanany saqtaý jáne ony zaman talabyna saı beıimdeý memlekettik mańyzy bar máselege aınalyp otyr. О́ıtkeni sanany jańǵyrtý ar­qyly HHI ǵasyrda eli­miz­diń tyń serpinmen damýy­na jol ashylmaq. Osy rette qazaq eliniń ulttyq sana­syn kóterýde bas aqyn Abaı Qu­nanbaıuly týyndy­lary­nyń erekshe oryn alatynyn eskerýimiz kerek.

Memleket basshysy Qa­sym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy qyrkúıek aıyn­daǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda: «2020 jyly Ál-Farabıdiń 1150 jyldyq, Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoılaryn atap ótý jaıly, sonymen qatar ǵu­lama tulǵalarymyzdyń eń­bek­terin halyq arasynda dá­rip­teýimiz kerek» dep aı­tyl­ǵan. Osy turǵyda ús­ti­­mizdegi jyldyń 9 qań­taryn­da Prezıdentimizdiń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaq­stan» atty maqalasy jaryq kórdi. Atalǵan maqalada Abaı murasynyń tıgizer paı­da­synyń zor ekendigi, uly aqyn­nyń shyǵarmalary búgin de ózektiligin joǵaltpaǵany jáne Abaıdyń oı-tujyrym­dary barshamyzǵa qashanda rýhanı azyq bolatyndyǵy aıtylǵan.

Abaı árqashan shyn nıeti­men eldi alǵa jyljýǵa kúsh saldy, ósip-órkendeýge ti­leý­les bola otyryp, osy ıdeıa­syn barynsha óz shyǵar­malarynda dáriptegen. Al ilgerileýdiń negizi bilim men ǵylymda ekenin anyq bilgen ol, qazaq halqyn bar jan-tánimen damylsyz oqyp-úı­renýge shaqyrdy. О́z shy­ǵarmalarynda «Ǵylym tappaı maqtanba» dep, bilimdi ıgermeıinshe, bıikterdiń ba­ǵyna qoımaıtynyn aıtty. Ol «Biz ǵylymdy satyp mal iz­demek emespiz», dep tu­jy­rymdap, keri­sinshe el dáýletti bolýy úshin ǵylymdy ıgerý kerek­tigine nazar aýdardy. Pre­zıdentimiz ǵulama Abaıǵa «ulttyq bolmystyń úlgisi», «memleket isiniń múddelesi», «jańa qoǵamnyń janashyry», «álemdik mádenıettiń tulǵasy» dep jan-jaqty naqty baǵa beredi. Qazir álem kún saıyn emes, saǵat saıyn óz­gerýde. Sondyqtan barlyq salada jańa mindetter men tyń talaptar qoıylýda. Ǵy­l­ym­daǵy jańalyqtar adamdy alǵa jeteleıtindikten, aqyl-oımen ǵana ozatyn kezeń keldi dep sanaımyz. Zaman kóshine ilesip, ilgeri jyljý úshin biz sananyń ashyqty­ǵyn qamtamasyz etýimiz kerek. Bul qadam órkenıettiń ozyq tustaryn ulttyq múddemen úılestire bilýdi talap etedi.

Oıshyl Abaıdyń týyn­dylarynyń árqaısysy jeke zertteýge, arnaıy kó­silip jazý­­ǵa suranyp tur­ǵan rýhanı qazyna. Abaı óleńderiniń mańyzy óte zor, onda aqyn­nyń búkil ómiri beınelengen, jarqyn bolashaǵy men armandary týraly baıandalady. Onyń ýaıymdatqan másele­leri qazirgi zamanǵa saı kele­di. Adamdardy adam­­gershi­lik, ımandylyq, gý­ma­nızm jáne beıbitshilik máse­­leleri áli kúnge deıin alań­­datyp keledi. Bul aqyn­nyń kór­kem­­sóziniń qudireti. Abaı­dyń shyǵar­ma­shy­lyǵy tań­ǵa­jaıyp kúsh, keremet te­reń­dik pen jan-jaqty bo­lyp keledi.

Qorytyndylaı kele, ǵu­lama aqyn, oıshyl Abaıdyń murasyn uǵyný ǵasyrdan-ǵa­syrǵa jalǵasa beredi, onyń maǵynaly óleńderi eshqashan da óziniń kúshin joǵaltpaıdy. Ultty tárbıeleımin desek Abaıdyń óleńderimen, shy­ǵar­malarymen sýsyn­datý kerek. Sebebi Abaı shyǵar­ma­laryndaǵy adam boıyndaǵy qasıetter adamgershilik tár­bıesi, eńbek etý, bilim jáne ǵylym, adamgershilik rýh pen ádilettilik jaıly jazylýy, eńbekteriniń óshpes mura ekendigine kepildik beredi. Abaı qaldyrǵan ilimdi taný arqyly biz óz bolmysymyzdy tanyp, bolashaǵymyzdy baǵdarlaımyz.

 

Akpar Aıjan,

Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri 

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar