Saıasat • 24 Qańtar, 2020

Yqpaldastyqqa serpin beretin sapar

42 retkórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev shetelge bıylǵy alǵashqy saparyn Birikken Arab Ámirlikterinen (BAÁ) bastamaq. Memleket basshysynyń bul sapary saıası turǵydan da, saýda-ekonomıkalyq jaǵynan da mańyzǵa ıe.

Senimge negizdelgen seriktestik

Qazaqstan men Birikken Arab Ámir­likteri dıplomatııalyq baılanys ornatqaly 27 jyldyń júzi boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda eki el arasyndaǵy saıası, saýda-ekonomıka­lyq jáne mádenı qarym-qatynastyń kók­jıegi keńe­ıip, seriktestiktiń joǵary deńgeıi qalyp­tasty. Qazaqstan men BAÁ qarym-qaty­nasy ózara túsinistik pen kelisimge negiz­d­elip damyp keledi.

Birikken Arab Ámirlikteriniń Qazaq­standaǵy elshisi Muhammed ál-Djaberdiń sózine súıensek, BAÁ tarapy úshin Qazaq­stan – senimdi seriktes, áleýetti áriptes.

«Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy eń bas­ty seriktesimiz. Tıimdi qarym-qatyna­sy­myz­dy búkil salalarda belsendi damytýǵa múd­delimiz. Halyqaralyq kún tártibindegi má­se­lelerge qatysty usta­nym­darymyzdy salys­tyryp, Qazaqstan-Ámirlikter qarym-qaty­­na­sy­nyń quqyq­tyq negizin nyǵaıtýǵa birlese kúsh salýǵa ázirmiz», dedi ál-Djaber myrza «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda.

Budan bólek, Birikken Arab Ámir­liktik­teri álemdik arenada Qazaqstan bastamalaryna árdaıym qoldaý kórsetedi. EKSPO-2017 halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesin ótkizýge usynys bildirgende, Qazaqstandy bel­sendi qoldaǵan elderdiń biri Birikken Arab Ámir­likteri bolatyn. Onyń ústine, bıyl Dý­baıda halyqaralyq EKSPO kórmesi ótedi.

Sonymen qatar Azyq-túlik qaýipsiz­digi jónindegi ıslam uıymyn qurý, Qazaq­­stan aımaǵynda MAGATE Tómen baıytyl­ǵan ýran bankin qurý, Azııadaǵy ózara yq­paldas­tyq jáne senim shara­lary jónindegi keńesti shaqyrý, Álem­dik jáne dástúrli dinderdiń kósh­bas­shylarynyń sezin uıymdastyrý isinde de BAÁ tarapy qoldaý kórsetti.

Qazaqstannyń Birikken Arab Ámirlik­terindegi elshisi Madııar Meńli­bekovtiń sózine qaraǵanda, halyqaralyq jáne óńir­lik ózekti máselelerde Qazaqstan men Ámir­likterdiń ustanymy óte jaqyn.

BAÁ-niń áleýeti joǵary

Joǵaryda Birikken Arab Ámirlikteri saıası turǵyda Qazaqstan úshin mańyzdy serik­tes ekenin aıttyq. Munyń birneshe sebebi bar. Birinshiden, BAÁ Parsy shy­ǵa­­na­ǵyndaǵy ahýalǵa belsendi aralasyp júrgen sanaýly memlekettiń qatarynda.

Buǵan deıin Ámirlikter tarapy Saýd Ara­bııasynyń bastamalaryn árdaıym qol­dap, aımaqtaǵy jaǵdaıǵa osyndaı ádis­­pen yqpal etýdi kózdep kelgen-di. Keıin­­gi birneshe jylda BAÁ óńirdiń geo­saıası máse­lesine derbes aralasa bas­tady. Halyqaralyq qatynastar jónin­degi Aýstralııa ınstıtýty Iemen­degi daǵdarys kezinde Ámirlikter muny anyq baıqatty dep esepteıdi. Buǵan sebep jeterlik. 2018 jyly resmı Ábý-Dabı Iemenniń qaramaǵyndaǵy Sokotra aralyna sarbaz jibergen-tuǵyn. Mundaı qadam úshin ne Saýd Arabııasy, ne Iemen bıliginiń kelisimin alǵan joq. Osy oqıǵanyń ózi Ámirlikterdiń geosaıası ambısııasyn anyq baıqatady.

Ábý-Dabıdiń basshylary óńirdegi saıası ahýaldy jiti baqylap, oń yqpal etýge ár­daıym kúsh salady. Máselen, Lıvııadaǵy ahýal­dy retteýge arnalǵan sammıtke BAÁ tara­py belsendi aralasty. Sondaı-aq Iran men AQSh-tyń alaýyz bolýyna múd­deli emes. Birikken Arab Ámirlikteriniń Qazaq­stan­­daǵy elshisi Muhammed ál-Djaber atal­ǵan má­sel­e­lerdiń ońtaıly sheshilýin kózdeıtinin aıtty.

Ekinshiden, BAÁ Parsy shyǵanaǵy el­derin shartaraptyń túkpir-túkpirimen jal­ǵastyrýǵa qabiletti. Ásirese Azııa­nyń oń­tústik-shyǵysymen, Úndi­stan jáne Pákistan sekildi saıası-ekono­mıka­lyq turǵyda mańyzdy eldermen tyǵyz baılanys ornatylǵan.

Oǵan qosa, resmı Ábý-Dabı ustanǵan saıa­sat Elbasy N.Nazarbaev negizin qalap bergen, Qazaqstannyń kópvektorlyq baǵytyna óte uqsas. BAÁ tarapy búkil álem elderimen tatý bolýdy jón kóredi. Keıingi jyldary bastary bir qazanǵa syımaı júrgen Qytaı men AQSh ekeýi de Ábý-Dabıdi óńirdegi bas­ty seriktesi sanaıdy.

Úshinshiden, Ámirlikter – munaıǵa baı memleket. Mysaly, 2019 jyly elde kúnine 3,1 mıllıon barrel óndirilgen. Bul – álemdik munaı óndirisiniń 4 paıyzyn quraı­dy. Sondyqtan ekonomıkasy qar­qyndy damyp, dáýleti tasyp, qarjylyq áleýeti artyp keledi.

Aıtpaqshy, birneshe jyl buryn búkil arab álemin jappaı sherýler men na­razy­lyqtar dúr silkindirgenin umyt­qany­myz joq. Sırııa sekildi elderdiń sha­ńy­raǵy oı­ran­­­dalýyna áser etken osyn­daı oqıǵalar Ámir­likterdi aınalyp ótti. Munyń sebebi, halyq­­tyń turmys-tir­shi­­ligi jaqsy, «kóılegi kók, tamaǵy toq». Ash adamnyń ashýshań, jaǵ­daıy tóm­en turǵynnyń sherýshil, narazylyq jasaýǵa beıim keletinin BAÁ bıligi jete túsinedi desek artyq aıtqandyq emes. Son­dyq­tan el bıligi munaıdan túsken tabysty halyqtyń turmysyn jaqsartýǵa jumsaıdy.

 Bıylǵy sapardyń mańyzy qandaı?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Birikken Arab Ámir­lik­terine bul saparynyń mańyzy erekshe. Q.Toqaev Qazaqstan Prezıdenti retinde BAÁ-ǵa alǵash ret barmaqshy. Sapar barysynda ynty­maq­tastyqty odan ári damytýdyń baǵyty talqylanady.

Birikken Arab Ámirlikteriniń Qazaq­standaǵy elshisi Muhammed ál-Djaber de Q.Toqaevtyń sapary ózara baılanysty nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qosady dep esepteıdi.

«Memleketter basshylary ekijaqty qarym-qatynastyń qazirgi deńgeıi men ony damytý joldaryn talqylaıdy dep kútilip otyr. Kelissózder barysynda memleketterimiz arasyndaǵy bız­nesti ilgeriletý men ınvestısııa tartý má­selesi qaralmaq. Qazaqstannyń Birik­ken Arab Ámirlikterinde bıznesin keńeıtýge mol múmkindik bar», deıdi elshi.

Muhammed ál-Djaberdiń sózine saı, Qazaqstan Prezıdentiniń sapary ózara áriptestikti nyǵaıta bermek.

«Kezdesý qorytyndysy boıynsha bir­qatar memleketaralyq kelisimge qol qoıy­lady dep kútilip otyr. Atap aıtsaq, Qazaqstannyń Energetıka mı­nıstr­ligi men BAÁ Energetıka jáne óner­kásip mınıstrligi arasynda munaı jáne hımııa salasynda, Qazaqstannyń Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi men BAÁ Ekonomıka mınıstrligi arasynda saýda salasynda, AHQO-nyń qarjylyq qyzmetti retteý komıteti men BAÁ Ortalyq banki arasynda qarjy salasynda áriptestik pen ynty­maqtastyq jónindegi vedomstvoaralyq memo­ran­dýmǵa qol qoıylady dep jos­par­lanǵan», deıdi Muhammed ál-Djaber.

Osy oraıda myna nárseni aıta ketken jón. Birikken Arab Ámirlikteri – elimizdiń eń iri saýda-ekonomıkalyq seriktesiniń biri. Bul saladaǵy ynty­maqtastyq turaqty damýdyń dańǵylyna túsken. Taýar aınalymy kólemi boıynsha Ámirlikter arab elderiniń ishinde birinshi orynda tur. Máselen, 2018 jyly taýar aınalymy – 490 mıllıon dollardy qurady. Byltyr bul soma 500 mıllıon dollardan asyp jyǵyldy.

Aıtpaqshy, eki elge qatysty mynan­daı qyzyq derek bar. Birikken Arab Ámir­­lik­teriniń tuńǵysh ǵaryshkeri Hazzaa Álı ál-Mansýrı zańǵar kókke byl­tyr qazaq dalasynan, «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushqany esimizde. Jerge aman-esen oralǵan ál-Mansýrıdi alǵash qushaǵynda aıalaǵan da Saryarqanyń saıyn dalasy ekenin arabtar áli kúnge aýzynyń sýy quryp áńgimeleıdi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda oblysynda qylmys azaıdy

Aımaqtar • Búgin, 11:49

Qostanaı qalasy jartylaı jaryqsyz qaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:06

Karantındegi Qaraǵandynyń «qyzyqtary»

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Álemdegi ahýal qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:57

Onlaın formatta otbasylyq baıqaý ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:37

Qytaı: Ýhanda karantın aıaqtaldy

Álem • Búgin, 10:08

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 10:02

Qyzylorda: Taǵy 3 adam tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 09:57

MMA: UFC-di synǵa aldy

Sport • Búgin, 09:20

Elimizde vırýs juqtyrǵandar sany 700-den asty

Koronavırýs • Búgin, 08:48

Eń bastysy – úılesimdi jumys isteý

Saıasat • Búgin, 08:00

Judyryqtaı jumylaıyq

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Qurylys salasy turalamaýǵa tıis

Úkimet • Búgin, 07:44

Kásipkerler tilegi eskerildi

Bıznes • Búgin, 07:40

«Moskvanyń» máselesi kóp

Aımaqtar • Búgin, 07:36

Zaýaldy birlik jeńedi

Qoǵam • Búgin, 07:35

Uqsas jańalyqtar