Qoǵam • 23 Qańtar, 2020

Inklıýzıvti bilim aýyldyq jerler úshin de ózekti

155 retkórsetildi

Sońǵy jyldary elimizdiń bilim salasyna ınklıýzıvti bilim berý degen jańa uǵymnyń engeni belgili. Inklıýzıv degenimiz, qarapaıym tilmen aıtsaq, erekshe qajettiligi bar, ıaǵnı aqyl-oıynda, fızıkalyq damýynda kemistigi bar balalardyń qatardaǵy mektep oqýshylarymen (balabaqsha tárbıelenýshilermen) teń dárejede bilim alýy, birge oqýy. Qazaqy paıymǵa salsaq, olardy bólip-jarmaý, ózekke teppeı, ózimsine baýyrǵa basý.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda bul máselege erekshe ekpin berip: «Qamqorlyǵynda múmkindigi shekteýli balalary bar otbasylarǵa erekshe kóńil bólinýi tıis. Tek resmı statıstıka boıynsha 80 myńnan astam bala múgedektigine baılanysty esepte tur. Úkimet BSP dıag­nozy bar balalarǵa medısınalyq jáne áleýmettik qoldaý kórsetýdi jaqsartý úshin sharalar qabyldaýy kerek. Balalarǵa qoljetimdi bolýy úshin shaǵyn jáne ortasha ońaltý or­talyqtarynyń jelisin keńeıtý qa­jet. Biz erekshe qajettilikteri bar adam­­dar úshin birdeı múmkindik jasaýǵa min­dettimiz. Úkimetke endi osy maqsatqa úsh jyl ishinde kem degende 58 mıl­lıard teńge bólýdi tapsyramyn» degen edi.

 15 myńnan asady

Iá, qazir elimizde ınklıýzıvti oqytý boıynsha alǵa jyljý baıqalady. Inklıýzıvti bilim berýge arnalǵan oqýlyqtar, ádistemeler shyǵarylyp, ártúrli baǵdarlama qabyldanýda. Shy­ǵys Qazaqstanda da bul tarapta tıisti jumystar qolǵa alynýda. 2018 jyly oblysta Inklıýzıvti bilim berýdiń jol kartasy ázirlenipti.

«Oblys ákiminiń tapsyrmasymen ázirlengen osy baǵdarlamadan keıin mektepterde tıisti jaǵdaı jasala bastady. Oblys kóleminde 38 mektep tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa beıimdelse, 2020 jyly 19 bilim uıymynda osyndaı jumystar qolǵa alynbaq.  Byltyr 500 muǵalim oqytyldy. Bıyl 700 muǵalim men mektepke deıingi bilim berý oryndarynyń 200 tárbıeshisi kýrstan ótedi. Inklıýzıvti negizde bilim beretin muǵalimderge qosymsha aqy tólenip jatyr. О́ńirimizde «Dara» qaıyrymdylyq qorynyń, «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń, «Niet Woman» qoǵamdyq birlestiginiń kómegimen 10 ınklıýzıvti bilim berýdiń resýrstyq ortalyǵy ashyldy. Jaqyn ýaqytta 56 ınklıýzıvti qoldaý kabınetin, 293 psıholog kabınetin, 47 ınklıýzııany qoldaý aımaǵyn qalalyq, aýyldyq mektepterde ashýdy josparlap otyrmyz.  Bul maqsatqa oblystyq bıýdjetten 2020 jylǵa 253 myń teńge bólindi» deıdi oblystyq Bilim basqarmasy qorǵanshylyq, qamqorshylyq jáne ınternattyq uıymdar bóliminiń bas mamany Sáýle Muzdaparova.

Basqarma bergen málimetterge súıen­sek, búginde oblysta 15 myńnan astam erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar (0 jastan 18 jasqa deıingi) turady. Olarǵa psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq konsýltasııasynyń usynysyna sáıkes mektepte oqýshy­larmen birge, úıde nemese arnaıy bilim alýǵa usynym  beriledi eken. Bir synypta ınklıýzıvti bilim alatyn oqýshy sany bir-eki baladan aspaýy kerek. Sonymen qatar osy sanattaǵy balalar bir parallelde kóp bolǵan jaǵdaıda oqýshylar sany 12-den aspaıtyn túzetý synyptaryn daıarlyq tobynda nemese 1-synyptan bastap ashýǵa bolady eken.

 Muǵalimder ne deıdi?

Inklıýzıvti bilim búginde qalaǵa da, aýylǵa da jappaı engizilgenimen, bul tarapta sheshimin tappaı jatqan máseleler de joq emes. Ásirese aýyl­dy jerlerdegi ınklıýzıvti negizde sabaq berip júrgen muǵalimderdiń birqatary qoldaryna eshqandaı arnaıy nusqaýlyq, baǵdarlama, oqýlyq tımegenin, soǵan qaramastan aldyndaǵy eki-úsh balany óz bilgenderinshe oqytyp jatqandaryn aıtady. «Bizge memleket osy úshin qosymsha aqy tólep jatyr. Soǵan saı bilim berýimiz kerek qoı. Aqshasyn alyp, qolymyzdy qýsyryp otyrǵanymyz yńǵaısyz eken. Aqshany qoıyńyzshy, aldymyzdaǵy kózi jáýdirep otyrǵan balalarǵa obal. Solarǵa janym ashıdy. Olar mektep baǵdarlamasynan múlde qalyp jatyr. О́zim ınklıýzıvti negizde eki balaǵa sabaq beremin. Qolymda baǵyt-baǵdar retinde ustanar, negizge alar birde-bir baǵdarlama nemese oqýlyq joq.

Taǵy bir túıtkil, bizge ınklıýzıv sabaq bergenimiz úshin ja­laqyǵa qosymsha 7 myń teńge tó­le­nedi. Biraq bir balaǵa sabaq bergen de, 3 balany­ oqytqan da sol 7 myńdy alady. Bul qalaı? Qıyndyǵy nege es­keril­meı­di? Keıbir áriptesterim osyny tú­sin­beı dal», deıdi Jarma aýdany, Qal­bataý aýylyndaǵy Georgıevka orta mektebiniń bastaýysh synyp muǵalimi Mádına Qyzjanova.    

Osy aýdannyń basqa aýylynda ınklıýzıvti negizde bastaýysh synypta sabaq beretin (aty-jónin jazbaýymyzdy ótindi) muǵalimniń biri: «Meniń synybymda psıhologııalyq damýy tejelgen, tilinde kemistigi bar bir oqýshy bilim alady. Úshinshi synypta oqysa da, áli kúnge deıin sanaý­dy bilmeıdi. Búgin aıtqandy erteń umy­typ qalady. Sondyqtan áýpirimdep 1-synyptyń baǵdarlamasymen áli kele jatyrmyz. Bizdiń mektebimizde balanyń tilin shyǵarýǵa kómektesetin logoped maman da joq. Jalǵyz psıholog ne istesin?! Átteń, qolymda oqýlyq ta joq. Oqýlyq bolsa, aqshasyn tólep, ózim-aq satyp alar edim», dep aýyldaǵy talaı muǵalimniń basyndaǵy kepti jetkizgendeı boldy. Al Abaı aýdanyndaǵy aýyldardyń birinde mektepaldy daıarlyq synybynda tárbıeshi bolyp eńbek etetin muǵalim de aty-jónin kórsetpeýdi ótinip, ózin tolǵandyrǵan bir máseleni jetkizdi. «Meniń synybymda bir bala bar. Bilýimshe, osyndaı sanattaǵy balalarmen muǵalimdermen birge psıholog, logoped, defektologter jumys isteýi kerek. Áýeli solardy oqytyp, olar bizge bilgenderin úıretýi kerek qoı. Alaıda bizde logoped te, defektolog ta joq. Sondyqtan ınklıýzıv balalarǵa naqty, jeke baǵdarlama shyqsa jaqsy bolar edi», deıdi ol.

 Oqýlyq ta, baǵdarlama da bar...

Joǵaryda muǵalimder kótergen má­se­lelerdiń mán-jaıyn, anyq-qa­nyǵyn bileıik dep oblystyq Bilim bas­qarmasyna barǵanymyzda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan ın­­klıýzıvti oqytýǵa qatysty bir emes, bir­neshe oqýlyq, ádistemelik quraldar men usynymdar shyqqanyn, kóptegen mektep muny oqý prosesinde qol­danyp jatqanyn jetkizdi. «Erekshe qajettiligi bar balalarǵa arnalǵan oqý­lyqtar bar. Ár mektep jergilikti bilim bólimderine tapsyrys berýi kerek. Máselen, О́skemen qalasy men Úrjar aýda­nynyń keıbir mektepteri osyndaı oqýlyqtardy aldy. Túsindirip óteıin, erekshe qajettilikteri bar oqýshylar bilim alatyn mektepterde logoped, defektologter bolmasa, muǵalimge psıholog kómektesýi kerek. Osyndaı sanattaǵy balalar sany az mektepterde kabınette arnaıy resýrstyq aımaq ashylyp, sonda oqýshylarmen túzeý jumystary júrgizilýi qajet. Qazir erekshe qajettilikteri bar balalar oqıtyn mektepte logoped, sýrdopedagog, tıflopedagog, olıgofrenopedagog (jalpy ataýy – defektolog) sekildi mamandardyń bolý qajettigi másele retinde kóterilýde. Aldaǵy ýa­qyt­ta sheshilip qalýy múmkin», deıdi basqarmanyń bas mamany Sáýle Muzdaparova.

Aýyl mektepterinde ınklıýzıvti bilim berý turǵysynda kedergiler bol­ǵanymen qala mektepterinde bul tarapta kóp qıyndyq joq sekildi. Qala men aýyl mektepteriniń ara­syndaǵy aıyrma­ny baǵamdaıyq dep О́skemendegi №8 orta mektepke arnaıy barǵanymyzda, jer men kókteı ózgeshelik bar ekenin ańǵar­dyq. Tórt júzden astam oqýshy bilim alatyn bul oqý ordasynda búginde 7 kor­reksııalyq synyp (64 oqýshy) bar, 15 bala ınklıýzıvti bilim alsa, 4 oqý­shy úıde oqıdy. Mektepte 2018 jyly «Dara» qaıyrymdylyq qorynyń demeý­shiligimen ınklıýzıvti bilim berýdiń resýrstyq ortalyǵy ashylypty. Munda logoped te, defektolog ta, psıholog ta bar. «Osy mamandar erekshe qa­jettiligi bar balalarmen tyǵyz jumys isteıdi. Biz mektepke ata-analardy da shaqyryp turamyz. Resýrstyq ortalyqta aqyl-oıynda, fızıkalyq damýynda kemistigi bar balalardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa, densaýlyqtaryn túzep, nyǵaıtýǵa barynsha jaǵdaı jasalǵan. Biz О́skemendegi Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaq­stan memlekettik ýnıversıteti stý­dentterimen de etene jumys isteımiz. Byltyr osy oqý ornynyń 21 stýdenti mek­tepte tájirıbeden ótip, erekshe qajettilikteri bar balalarmen jumys istedi. Biz óz tájirıbemizdi aýyl mek­tepterimen bólisýge, bilgenimizdi úıre­týge daıynbyz»,  deıdi mektep dırektory Raısa Eskendirova.

 

Shyǵys Qazaqstan oblysy 

 

Sońǵy jańalyqtar

Qansonarda búrkitshi shyǵady ańǵa...

Aımaqtar • Búgin, 12:38

Negizgi uǵymdar júıelenedi

Saıasat • Búgin, 08:43

Tıimdi dıologqa jol ashady

Saıasat • Búgin, 08:37

Qoǵam múddesin oılaǵan qujat

Saıasat • Búgin, 08:33

Jarysty 8 júldemen aıaqtady

Sport • Búgin, 08:29

Aqpannyń borany ashýly

Aımaqtar • Búgin, 08:26

О́tken ǵasyr órnegi

Tanym • Búgin, 08:25

Úshinshi ret fınalda jeńildi

Tennıs • Búgin, 08:24

Jas ǵalymdardyń aımaqtyq semınary

Qoǵam • Búgin, 08:18

Sóz soıyl №89

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Shahar shyraıyn shaǵyn bıznes ashady

Aımaqtar • Búgin, 08:01

10 jyl sýbsıdııalanǵan salanyń jyry

Ekonomıka • Búgin, 07:53

Jemisten chıps jasaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sózdiń quny men qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Baǵany aýyzdyqtaýdyń amaly

Úkimet • Búgin, 07:44

Telearna jumysynyń esebi tyńdaldy

Qoǵam • Búgin, 07:36

Maqamy máshhúr Mańǵystaý

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Saıat atynyń syny men baby

Qoǵam • Búgin, 07:23

Qalamy semser serke edi

Tanym • Búgin, 07:20

Reıtıngtegi ornyn saqtap qaldy

Fýtbol • Búgin, 07:17

О́zi de, sózi de sulý

Rýhanııat • Búgin, 07:15

О́ner aıdynynda sáýlelengen jumaq ólke

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Uqsas jańalyqtar