Suhbat • 24 Qańtar, 2020

Tursyn JURTBAI: Shyndyqtyń elesin emes, ózin kórkem sabaqtaýǵa tyrysamyn

499 retkórsetildi

– Tursyn aǵa, ótken jyl­dyń sońynda «Ábish ále­mi» baı­­qaýynda sizdiń shy­ǵar­ma­ńyz top jaryp, pro­za sa­lasy boıynsha Gran-prı ıe­­lendi. Áńgimeni osydan bas­tasaq. Báıgege qandaı shyǵar­ma­ńyz­dy qostyńyz? Ádette, siz ádebı baıqaýlardan boı kór­setpeýshi edińiz?

– Meniń ómirimdegi taǵdyr­dyń bergen oljasy – óz zama­nymdaǵy uly talanttar men erek­­she taǵdyr ıeleriniń jan dú­nıelerindegi názik sezimderiniń, qupııa oılarynyń, bárine bolmasa da, ishinara qanyq bolýym. Sol retten alǵanda Ábish Kekilbaıulymen 25 jastan keıin turaqty túrde bolmasa da, ara-tura, bir sát, bir saǵat ońasha sóılesýdiń reti kelip júrdi. Ábish álemi – bul úlken álem. Onyń shyǵarmashylyq álemine qanyq bolý úshin bir kezde arnaıy issaparmen Mańǵystaýǵa da bardym. Sodan keıingi ekeý­ara áńgimemiz eldik taǵdyrǵa qaraı aýysty, keıinnen meniń suraqtarym táýelsizdiktiń taǵ­­­dyryna qatysty dittegen má­se­lelerge qaraı oıysty. Onyń barlyǵyna jazýshy rıza­shy­lyqpen, qýanyshpen, óki­nish­pen, keıde yzalanyp oty­ryp ta jaýap berdi. Tipti sha­ra­syzdyǵyn bil­dirgen kezderi de boldy.

Men baıqaýǵa qatysamyn dep estelik jazǵan joqpyn. Ulttyq akademııalyq kitaphananyń dırektory Úmithan Dáýrenbek­qy­zy meniń Ábish týraly aıtqan pi­kir­lerimdi tyńdap júrip: «Osy­ny jazyp berińizshi ma­ǵan», – dep ótinish jasady. Sol ótinishti oryndadym. «Ábishtiń kóz jasy nemese ólgen kitap» degen shaǵyn essede Ábishpen ara­myzdaǵy jaǵymdy mezet­terdiń úsh sátin ǵana jazdym. Bul qubylysty oqıǵalar me­niń kókeıimde uzaq jyldardan beri saqtalyp kelgen edi. Mun­da shyǵarmashylyq taǵ­dyryma qatysty da jaıttar bar... Keıin bilsem, bul esseni baıqaýǵa usynǵan eken. «Nege maǵan bir aýyz eskertpediń?»,  degen suraǵyma: «Biz úlken býyn qalamgerlerdiń Ábish týraly pikirlerin bilgimiz keldi. Sizden basqa da bes-alty kisi bar. Eshqaısysyna aıtpadyq»,  degen jaýap aldym. Bul essede tek Ábishtiń ǵana kóz jasy emes, meniń de kóz jasym men «ólgen kitabymnyń» taǵdyry bar...

– Jurtshylyq sizdiń áde­bıet pen ǵylymda qos aıa­ǵyn teń basqan qalamger eke­ni­ńizdi jaqsy biledi. Biraq bul ekeýi eki túrli sala ǵoı. Ǵy­lymı eń­­bek jazǵanda qan­daı tá­sil­der qoldanasyz? Basy­lym­­dardy, qujattardy qa­laı paıdalanasyz? Bir sóz­ben aıt­­qanda, bir ǵylymı eń­bek­tiń jaryqqa shyǵýy úshin siz qa­laı eńbektenesiz?

– Men úshin, meniń jeke shy­ǵar­mashylyq ishki keńistigim – kór­kem shyǵarma, ǵylymı shy­­ǵarma, derekti shyǵarma, pýb­­lısıstıka dep bólinbeıdi. О́ıtkeni olardyń barlyǵy da bir kózqarastyń, bir kórkem us­tanymnyń, bir ishki kórkem sheshimderdiń nátıjesi. Ǵylymı kópshilik shyǵarma da, kórkem shyǵarma da meniń janymdy bir­deı tebirentedi. Ony oqy­ǵan adam – eki sala, eki janr retinde qabyldaǵanymen de, óz qalamymnyń ushynan týǵan dú­nıeler bir júrekke jal­ǵas­qan, bir júrekke quıatyn eki tamyr sııaqty. Shyǵarma oqyr­manǵa oı tastaýǵa, tebirentip, shimir­kendirip, áser qaldyrýǵa mindetti. Eger olaı jazylmasa, men óli tarıhty, óli sóz­di kóshirip otyratyn hatshy emes­pin. Tipti ondaı ustanym baı­­qalyp qalsa, ózime-ózim son­daı jek kórinishpen qaraı­myn. Iаǵnı, bos ketken sóz. «Dý­lyǵada» 77 tul­ǵanyń jeke tarıhy bar. Sol tulǵalardyń taǵ­dyrynyń búgingi bizdiń taǵ­dyrymyzǵa tikeleı áseri bar. Men kórkem shyndyqty – tarıhtaǵy oqıǵanyń elesin kórkem beıneleý dep emes, naq sol shyndyqtyń ózin, qansha aýyr bolsa da, kórkem oımen sabaqtaý dep túsinemin. Son­dyq­tan da kóshpeli dáýirler, sonyń ishinde «Altyn orda» týraly jeke-jeke eńbekter jazylýy kerek bolǵan. Biraq ýaqyt ótip ketti. Endi olardy bir-bir kólemdi maqalamen shek­­teýdi maqsat etip júrmin. Al bul máselelerdi men oılas­tyryp, derekter jınaqtaǵaly qaı ýaqyt? «Altyn ordanyń» qu­rylýy, kúıreý sebepteri týraly eńbek osydan jıyrma jyl buryn jazylyp ketýi múm­kin edi. Biraq sol kezdegi she­shil­megen túıinder oǵan kezek bermedi. Bir shyǵarmaǵa qan­sha ýaqyt ketedi deısiz? Qa­zir Abaı, Qunanbaıdyń ómi­ri, shyǵarmashylyǵy týraly tııa­naqtap otyrǵanyma bir jyl boldy. Al bul shyǵarma 1994 jyly, jeltoqsannyń 14-i kú­ni bastalyp ketýge tıisti edi. О́zim úshin sheshilmegen kúr­deli bir suraqtarym boldy. Odan beri, mine, otyz jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Qa­zir sol kezdegi su­raqtardyń keı­­bireýiniń jaýaptaryna ázir sııaq­­tymyn. Al onyń qalaı jáne qashan bitetinin men ázirshe bilmeımin.

– «Bir taqyryp bir qalam­gerdiń ǵumyryn taýysýy múm­kin» deısiz ǵoı, sonda?

– Ras, ómirlik taqyryptar bolady. Qalamdas dostarymnyń: «Abaıdyń ómiri týraly jeke ómirbaıandyq dúnıe jaz, sen oǵan daıynsyń», degenine otyz bes jyldan asty. Kezinde ja­zyp ta ketýime bolatyn edi. Biraq meniń jurtqa Abaıdyń ómiri Áýezovtiń «Abaı joly» roman-epopeıasyndaǵy ómir emes ekenin túsindirýim kerek boldy. Bul – óte qıyn, kúrdeli másele. Men keıde Abaıdyń óleńderin oqyp shyqqannan keıin, on bes-jıyrma kúndeı baýyrymdy jer­den kótere almaı qalamyn. Al onyń ómirindegi ashy zapyrandardy bilgen kezde: «Qalaı ómir súrgen, alpys jasqa qalaı jetken?», dep tańǵalamyn. Abaı kórgen qııanatqa, tabaǵa – adam balasy tózip, shydap ómir súrý múmkin emes. Onyń betin tyrnap, tabanyn tilip, basynyp, qorlap turǵan adam ózge emes, óz jurty. Bul óte aýyr.

Ekinshi bir mysal. Qurban­ǵalı Halıdıdiń qyzy Halıda apaıdy 1968 jyly Aıagóz qa­lasynda kórdim. Sodan beri Qur­banǵalıdy kórgen, ony sýretke túsirgen, birge sýretke túsken kisilermen sóılesýdiń sátteri jıi ushyrasty, ataqty tarıhshynyń ul-qyzdarymen aralastym, shó­berelerimen qazir de habar-oshar­laspyn. Úılený toıymda Qurbanǵalıdy sýretke túsirip, onyń tálimin jalǵastyryp, shákir­ti bolǵan Muhamedjan Iýsý­pov qarııa maǵan onyń kita­byn syıǵa tartty. Sodan bas­tap sol kitapqa meniń yqy­la­sym erekshe aýdy. Ony sek­se­ninshi jyldary Tótenaev pen Amanjolov aýdardy. Bi­raq keı tustaryn mazmundap aýdar­­ǵan, dinı oramdary men pa­ıymdaýlary qysqartylǵan. Sońǵy alty-jeti jyldan beri arab-parsy tilderin jaqsy biletin, ortaq tilmen jazylǵan shyǵarmalardy oqı alatyn tórt-bes jigitpen birigip sony aýda­ryp jatyrmyz. Orta Azııa boıyn­sha jádıd baǵytynda, ortaq tilmen jazylǵan shyǵarma on jeti-on segiz ǵana. Sonyń biri osy – «Taýarıh hamsa». Biz bul eńbekti Qazan baspasynan shyqqan kitap arqyly emes, tikeleı qoljazbadan aýdaryp ja­­tyrmyz. Onyń túsinikteriniń ózine bir monografııa jazýǵa týra keldi. Eki tomy jarııalan­dy, tárjima áli aıaqtalǵan joq. Qytaıdyń kóne mánjý jazýyn­daǵy tarıhı derekterge byltyr kózim túsip, shet jaǵasyn alyp keldim. Qurbanǵalı Halıdıdiń «Taýarıh hamsasy» bizge bú­gingi Qazaqstannyń tarıhyn múlde basqa turǵydan qaraýǵa múm­kindik beredi. Biz qazir Shyǵys Túrkistandy jáne onyń tarıhyn eskermeımiz. Moǵol handyǵyn qaperge almaımyz. Eger Moǵol handyǵy, Esen-Buǵa han bolmasa, onda Qazaq handyǵy qalaı quryldy? Nege eńsegeı boıly Er Esim Qataǵan Tursyn hanǵa han­dyǵyn berip, alty-jeti jyl boıy Qashqar boıynda, Tıan-Shanda handyq qurdy, el jınady? Nege? Onyń quramynda kimder boldy? Dýlattar, qyp­shaqt­ar, naımandar jalaıyr­lar, dóıtter, qońyrattar. Al biz Shyǵys Túrkistan – qyr­ǵyzdyń, ózbektiń, tájik pen tú­rik­menniń, aýǵannyń tarı­hy dep qaraımyz. Tipti biz­diń táýelsizdik jolyndaǵy kú­re­simizge Túrkııanyń túk qa­ty­sy joq sııaqty. 1864 jylǵy Qo­qan handyǵynyń, Aıagóz ben Atyraýdyń aralyǵyndaǵy bes oblystyń orysqa qaraýy – Túr­kııanyń Ábdýlhamıt hanymen, aǵylshyndarmen tikeleı baılanysty damyǵan. Biz Aqmeshit, Úıshik, Semeı, Aqmola, Oral, Torǵaı qalalaryn ǵana bólip alyp, qazaq avtonomııasynyń nemese memleketiniń tarıhyn aıtqymyz keledi.

Mine, bir kitaptyń jazylý tarıhy degen osy. Bir ta­qy­­rypty jazýǵa sheshim qabyl­da­ǵan soń, máselege eki-úsh jyl da­ıyndalyp, kitaptaryńdy al­­dyńa jıyp, árqaısysynyń ishindegi oılardy qorytyp, óziń biletin jazýshylyq tá­sil­diń bárin qoldanyp, iske ki­ri­sesiń. Men ózimdi jazýshymyn dep esepteımin. Eger men shyǵarmalarymdy jazýshylyq kórkem kózqaras turǵysynan jazbasam, onda jalań tarıhı derektiń maǵan túk qundylyǵy bolmaıdy. Tek faktini ǵana aıtatyn bolsań, tarıhı kóz­qa­rasty qalyptastyrýǵa, ne tú­­sinýge, ne ony ózgertýge esh yq­pal jasamaıdy. Bizdiń tarıh­shylarymyz ózderiniń dármen­sizdikterin jasyrý úshin «biz faktige ǵana súıenemiz» deıdi. Faktiden oıdy damyta pikir qo­rytý arqyly ótken zamandy tiriltýge bolady. Al olar oıyn damytqysy kelmeıdi. Son­dyq­­tan da qazir bizde jalǵan ta­rıhshylar, jalǵan tarıhty tý kótergen jalǵan jazýshy­lar kóbeıdi. Keshegi mehanık – halyqaralyq deńgeıdegi ja­zýshyǵa aınalyp, tarıhı ta­qyrypqa qalam siltegende, qı­yn­nan qıystyrǵanda, adam tańǵalady. Ýáj aıtsań túsinýdi bylaı qoıyp, túsingisi kelmeıdi jáne ózderi shetinen mojantopaı keledi.

– Qatelespesem, jıyrma­dan asa ǵylymı kitap jaz­dyńyz. Jáne onyń kópshiligi júzdegen, myńdaǵan qujat­tar­men jumys isteýdi qajet etetin ǵylymı kitaptar. Osyn­­shama eń­bekti jazýǵa, osyn­­shama iz­denis jasaýǵa sizdi ne ji­ger­len­dirdi?

– Bastapqyda – bilimge, bi­lýge qushtarlyq, ynta, umty­lys jeteledi. Biraq jazýǵa shy­­ǵar­mashylyq muqtajdyq joq edi. Jazýǵa – halyqtyń qa­siret-qaı­ǵysy, taǵdyry jáne onyń elenbeı jatýy ıtermeledi. Eger de kózime túsken sol arhıv materıaldaryn qazir men ja­ryqqa shyǵaryp ketpesem, dál sol materıaldarǵa meniń kóz­qarasymdaı kózqaraspen qarap, ultqa bir paıdasy tıetindeı usta­nymmen jazatyn, tipti solardy anyqtaý úshin ǵumyryn sarp etýge baratyn men sııaqty bir ıtjandy taǵy alpys, jetpis jyl ómir súrýi kerek. Shyǵar­malarymda, ár derekten keıin min­detti túrde bir ǵylymı oı aı­tamyn. Problema tastap ke­temin.

О́tken jazda Túrkııanyń bir jobasymen Maǵjan týraly eńbek jazdym. Túrme tarıhyn bile­tindikten, Maǵjandy aq­taýǵa tikeleı keńesshi bolǵan­dyqtan, maǵan tanys taqyryp edi. On-on bes kúnde pikirlerimdi tujyrymdap beretin shyǵarmyn dep oılaǵam. Joq, bes aı otyrdym. On segiz dıssertasııa qor­ǵalypty. Sol dıssertasııalarda ǵalymdar biriniń oıyn biri qaıtalap, sony jańǵyrtyp qana otyrǵan. Biz, ıaǵnı myna men 1988 jyly 24 sáýir kúni sot­tyń aldynda alashty aqtap alý úshin: «Maǵjan sovet úki­metine qarsy kúrespegen, poezııa­synda orysqa qarsylyq sa­ryny men sımvolıstik tendensııa joq, dinge múldem qarsy, dinge qatysy joq, 1922 jyly Tashkenttegi astyrtyn uıymǵa qatysqan joq», dep jazǵam. Sol negizde sot aqtaý sheshimin shyǵarǵan. Sol paıymdaýlar osy ýaqytqa deıin ǵylymı aınalymda júr. Áı, biz seksen segizinshi jyly Qa­zaqstandy «ultshyldyqpen kú­res naýqanymen» janyshtap jatqanda, sonyń arasynan Maǵjandy alyp shyǵý úshin sondaı sózderdi ádeıi aıttyq qoı. Ol da sol ımperııalyq ıdeolo­gııamen kúrestiń bir tásili edi ǵoı. Oǵan da, mine, otyz jyl boldy. Imperııa qulady. Tá­­ýel­siz tujyrym qaıda? Osyn­­­daı mojantopaılyq pen sa­­ýatsyzdyqqa yza bola­syń. Maǵjandy tórt jasyn­da muǵalim jaldatyp oqyt­qan. Alty jasynda ákesi Bek­muhammed Maǵjan úshin Túr­kııadan kelgen muǵalimge eki jyldyq medrese ashqyzǵan. Odan keıin Maǵjan Qyzyljar qalasynda Begishevtiń gımnazııa deńgeıindegi medresesinde oqyǵan. Begishev ótken ǵa­syr­­­dyń basyndaǵy din qaı­ra­t­ker­leriniń biri. Maǵjan 1909 jyly Ýfadaǵy Ǵalııa me­dre­sesin bitirgen. Bul dıplo­my Re­seıdegi ýnıversıtet dıplomymen teńesetin jalǵyz medrese. Sóıtken Maǵjandy din­ge qatysy joq deıdi. Maǵjan Qurandy jatqa biletin adam ǵoı. Osyndaı da saýatsyzdyqqa barýǵa bola ma? Solar nege oı­lan­baıdy? Odan keıin Zylıha apaıǵa qatysty bir dúnıelerdiń shetin shyǵaryp qoıyp otyrady. Soǵan yza bolǵandyqtan bes aı ýaqytym ketti. Abaıǵa dep barlyq nárseni shegerip tastaǵan ýaqytym Maǵjanǵa ketti. Osyndaı nárseler shyǵar­mashylyqtyń jolyn buzady. Oıyń bir jerde turmaǵan soń, alań kóbeıgen soń, uıasyn tap­paǵan oılar bir-birine bóget jasaıdy. Úıde kóp sham janyp tursa bir-birine bóget jasaıdy ǵoı, bul da sol sııaqty.

Men kórkem shyǵarmany 28 jasyma deıin ǵana jazdym. Sol ýaqytta eki óleń jı­­­naǵym, tórt-bes povesim men bir romanym jarııalandy. Odan keıin Áýezovtiń ómiri ar­qy­ly alash ordanyń ıdeıasyn shy­ǵarǵym keldi. Romen Rol­lannyń «Jan Krıstofy» sııaq­ty bir kólemdi shyǵarma jazýǵa bekigem. Áýezov – danyshpan. Bi­raq ol kisiniń negizgi ıdeıa­sy «Tu­­man aıyǵar» atty bastalyp, jazylmaı qalǵan romanynda aıtylýǵa tıisti edi. «Qıly zamandaǵy» qyrǵyndardyń «esebi» jazylǵan arhıv ma­te­rıal­daryn paıdalanǵan ke­zimde qalamymdy laqtyryp jiberip, tún ortasynda tósekke jylap jata ketken de kúnder boldy. Bul shyǵarma sol kúıi jazyl­mady. Arhıv derekterimen ju­mys isteı bastaǵan kezde kósh­pendilerdiń taǵdyryn, ult taǵ­dyryn kórsete otyryp, Abylaı, Qabanbaı, Qunanbaı, Kenesary, Rysqul, 1916 jyl, alash, 1937 jyl, ıaǵnı táýelsizdik jolynda ultymyz kórgen azaptardyń bárin jazǵym keldi. Olardyń keı­bireýlerin shaǵyn maqala re­tinde jazyp tastadym. Endi so­lardy tııanaqtaý kerek shyǵar dep oılaımyn. Jalpy, rýhanı táýelsizdikke qyzmet etpegen sóz, sóılemim bosqa ketken sóz, bosqa ketken ýaqyt dep esep­teımin. Biz ult azattyq kóte­rilistiń «Ant mezgili» dep atalatyn tórt tomdyǵyn daıyndap qoıdyq. Biraq jaryqqa shyqpaı jatyr. О́ıtkeni ult-azattyq kó­te­rilistiń júz jyldyǵy, tipti atalyp ta ótken joq. Re­seı biz úshin atady. Osyndaı bit­ken is­terdiń óziniń ókinishi de je­terlik.

– Ǵylymı eńbekterińiz IýNESKO tilderine, prozalyq shyǵarmalaryńyz álemniń on bes tiline aýdarylǵan eken. Bul aýdarmalardyń sapasyn baıqaı aldyńyz ba? Osy aýdar­­malar barysynda dosta­syp, birigip joba jasaýǵa nıet­tengen adamdar boldy ma? О́zi­ńiz qansha til bilesiz? Ǵy­lym úshin kóp til bilýdiń ma­ńyz­dy­lyǵy qandaı?

– Bul aıtyp otyrǵanyń 1997 jylǵy málimet. Odan keıin de bes-alty tilge aýdarylǵan bolýy tıis. Aýdarmashylarmen al­ǵashqy dostyǵym madııar aqyny Feres Býýdamen hat jazysyp turǵan 1979-80 jyldardan bastalady. Qazaq tilinde jazysatynbyz. Belorýs jazýshysy Mıhas Boreısha, Vladıvostoktaǵy orys jazýshysy Lev Knıazevpen jaqsy qarym-qatynasta boldym. Olardyń barlyǵynan kóz jazyp qalǵanyma shırek ǵa­syr asyp ketti. Men ádebıet áleminen, Áýe­zov áleminen ketkennen keıin dostarym: «Ol ǵylymǵa aýysyp, ádebıetti satyp ketti» dep ókpelep júr.

Qazaq tilin barynsha qa­nyq qoldansam, oı ıirimine baǵyn­dyrsam, sony lámine, yrǵaǵyna túsirip jetkizsem, dúnıeniń bar tilin tushynǵandaı lázzat alar edim. Qansha kúrdeli oı bol­sa da, tildiń yrǵaǵyna, ish­­ki áýenge baǵynbasa, sher­týi kelmegen kúı sııaqty qu­shy­­rym qanbaıdy. Men úshin til­diń yrǵaǵy, úıle­simi – bar­­lyq jazǵan shyǵar­mala­rym­nyń qulaq kúıi. Ǵy­lymı eń­bektiń máselesi qoıyl­ǵan shy­ǵarmalarymnyń ózine men ja­zý­shylyq talap qoıamyn.

Til bilgenge ne jetsin? Sha­ǵataı tilindegi tıisti qoljaz­ba­lardy oqıtyn, mazmunyn ajy­ratatyn, sondaı-aq kóp adamdardyń tisi batpaıtyn Qu­r­banǵalı Ha­lı­dıdiń qol­jaz­balarynyń maz­munyn ajy­ratatyndaı bili­mim bar. Jalpy, túrkitektes ha­lyq­tardyń tilinde HH ǵasyrdyń basyna deıin jazylǵan jazbalardy jaqsy túsinemin. Qazirgi túrik tilin de bilemin. Osynyń ózi maǵan jetip jatyr. Qurandy asty-ústine aýdaryp oqyǵym ke­ledi. Degenmen, Orta Azııanyń kóshpeli dáýirine qatysty eski qoljazbalar dúnıe júzinde myń bolsa, sonyń jıyrmasynyń qaıda ekenin naqty bilemin. Qazaq shyn kerek qylatyn bolsa, ózim daıyndaǵan kadrlarmen jumys isteıtin múmkindik shyǵaryp berse, úsh jyldyń ishinde mám­lúkterdiń on bes tomdyq ádebı shyǵarmalaryn aýdaryp berýge daıynmyn.

– Alash zııalylarynyń taǵ­dyryn arqaý etken «Ura­nym-Alash!..» atty eńbe­gi­ńizde birtutas alash ıdeıa­sy­nyń tujyrymdamasyn jasa­dyńyz. Sol ıdeıa bizge, ıaǵnı dál qazirgi qoǵamǵa aýadaı qa­jet pe?

– Birtutas alash ıdeıasy –  máńgilik ıdeıa. Eger biz sol júıe­lengen birtutas alash ıdeıa­­syn ustanbasaq, onda qazaq ózi­niń bas bostandyǵynan da, rý­hanı jan bostandyǵynan da aıyrylady. Alash ıdeıasy degen aspandaǵy ıdeıa emes. Týra bú­gingi táýelsiz Qazaqstannyń tá­ýelsiz ómir súrýine kepildik be­­­retin qajetti ıdeıa. Ony Or­ta Azııadaǵy bizden basqa bi­­­raz memleket ustanady. Álıhan Bó­keıhan: «Alash je­rindegi bir túıir tas – alash azamatynyń kıimine túıme bop qadalsyn, bir ýys jún – alash azamatynyń ústine toqyma bop kıilsin», demep pe edi? Son­dyq­tan da jer betinde bir qa­zaq qalsa da alash ıdeıasy ómir súredi.

 

Áńgimelesken

Aıgúl SEIIL,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda: Kásipkerler jaýapqa tartyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Jambyldyq eriktiler jarap tur

Aımaqtar • Búgin, 16:30

Avtovolonterler azyq-túlik jetkizýde

Qazaqstan • Búgin, 16:19

Sóz qasıeti – em qasıeti

Qoǵam • Búgin, 16:11

Ustalyq – kıeli kásip

Qazaqstan • Búgin, 16:05

Qarataýdy ańsaǵan qyran

Tanym • Búgin, 15:54

Áýlıeaǵash týraly áńgime

Tanym • Búgin, 15:38

Aqmola oblysynda karantın

Aımaqtar • Búgin, 15:22

Armannyń azamattyǵy

Aımaqtar • Búgin, 15:13

Jetisýda jetinshi adam indet juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 15:08

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Uqsas jańalyqtar