2019-nCoV atty koronavırýstyń jańa túri byltyr jeltoqsanda Qytaıda anyqtalǵan. Aýrý alǵashynda sýyq tııýdiń belgilerimen bastalady. Ýhan qalasynda bir kúnniń ishinde atalǵan shaǵymdarmen júzge jýyq naýqas tirkelgen. Naýqastardyń sanynyń kúrt ósýi dárigerlerdiń úreıin týǵyzǵan. Búginde aýrýǵa shaldyqqandardyń sany 541-ge jetti. Dárigerlerdiń aıtýynsha, koronavırýs nátıjesinde naýqastyń ókpesi qabynyp, tynys alýy nasharlaıdy.
Sońǵy derekterge súıensek, vırýstyń oshaǵy – Ýhan qalasynda atalǵan belgilermen 170 adam aýrýhanaǵa jatqyzylǵan, olardyń 40-y aýyr halde. Alǵashynda vırýsty janýarlar taratady degen aqparat boldy. Biraq mamandar adamdardyń da jańa vırýsty tasymaldaýshy ekenin rastady. О́ıtkeni aýrýhana qyzmetkerlerin de indet aınalyp ótpegen.
Vırýs qalaı jáne qaıdan paıda boldy degen suraqqa ázirge naqty jaýap tabylmaı otyr. Alaıda, naýqastardyń alǵashqy legi teńiz taǵamdaryn satatyn bazardyń qyzmetkerleri ekenin eskere kele, bul aýrýdyń da teńiz taǵamdaryna qatysy bary boljanýda.
Búginde Ýhan qalasynyń basshylyǵy qalaǵa kirýge, qaladan shyǵýǵa tyıym salyp otyr. Qoǵamdyq kólikterdiń jumysy toqtaǵan. Ýhan álemniń úlken qalalary tiziminde 43-orynda. Qala ákimdigi aımaqta 11 mln-ǵa jýyq turǵyn baryn habarlady.
Sarapshylardyń aıtýynsha, qalanyń jalpy aýdany men damyǵan ekonomıkasy da vırýstyń tez taraýyna sebep. Budan ózge Beıjiń, Shanhaı, Shenchjende de naýqastar anyqtaldy. Gonkong ýnıversıtetiniń ǵalymdary vırýs Qytaıdyń 20 qalasyna tarady degen tujyrymǵa kelip otyr.
Vırýs taraǵan Qytaı qalalarynyń naqty sany belgili bolmasa da, álemniń basqa túkpirine jetip úlgergeni anyq. Taılandta 4 adam, Gonkongte 2 kisi aýrýhanada. Al Makao, Taıvan, Ońtústik Koreıa, Japonııa, AQSh-ta bir naýqastan tirkelgen. Sankt-Peterbýrgte atalǵan vırýspen 2 adam tirkeldi. Olardyń bireýi – Qytaıdan kele jatqan jolaýshy. Ol Pýlkovo áýejaıynda qyzýynyń kóterilgenin aıtyp, áýejaı mamandaryna kómekke júgingen. Reseıdiń Irkýtsk pen Tomsk áýejaılarynda tekseris kúsheıtilgen.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy 22 qańtarǵa jedel otyrys belgiledi. Alaıda Jenevadaǵy kezdesýden keıin uıym Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıtetiniń jańa vırýsqa qatysty «jahandyq tótenshe jaǵdaı» jarııalamaıtynyn málimdedi. Uıymnyń bas dırektory Tedros Gebreıesýs ınfeksııa týraly qosymsha aqparat qajet ekenin aıtty. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sarapshylar komıteti taǵy da jınalatynyn habarlady.
Koronavırýstyń jańa túri burynǵylaryna qaraǵanda qaýipti, emi de tabylmaǵan. Ǵalymdar bul vırýs 2002-2003 jyly 1000-ǵa jýyq adamnyń ómirin qıǵan SARS vırýsymen týystas degen tujyrym jasady. AQSh-taǵy Allergııa men juqpaly aýrýlar ulttyq ınstıtýtynyń ǵalymdary vırýsqa qarsy vaksına daıyndap jatyr. Alaıda vaksınany synaý bir aıdan keıin ǵana múmkin bolmaq. Al onyń naryqqa shyǵýy 2020 jyldyń sońyna josparlanǵan.
Qazaqstannyń shekaralyq jáne kedendik qyzmeti kórshiles eldegi belgisiz vırýsqa qatysty baqylaýdy kúsheıtkenin jetkizdi. Áýejaıdyń sanıtarlyq-karantındik baqylaý qyzmeti Qytaıdan kelgen jolaýshylardyń dene qyzýyn arnaıy teplovızor qurylǵysy arqyly tekserýdi bastap ketken. Dene qyzýy joǵary jolaýshy birden medısınalyq tekserýden ótedi.
Álemdik sarapshylar da dabyl qaǵýǵa erte ekenin aıtady. Bernhard Noht ýnıversıtetiniń dárigeri, vırýsolog Ionas Shmıdt-Kanazıt Eýropa elderine arnaıy sharalar qoldanýdyń qajeti joǵyn málimdedi.
* * *
Qytaıda órship jatqan koronavırýs Qazaqstan aýmaǵynda tirkelgen joq. Osyǵan oraı Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslıhatynda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý komıteti tóraǵasy Lıýdmıla Bıýrabekova jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jandarbek Bekshın el azamattaryn erekshe qajettilik bolmasa, QHR-ǵa saparǵa shyǵýdan bas tartýǵa shaqyrdy.
J.Bekshın Ýhan qalasyndaǵy jaǵdaıdyń táýlik boıy nazarda ekenin aıtyp, qazirgi ýaqytta QHR jergilikti bıligi bul qalada karantın jarııalaǵan.
«Olardyń aqparatyna súıensek, qazirgi kezde qalaǵa kirýge de, shyǵýǵa da bolmaıdy. Bul – óte durys sheshim dep oılaımyn. О́z tarapymyzdan biz qazaqstandyqtarǵa, ásirese áýe jolymen júretinderge túsindirý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Bas sanıtarlyq dárigerdiń 6 qańtar kúngi qaýlysy boıynsha, Qytaıdan kele jatqan jolaýshylar termometrııadan ótedi. Qazirgi tańda 13 myńnan astam jolaýshy atalǵan termometrııadan ótti. Áýejaılarda karantın pýnkti ornalasqan. Ýhan qalasynan Qazaqstanǵa tikeleı reıs joq. Biraq Almatydan QHR-ǵa – 5 reıs, Nur-Sultan qalasynan 3 reıs bar ekenin aıta ketken jón. Biz osy reısterge basa nazar aýdarýdamyz. Sondaı-aq shekaralyq jerlerde de jaǵdaı qatań baqylaýǵa alyndy. Sonymen qatar biz ushaqtardaǵy ekıpaj múshelerine aýrý belgileri qandaı bolatynyn túsindirip, keńes berdik. Mysaly, jolaýshylardyń dene qyzýy kóterilse, jótelse, entikse, boıynda álsizdik sezilse mán berýleri qajet. Atalǵan koronavırýstyq ınfeksııanyń belgileri tumaýmen uqsas», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jandarbek Bekshın.
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
