SAPAR SALMAǴY QORYTYNDYSYMEN О́LShENEDI

EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaevtyń Japonııaǵa resmı sapary ótken sársenbiniń sátinde odan ári jalǵasty. Aldyn ala kelisilgen kestege sáıkes birqatar mańyzdy kezdesýler uıymdastyryldy. Onda ekijaqty qarym-qatynastardy qarymdy ete túsýdiń túrli joldary qarastyryldy. Qazaqstan  syrtqy saıasat ve­dom­stvosynyń basshysy aldymen Japonııa Parlamentine keldi. Munda ol Keńesshiler palata­sy­nyń prezıdenti, bizshe aıtqanda, joǵarǵy palata tóraǵasy Satsýhı Edamen jáne О́kilder palata­sy­nyń, ıaǵnı tómengi palata spıkeri Takahıro Iokomıchımen kezdesti. Jeke-jeke kezdesýler kezinde Ja­ponııa Parlamenti palatalarynyń tóraǵalary bir-birimen aldyn ala kelisip alǵandaı “Qazir Kúnshyǵys elinde eń ádemi maýsym, sakýra gúldeı bastaǵan kezeń”, dep áńgime bas­tap, negizgi aıtpaq oılaryna ke­lesi kezekte kóship otyrdy. Osy­nyń ózinen-aq japondyqtardyń sakýrany qanshalyqty qadir tu­typ, qurmetteıtini anyq bilinip turdy. Parlamenttegi kezdesýlerde son­daı-aq, Japonııada tabıǵı baı­lyq joq bolsa, esesine Qazaq­stan­da mol ekeni atap kórsetildi. Son­dyqtan baılanystardy eki­jaqty paıdaly negizde tereń­detetin múm­kindikter qarasty­ryl­ǵany jón. Eki el arasynda ınvestısııalyq jaǵymdy ahýal qalyptasyp otyr­ǵanyna da nazar aýdaryldy. Bul – qos memleket arasyn jaqyn­das­ty­ratyn ma­ńyz­dy ekonomıkalyq baǵyttardyń biri. Q.Saýdabaev óziniń jaýap sózinde Japonııada sakýra gúldeı bastasa, Qazaqstanda kóktem men jańarý merekesi – Naýryz atalyp ótip jatqanyn, óziniń osy sapary eki el halyqtary úshin de qýa­nysh­ty sáttermen tuspa-tus kelgenin jaqsylyqtyń jarshysyndaı se­zi­netinin aıtty. “Bul sapar dostyq, áriptestik qarym-qatynasta­ry­myzǵa tyń serpin qosady dep se­ne­min”, dedi Qanat Bekmyrzauly. Parlamentaralyq baılanystardy jandandyrý jaıy da nazardan tys qalǵan joq. Osy oraıda Japonııada Qazaq­stanmen dostyqtyń parlamenttik lıgasy qurylǵanyna 10 jyldan asyp ketkenin atap ketken abzal. Ol Qazaqstanǵa dostyq kózqaras­ta­ǵy Japonııa Parlamenti depýtat­tary­nyń keńesý organy bolyp ta­bylady. 2004 jyly osy taqylettes top Qazaqstan Parlamentiniń Senatynda qurylsa, araǵa bir jyl salyp Japonııamen yntymaqtas­tyq­ty damytý toby Májiliste ja­saqtalǵan edi. Demek, parlament­aralyq baılanystardy belsendi ete túsýge tolyq múmkindik bar. Japonııanyń Ekonomıka, saýda jáne ındýstrııa mınıstri Masasıý­kı Naoshımamen kezdesý ekijaqty qujatqa qol qoıýdan bastaldy. Q.Saý­dabaevtyń jáne japonııalyq mınıstrdiń qaty­sýymen bolǵan rá­simde Qazaqstan jaǵynan birlesken kásiporyn qurý týraly qujatqa “Qazatomóner­kásip” AQ-tyń bas­qarma tóraǵasy Vladımır Shkol­nık, Japonııa jaǵynan “Sumitomo Corporation” kompanııasynyń pre­zıdenti Sýsýmı Kato qol qoıdy. Bul BK “Summit Atom Rare Earth Company” dep atalmaq. Qurylatyn kásiporyn sırek jáne sırek kezdesetin metaldar salasynda ju­mys isteıtin bolady. Árıne, Qa­zaqstan aýmaǵynda “Qazatomóner­ká­sip” bolashaq BK úlesiniń 51 paıyzyna, japondyq kompanııa qalǵan 49 paıyzyna ıelik etpek. BK-niń bas ofısi О́skemen qala­synda ornalasady. Eń bastysy – birlesken kásiporyn óz jumysyna ústimizdegi jyldyń maýsym aıynda kirisedi dep kútilýde. Sırek metaldar kenin ıgerý Qa­zaqstan úshin eldi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdaǵy jańa baǵyt bolyp tabylady. Qazirgi kezde Japonııa sırek kezdesetin metaldar ımporttaýshy asa iri mem­leket sanatyna jatady. Bul da eli­miz úshin tıimdilik ákelýi tıis. Al mundaı metaldar joǵary tehnolo­gııaly ǵylymı aýqymdy ónimderdiń negizin quraıdy. Máselen, sırek kezdesetin elementter tehnıkanyń túrli salalarynda keńinen qolda­nylady. Q.Saýdabaevtyń M.Naoshıma­men kezdesýi kezinde ózara tıimdi baılanystardy barynsha damytý qajettigi atap kórsetildi. Osy rette qazaqstandyq syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy búgingi qolda bar utymdy múmkindikterge Qazaqstan Prezıdenti N.Nazar­baev­tyń Japonııaǵa 2008 jyly jasaǵan resmı sapary úlken negiz qa­laǵanyn aıtty. “...Meniń osy jol­ǵy saparymnyń maqsaty Qa­zaqstan basshysynyń qol jetkizgen ýaǵdalastyqtarynyń júzege asy­rylý barysyn kózben kórý desek, birlesken kásiporyn qurý týraly qol qoıylǵan qujat sonyń bir jemisi”, dedi Qanat Bekmyrzauly. Kezdesýden keıin V.Shkolnık eki el buqaralyq aqparat quralda­ry ókilderi úshin baspasóz máslı­hatyn ótkizdi. Bul jáıt japonııa­lyq jýrnalısterdiń úlken qyzy­ǵý­shylyǵyn týǵyzdy. Osy kúngi eń mańyzdy kezdesý Japonııa Syrtqy ister mınıstri Kasýıa Okadamen boldy. Eki el syrt­qy saıasat vedomstvolarynyń  bas­shylary máselelerdiń keń aýqymyn talqylady. Taraptar sóz etken taqyryptar ishinde ekijaqty qarym-qatynas máselelerimen qa­tar, qos jaqty da qyzyqtyratyn jáne múddelerine saı keletin ja­handyq saıasattaǵy máseleler de boldy. Taraptar Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Japonııaǵa 2008 jylǵy sapary barysynda jasalǵan Birlesken málimdemege sáıkes, eki el arasyndaǵy strategııalyq árip­tes­tikti qýattady. Jáne de ýaǵda­lastyqtardyń oryndalý barysyn, yntymaqtastyqtyń aǵymdaǵy ahýa­lyn talqylap, ekijaqty qarym-qatynastyń perspektıvaly baǵyt­ta­ry týraly pikir almasty. Son­daı-aq atom energııasyn beıbit maq­satta paıdalaný boıynsha yn­ty­maqtas­tyqtyń oń úderisi atap kórsetildi. Suhbattastar, sonymen qatar, japon kompanııalarynyń ýran ken oryndaryn josparlaý jónindegi jobalarǵa qatysýyn qarastyrý qajet degen ortaq pikirge keldi. Japon jaǵy Qazaqstan men Ortalyq Azııa óńiriniń tranzıttik áleýetin arttyrý jáne ekono­mı­ka­syn damytý maqsatynda “Jambyl oblysyndaǵy SARES kólik dálizi­niń qurylysy” jobasy úshin zaem usyný nıeti bar ekenin bildirdi. K.Okada Japonııanyń Qazaq­stan­nyń EQYU-nyń 2010 jylǵy tóraǵasy retindegi bastamalaryn qoldaıtynyn málimdedi. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan taraby Japonııanyń ekijaqty yntymaq­tas­tyqty damytýǵa baǵyttalǵan jáne tutastaı óńirdegi únqatysýdy ilgeriletýge arnalǵan “Ortalyq Azııa+Japonııa” únqatysýy aıasyn­da ótkizilip kele jatqan qyzmetin joǵary baǵalap otyr. Taraptar ústi­mizdegi jyldyń 25 aqpanynda Tokıoda “Ortalyq Azııa+Japo­nııa” únqatysýy aıasynda uıymdas­ty­rylǵan “Tórtinshi Tokıo ún­qa­tysýy” tabysty ótkendigine rıza­shy­lyqtaryn bildirip, atalǵan únqatysý sheńberindegi yntymaq­tastyqty jalǵastyrý óńirdegi bar­lyq memleket úshin ortaq qyzyǵý­shylyq týdyratyn salalarda ózara is-qımyldy odan ári damytýǵa berik negiz qalaıtynyn atap kór­setti. Osyǵan baılanysty taraptar atalǵan únqatysý aıasynda Syrtqy ister mınıstrleriniń kelesi keńesin ótkizýge baǵyttalǵan yntymaqtas­tyqty jalǵastyrǵan jón degen ortaq kózqaras tanytty. Syrtqy saıasat vedomstvo­lary­nyń basshylary 2009 jyldyń 30 jeltoqsanynda kúshine engen “Qa­zaq­stan Respýblıkasy men Japo­nııa arasyndaǵy qosarlanǵan salyq salýdan qashý jáne salyq salýdan jaltarýdyń aldyn alý týraly konvensııaǵa” úlken senim artatyn­dyqtaryn aıtyp, eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq qarym-qatynastar ári qaraı nyǵaıa túsetinine senim bildirdi. Sonymen qatar, ınves­tı­sııalyq orta daıyndaý boıynsha Qazaqstan-Japonııa aqparattyq jelisin qurý ýaqyt talaby bolyp otyrǵanyn atady. Sondaı-aq taraptar mańyzy Qazaqstan Prezıdentiniń 2008 jyldyń maýsymynda bolǵan sapa­ry kezinde joǵary deńgeıde atap kórsetilgen “Qazaqstan men Ja­ponııa arasyndaǵy ınvestı­sııa­lar­dy lıberalızasııalaý, yntalandyrý jáne qorǵaý týraly” kelisimge qatysty atalǵan kelisimdi bekitý boıynsha kelissózderdiń birinshi kezeńi tabysty ótetindigine senim artty. Atalǵan qujatqa qol qoıyl­ǵan jaǵdaıda bul shara ekijaqty ekonomıkalyq qarym-qatynasty damytýda qadam bolady degen ortaq pikir ortaǵa salyndy. Q.Saýdabaev pen K.Okada ǵy­lym, bilim mádenıet jáne ındýs­trııa salalaryndaǵy yntymaqtas­tyq­ty keńeıtýdiń mańyzyn da atap ótti. Suhbattastar, sonymen birge, búkilálemdik qoǵamdastyq kúsh biriktirip Aýǵanstan úkimetiniń qaýipsizdikti qalpyna keltirý, memlekettik basqarýdy jaqsartý jáne elde beıbit ómir ornatý jolyndaǵy qadamdaryn qoldaýy tıis degen ortaq pikirge keldi. Kezdesý kezinde búginde búkil álemdi alańdatqan klımattyń óz­ge­rýine, ıadrolyq qarýsyzdaný men qaterli qarýdy taratpaý týraly má­selege qatysty yntymaqtastyqty tereńdetýdiń mańyzy da ataldy. Júzdesýshiler BUU Qaýipsizdik Keńesin reformalaýdy jedel júzege asyrý úshin birlesip belsendi kúsh-jiger jumsaýǵa degen ózderiniń sheshimdilikterin bildirip, onyń turaqty jáne turaqsyz keńesi músheleriniń sanyn kóbeıtý jónin­degi ustanymdary da uqsas ekendigin pash etti. Bul rette Q.Saýdabaev Qa­zaqstan taraby Japonııanyń BUU QK-ine turaqty múshe bolsaq degen umtylysyn qoldaıtynyn jetkizse, K.Okada óz kezeginde osy qoldaý úshin zor rızashylyǵyn bildirdi. Kezdesý qorytyndysynda ta­raptar Koreıa Halyq-Demokra­tııa­lyq Respýblıkasyn shuǵyl túrde jáne sóz qaıtarmastan altyjaqty kelissóz ústeline qaıta otyryp, 2005 jyldyń qyrkúıeginde bolǵan altyjaqty kelissózderdiń qory­tyn­dysy boıynsha jasalǵan Birlesken málimdeme talaptaryn buljytpaı oryndaýǵa shaqyrdy. Keshkisin Japonııa Syrtqy ister mınıstri atynan Qazaqstan delegasııasynyń qurmetine qona­q­asy berildi. Qanat Saýdabaev Japonııaǵa resmı saparynyń sońǵy kúni Japonııanyń saıası, isker jáne akademııalyq toptary aldynda leksııa oqyp, sońynan olardy qyzyqtyrǵan suraqtarǵa jaýap berdi. Leksııa japon tarabynyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Samat MUSA – Tokıodan.