Álem • 28 Qańtar, 2020

Baýyrlas elmen baılanystyń bási bıik

29 retkórsetildi

Taıaýda Túrkııaǵa sapar aıasynda birqatar óndiristik nysannyń jumysymen tanysý, bıznes ortanyń ókilderimen kezdesý, eki eldiń qarym-qatynastaryna túrik baýyrlardyń kózimen qaraý múmkindigi týǵan edi. Sonymen qatar Ankaradaǵy áriptes redaksııalarmen jolyǵyp, tájirıbelerin zerdeleýdiń de sáti túsken bolatyn. Sonyń biri – «Anadoly» agenttigi.

Jańalyqtar fabrıkasy

«Anadoly» aqparat agenttigi álem halqynyń 90 paıyzyn qamtıdy, al onyń ókildikteri 100-den astam memlekette jumys istep tur. Sonymen qatar 76 mem­lekette agenttiktiń turaqty oqyr­­­mandary turady. Agenttik ma­terıal­daryn alty myńnan astam aqparat agenttigi, telearnalar men basqa da BAQ qoldanady. Ra­symen de jańalyqtar fabrıkasy dersiń. Agenttiktiń bas redak­­tory Metın Mýtanoǵlynyń sózi­nen bilgenimiz, olar ózderin osy­laı ataıdy da eken. Agenttik ókil­deriniń aıtýynsha, olar Qa­zaqstanǵa kóńil bólip qana qoı­maı, qazaq-túrik qarym-qa­ty­na­sy­nyń damýyna da óz úles­te­rin qosyp keledi.

«Anadoly» agenttigi Qazaq­s­tan­ǵa erekshe kóńil bóledi. Biz Qazaqstan týraly bir aıda shy­ǵa­tyn materıaldar sanyn 45-ke deıin arttyrdyq. Budan bólek 165 foto men 4 eksklıýzıv materıal beremiz. Qazaqstanda Ana­­dolynyń bir qyzmetkeri ju­mys isteıdi. Bolashaqta jarııa­la­­na­tyn materıaldar sanyn art­ty­­rý­dy josparlap otyrmyz. Agenttik quramynda Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderiniń bó­limi bar. Habar akademııasy jumys istep tur. Ol bizdiń qyz­metkerlerdi oqytyp qana qoı­maı, basqa agenttik ókilderi men áriptesterimizge oqytý kýrstaryn ótkizedi. Olar taqyryp bo­ıynsha ótedi, mysaly, energetı­ka­, densaýlyq saqtaý salasyn jaza­tyn jýrnalıstıka, áskerı jýrnalıstıka. Bul kýrstardan Qazaq­stannan 17 jýrnalıst ótti. «Qazaqparat» agenttigimen tyǵyz baılanys ornatyp, seriktestik aıasynda materıaldar almasamyz», dedi Metın Mýtanoǵly.

Aıtpaqshy, «Anadoly» agenttigi júz jasaǵan «Egemen Qazaq­s­tan» gazetimen jasty desek te bolady. Agenttik 1920 jyly Túrkııa basshysy Mustafa Ke­mal Atatúriktiń bastamasymen qu­­­rylǵan. Bıyl 100 jyldyǵyn atap ótpek.

Elbasyn úlgi tutatyn saıasatker

Qazaqstanǵa tek jýrnalıs­ter ǵana emes, saıasatkerler men bız­nesmenderdiń de qyzy­ǵý­shy­ly­ǵy zor ekenin aıtý kerek. Biz buǵan Túrkııanyń Uly ulttyq má­jilisiniń tóraǵasy Mustafa Shen­toppen kezdeskende de kóz jet­kizdik. Parlament spıkeri eki memlekettiń arasyndaǵy baılanysty Túrkııa úshin óte mańyzdy dep sanaıdy.

«Túrkııa álem boıynsha bi­rin­­shi bolyp Qazaqstannyń tá­­ýel­­sizdigin moıyndady jáne sony maqtan etedi. Qa­zaq­stan men Túrkııanyń ózara serik­tes­­tigi eki halyqtyń baýyr­las­­­tyǵyna negizdelgen. Bizdiń mem­­­leketterimizdiń arasynda ba­­ýyrlyq, dostyq qarym-qa­ty­nas ornaǵan. Biz bul qatynastar bolashaqta da damı beretinin nyq senimmen aıta alamyz», deıdi ol.

Mustafa Shentop Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly erekshe qurmetpen sóıledi. Saıa­sat­kerdiń aıtýynsha, ol jastaıy­nan Nursultan Nazarbaevty úlgi tutady jáne onyń qyzmeti men is-áreketterin jiti baqylap júredi. Mustafa Shentop atap ótkendeı, ol Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdentimen bolǵan kez­desýdi úlken qýanysh jáne qur­met dep qabyldaǵan.

«Táýelsizdik jyldary bizdiń memleketterimizdiń arasyndaǵy ózara qarym-qatynastyń damýynda Nursultan Nazarbaev úlken ról atqardy. Eki memleket kóshbasshylarynyń jeke qarym-qatynastary da oń áser etti. Nursultan Nazarbaev túr­ki ­tildes halyqtardy jaqyn­das­tyrý úshin kóp eńbek sińirdi. Elbasy maqalasynda aıtyp ót­ken­­deı, óz tamyryn, tarıhyn bi­le­­tin halyqtyń bolashaǵy jar­qyn bolmaq», deıdi Mustafa Shentop.

Parlament spıkeri TúrkPA-nyń (Túrki tildes halyqtardyń Parlamenttik Assambleıasy – red.) kelesi otyrystarynyń bi­rin Túrkistan qalasynda ótkizý tý­raly Qazaqstanda aıtylǵan usy­nys­ty qoldap otyr. «TúrkPA tóraǵalyǵy Ázerbaıjannan Qa­zaq­stanǵa ótedi. Otyrys ata-ba­ba­­larymyzdyń jerinde, bizdiń rýhanı ortalyǵymyzda ótse, biz tek qýanamyz», dep atap ótti ol.

 Túrik bıznesiniń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy zor

Taǵy bir qyzyqty kezdesý Turkish Aerospace Industries (TAI) kompanııasynda boldy. Bul Túrkııadaǵy avıasııany jáne ǵarysh júıesin damytý, júıeli ıntegrasııa men eksplýatasııalyq qoldaý salasyndaǵy aldyńǵy qatarly kompanııalardyń biri. TAI áskerı ushaqtar, tikushaqtar, pılotsyz apparattar, tipti, ǵa­rysh spýtnıkterin shyǵarady. Biz tikushaq qurastyratyn sehta boldyq jáne spýtnıkterdi tek­serýge arnalǵan baqylaý ala­ńyna bardyq. Bul kórinis adamdy tańǵaldyrmaı qoımaıdy. Kásiporyn ókilderiniń aıtýyn­sha, tikushaq korpýsy, oǵan qajet­ti barlyq detal TAI sehtarynda jasalǵan, ishki elektronıka qu­ryl­ǵylary túrikterdiń Aselsan kom­­panııasynda óndirilgen, al shetelden tek qozǵaltqysh áke­li­ne­di eken.

Turkish Aerospace Industries pre­zıdenti Temel Kotıl kezdesý barysynda kompanııa shyǵaratyn áskerı ushqysh tehnıkanyń mo­del­derin maqtanyshpen tanys­tyr­dy da, odan keıin olardy shy­ǵa­rý jumystaryn Qazaqstanda retke keltirgisi keletinin, tipti sol jaqta qazaqstandyq tarap basqaratyn kompanııa qurýǵa da bolatynyn aıtty. Bul kompanııa spýtnıkter de shyǵarady eken. Mundaı spýtnıkter Qazaqstan sheka­rasynda táýlik boıy qaýip­sizdikti qamtamasyz etýge qaý­qar­ly. Qazirgi tańda kompanııa qazaqstandyq tarappen serik­testik týraly kelissózder júr­gi­zip jatyr.

Túrkııada bıznes qu­ry­lym­dardyń basyn qosatyn iri qu­ry­lym bar. Túrkııanyń palatalar men bırja keńesi (TOVV) dep atalatyn bul uıymǵa 365 palata kiredi. Jalpy alǵanda eko­no­mı­kanyń ár sektorynda jumys isteıtin 1,5 mıllıon fırma bar. Olar 15 mln adamdy jumyspen qamtyp otyr. Keńes múshelerine jalpy ulttyq tabystyń 85 paıyzy tıesili. Bıyl 180 mlrd dollar bolǵan 100 paıyz eksportty da solar júzege asyrdy. TOVV-tyń óz ýnıversıteti bar.

TOVV tóraǵasynyń orynbasary Faık Iаvýzdyń aıtýynsha, Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy ın­ves­­tısııalyq tartymdy birden-bir memleket. Eki memleket ara­syndaǵy taýar aınalymy dit­tegen mejege jetpegenimen, bıyl bul úsh mıllıard dollar bolady dep kútilýde. Al ortaq maqsat – taýar aınalymyn 10 mıllıard dollarǵa jetkizý.

Seriktestik jolyndaǵy ma­ńyz­­dy qadamdardyń biri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan Túrki saýda jáne ındýstrııa palatasy boldy. Onyń qurylýy saýda-eko­nomıkalyq seriktestikti bel­­sendi etý, túrki tildes mem­le­ketterdiń ortaq jobalaryn júze­ge­ asyrý úshin qajetti platfor­many qurý qajettiliginen týyndaǵan. Al byltyr shilde aıynda Ystan­bul­da palatanyń alǵashqy oty­rysy ótti. Ekinshi otyrysty Nur-Sultan qalasynda ótki­zý josparlanýda. TOVV ókil­de­ri­niń qatysýymen ótken kezdesý barysynda birlesken ju­mys nátıjeleri, onyń ishinde qa­zaqs­tan­dyq tarappen aqparat almasý, bıznes-forýmdar, sonymen qatar kóptegen halyqaralyq plat­formadaǵy birlesken qyzmet tý­raly aıtyldy.

Eki memleket arasyndaǵy jan-jaqty seriktestikti nyǵaıtýda Qa­zaqstannyń Túrkııadaǵy elshi­li­gi mańyzdy ról atqarady. Tó­ten­she jáne ókiletti elshi Abzal Saparbekulynyń aıtýynsha, byltyr Ystanbulda 10 qarasha kúni Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń qatysýymen ótken qazaq-túrik bıznes forýmynyń nátıjesinde quny 1,5 mıllıard dollar bolatyn 18 qujatqa qol qoıylǵan. Atqarylǵan ju­mys­tar nátıjesinde 2019 jyl qory­tyndysynda Qazaqstanǵa tartylǵan túrik ınvestısııasy elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan bergi eń úlken kórsetkishke jetpek. Sonymen qatar jyldyń qorytyndysynda Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy taýar aınalymy 3 mlrd dollarǵa jetip, 2018 jylǵy kórsetkishten kem degende 30 paıyzǵa ósedi. «Qazirgi tańda Qazaqstanda túrkııalyq ınves­tor­lardyń qatysýymen jalpy somasy 2,9 mlrd dollar shamasynda 18 joba júzege asyrylyp jatyr. Olardyń ishindegi quny 1,8 mlrd dollar bolatyn 14 joba elshi­liktiń tikeleı jumysynyń nátıjesi. Budan basqa qazir quny 1 mlrd dollardan asatyn shamamen 35 jańa joba boıynsha belsendi jumys júrgizilýde», dedi A.Saparbekuly.

 

 

Nur-Sultan – Ankara – Ystanbul – Nur-Sultan

 

Sońǵy jańalyqtar

Til saıasatyna reforma kerek pe?

Suhbat • Búgin, 10:45

Petropavl: 16 jastaǵy boıjetken ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:28

Elimizde indet juqtyrǵandar sany 500-ge jetti

Koronavırýs • Búgin, 09:19

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Almatyda zerthanalar sany artady

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar