Tehnologııa • 27 Qańtar, 2020

Ýaqyty kelgen ıgilik

63 retkórsetildi

«Aıshylyq alys jerlerden, Kózdi ashyp-jumǵansha, Jyldam habar alǵyzdy» dep bárimiz jattap ósken Ybyraı óleńiniń aıtpaǵy rasqa aınaldy. Búgingi aqparattyq tehnologııa, jalpy biz jappaı qolǵa alǵan sıfrly júıege kóshý – osy, ıaǵnı ol tek habar almasýǵa qatysty emes, aýqymy keń. 

Ybyraı ustaz óleńiniń aqıqatqa aınal­­ýy da durys, sebebi ol arǵy bastaýyn qa­sıetti dinimizden alǵan. О́ıtkeni Sú­­leı­men paıǵambardyń shaqyrtýymen jol­ǵa shyqqan Sábá eliniń bıleýshisi Bál­qıs padıshanyń ózi qatty unatatyn, tipti saparǵa shyǵarda eń qıyn da qupııa jerge ty­ǵyp, kiltin ózimen birge alyp júretin áshe­­keıli taǵy adamnyń ozyq ilimi ar­qy­ly padıshadan buryn Súleımen paı­­ǵam­bar aldyna jetkiziletini, onymen birge Sábá eliniń saraıyndaǵy dybys, shýlardyń da birge kelgendigi tý­ra­ly muǵjıza bar. Budan ǵalymdar qa­zirgi tańdaǵy dybys pen beıneni, Ybyraı aıtpaqshy, «kózdi ashyp-jum­ǵan­sha» araqashyqtyqqa qaramaı jyldam al­dy­rý­ǵa ıshara bolǵandyǵyn, bola­shaqta zatty, buıymdy da osylaısha jyl­dam aldyrý qoljetimdi bolýy múm­kin ekendigin tus­paldaıdy.

Ýaqyty kelgende árkim-aq zamanaýı talap­tarǵa laıyqty beıimdelip, zamanǵa saı je­tistiktermen qarýlana bastaıdy. Bizdiń sıfrly júıege kóshýimiz búgingi tań bıiginde – qaýyrt jumys, mańyzdy mindet, al túptep kelgende ol – ýaqyty kel­gende bolmaı turmaıtyn zaman talaby, ozyq oıly, ilimi tereń adamzat urpaǵy tutynýy tıis ıgilik.

 Mańǵystaýdyń áleýeti

Mańǵystaý oblysy ákimi apparaty janyn­daǵy sıfrlandyrýdy damytý bóli­mi­niń jetekshisi Ádilet Qııasovtyń aıtýynsha, 2018 jyly aımaqta sıfrly tehnologııalar bes baǵytta engizildi. О́ńirdiń 89 den­saýlyq saqtaý nysany 100% ınternetke qosylǵan. 36 medı­sı­na­lyq uıym, onyń ishinde 7 jeke mekeme medısınalyq aqparattyq júıe Damumed keshenimen qam­tyl­ǵan bolsa, ony 6479 medısına qyz­metkeri paıdalana­dy. Al bilim berýdi sıfrlandyrý salasynda Mańǵystaý oblysy boıyn­sha «Mek­tep­ke deıingi uıymdarǵa jol­dama­ny avtomatty túrde berý» mem­­le­kettik qyzmeti oblystaǵy bar­lyq 294 mektepke deıingi uıymda tolyq iske qosylǵan. Quny 15 mıllıon teńge tu­ratyn jobany iske asyrýdyń eko­no­mı­­kalyq tıimdiligi 1,5 mıllıon teńgeni qu­rady. Sondaı-aq «mektep.edu.kz» aq­pa­rattyq júıesine, ıaǵnı elektrondy jýr­n­aldar men kúndelikter júıesine óńir­diń 147 mektebi qosylǵan. 2017 jyl­dyń qyrkúıeginen bastap ata-analar men muǵalimderge arnalǵan mobıldy nus­qa­la­ry iske qosyldy. Sandyq júıege ótý jo­lyn­daǵy ke­zekti joba «Mańǵystaý obly­sy­­nyń bastaýysh, negizgi, orta, jal­py orta bilim berýdiń jalpy bilim beretin oqý baǵdarlamalary boıynsha bilim berý uıymdaryna tirkelý» memlekettik qyzmeti bolyp sanalady. Bul joba Mań­ǵys­taý oblysyndaǵy 141 mektepte bar. Bilim berý salasyndaǵy Mańǵystaý ob­ly­synyń «Elektrondy kolledji» jobasyna oblystyń 27 kolledji qosylǵan jáne kolledjge qabyldaý boıynsha qyz­metterdi avtomattandyrý boıynsha ju­mys­tar aıaqtaldy.

Sandyq júıeniń quqyqqorǵaý, qaýip­­siz­dik salasynda mańyzy zor. Qa­ýip­siz­dik salasynda «Aqtaý qala­syn­da beıne­ba­qylaý júıesin engizý jáne qyzmet kórsetý» júzege asyrylýda. Joba bo­ıynsha qoǵamdyq oryndarda, aýlalarda, sondaı-aq shaǵyn aýdandarǵa kiretin jáne shyǵatyn jerlerde, iri saýda jáne oıyn-saýyq ortalyqtarynda, oblys ortalyǵy áýejaıynda jáne Mańǵyshlaq temir jol stansasynda fotosýret arqyly bet-beınesin jáne kóliktiń memlekettik nómirlerin anyqtaıtyn 600 kamerany ornatý josparlanǵan. Kameralardan al­ynǵan keskinder jedel basqarý or­ta­­lyǵy operatorlarynyń basqarý taq­talarynda jáne jergilikti polısııa bólimshelerinde kórsetiledi. Bul ıgi­lik­ti paıdalanýǵa berý merzimi 2019 jyl­dyń sońyna deıin jos­par­lanǵan bola­tyn. Kólik salasyn­da aýdanaralyq, oblys­aralyq, qala­ara­lyq jáne qalalyq baǵyt­ta­ǵy bar­lyq avtobýs pen shaǵyn avto­býstar GPS spýtnıktik navıga­tor­­larymen jabdyqtalǵan, Info­Bus.kz mo­bıldik qosymshasy ju­mys isteıdi. Aq­taý­da BusReport dıspetcherlik júıesi iske qosyldy, oǵan barlyq qalalyq jáne qala mańyndaǵy avto­býstar qosylǵan. So­nymen qatar «Elektrondy tó­lem júıesi» jobasyn iske asyrý «Mań­ǵys­­­­taý oblysynyń avtobýs parkin jańartý» salalyq jobasymen birge júzege asyrylady. Qazirgi ýaqytta valıdatorlar qanatqaqty re­jim­­­de qalalyq marshrýttardyń 2 avto­bý­syna ornatyldy.

Turǵyn úı-kommýnaldyq sekto­ryn sıfr­landyrý – aýqymdy shara. Aqtaý qalasynda 15 shaǵyn aýdan­da­ǵy 10 kóp­páterli turǵyn úı «E-shańyraqqa» pılottyq rejimde qosy­lyp, málimetter almasý 22 sý esep­tegishterinen (ASKUV), 11 jylý esep­tegishten onlaın reji­min­de berilýde (OPUT), 13 elektr energııa­syn esepke alý quraly (ASKUE) iske qosyldy. Aqtaýda qosymsha 628 úı biryń­ǵaı aqparattyq júıege qosylǵan.

OPUT qondyrǵysy arqyly tur­ǵyn­dardyń jylý maýsymyndaǵy jı­naqtary 9,9 mıllıon teńgeni qu­raıdy. Sondaı-aq bir turǵyn úıge monopolııalar sýbektileriniń ba­qylaý­shylarynyń kelýi 12-den 2 esege deıin azaıady.

 – Oblys turǵyndarynyń sıfr­ly saýattylyǵyn arttyrý aıasynda erik­­tiler arasynan 40 jattyq­ty­rý­shy oqy­tyl­dy. Oqytý Halyqqa qyzmet kór­se­tý ortalyqtary, orta mek­tepter, aýyl ákimdikteri ja­nyn­­daǵy ózine-ózi qyzmet kórsetý orta­lyq­tary syndy 37 pýnktte ótkizildi. Oqýshylardyń jalpy sany – 13 959, onyń ishinde 4 051 – áleýmettik jaǵynan osal toptar ókilderi boldy, – deıdi bólim bastyǵy.

 Jańa jobaǵa qadam basty

О́ńirde sıfrly júıege ótýge qatysty jumystar jalǵasyn tabýda. Bul, ásirese mádenıet salasyna qatysty deýge bolady. Qazirgi tańda Mańǵystaý óńirinde zerttelip, qu­jat­talǵan 13 myńnan astam tarıhı-mádenı nysandardyń 440-tan astamy memlekettik qorǵaýǵa alyndy, onyń 21-i respýblıkalyq mańyzǵa ıe. 249 arheologııalyq eskertkishi tolyqtaı zerttelgen desek, olarǵa tas dáýiri so­ńyn­­daǵy turǵyn keshender, qola dá­ýi­ri men erte temir dáýirindegi dinı-jer­leý nysandary, ortaǵasyrlyq eski qa­la­lar, bekinister, Uly Jibek joly bo­ıynda ornalasqan kerýen saraılary, arheologııa, sáýlettiń úlken jáne shaǵyn for­malary kiretin 140 keshendik ansambl­der, sonymen qatar sáýlet pen qurylys mádenıetin tanytatyn 60 eskertkish jatady. Mańǵystaýdaǵy jer­asty meshitteri, qaýym-qoıylymdardaǵy qulpytastar men tamdar erek­she­lik­teri týrısterge zor áser syılaıtyny anyq. Mańǵystaýdyń keń dalasyna shashyraı ornalasqan osy kıeli nysandarǵa da sıfr­ly júıe qadam basty.

«Rýhanı jańǵyrý» jáne «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵdar­la­malary aıasynda Mańǵystaý obly­synyń kıeli jerleriniń ınterak­tıv­ti kartasy – Internet-resýrs jasaqtaldy. Iske asyrý barysynda Qazaqstan nysandarynyń ulttyq tizimine jáne jergilikti mańyzy bar qasıetti oryndar tizimine engi­zil­­gen Mańǵystaý oblysynyń 30 kıeli jeri sıfrlandyryldy, bul turǵyda tabıǵı landshaft pen máde­nı muranyń eskertkishteri, zaıyr­ly jáne mádenı arhıtektýrasy, ke­seneler, sondaı-aq halyqtyń ja­­dynda máńgi saqtalǵan tarıhı jáne saıası oqıǵalarǵa baıla­nys­ty oryndar aldyńǵy kezekte jobaǵa ilikti. Interaktıvti kartaǵa taǵy 13 nysandy qosý mejelengen. «QR-MANGYSTAU» mobıldy qosym­sha­synyń kómegimen kelýshi arna­ıy baǵdarlaýsyz, qoryqtyń veb-saı­tyn­a smartfonmen shıfrlanǵan silte­memen tegin QR kodyn skanerleý arqyly aımaqtyń tarıhı jáne mádenı murasynyń 20 nysany týraly aqparatqa jyldam qol jetkize alady.

Sondaı-aq júzege asyrylý ús­tin­de­gi «Maqamy máshhúr Mań­ǵystaý» saı­­tynda sıfrly format­ta­ǵy 200-ge jýyq trekter – aımaqta kóp taraǵan, aq­sa­­qal­dar­dyń jadynda saqtalǵan ha­lyq ánderi, mýzy­ka­lyq týyndylar kór­se­til­gen. Saıtta mýzy­kalyq trek­ter­diń avtorlary men oryn­daý­shy­la­ry, shyǵar­malardyń tarıhy, mátin, vıdeo oryn­daý týra­ly aqparat bar. Saıtta tegin tirkeýden ótkennen keıin qoldanýshy mýzy­ka­lyq trekterdi jáne týyndy týraly aqparatty júkteı alady.

– Qalanyń tirshiligin qamtamasyz etý máselelerin sheshe otyryp, kom­mý­naldyq qyzmettermen qamtamasyz etý sapasyn arttyrý aıasynda «Biryńǵaı baılanys ortalyǵy-109» kommýnaldyq qyzmetterdiń biryńǵaı dıspetcheri engizildi. Qurylys jáne jer qa­tyn­as­tary salasyndaǵy elek­­tron­dy mem­le­kettik qyzmetter kór­­setý kezin­de­gi sybaılas jem­qor­lyq keder­gisin azaıtý maq­sa­tyn­da Mańǵystaý o­b­lysynyń Geo­aq­parattyq portaly en­giz­ilýde. Jobany aıaqtaý 2020 jylǵa jos­­par­lanǵan. Aǵymdaǵy jyly «Smart Aqtaý» mobıldy qosymshasyn da­mytý ju­mystary jalǵasýda, ol aı­maq­taǵy mem­lekettik organdar ázir­­legen barlyq mobıldy qosym­shalardy biriktirýge arnalǵan ashyq platformaǵa aınaldy, – deıdi Mań­ǵys­taý oblysy ákimi apparaty janyndaǵy sıfrlandyrýdy damytý bóliminiń jetekshisi Ádilet Qııasov.

 

Mańǵystaý oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Abaı murasyna arnalǵan kórme

Rýhanııat • Keshe

Jaǵa ustatqan jat qylyq

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar