Medısına • 29 Qańtar, 2020

AÁK: jańa tártip tıimdi me?

101 retkórsetildi

Jańa jyldan bastap ataýly áleýmettik kómekti taǵaıyndaýdyń tártipterine birqatar ózgeris engizildi. Ásirese onda kómek naǵyz muqtajdarǵa berilip, eńbekke belsendilikti arttyrý kózdelgen. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bir sózinde: «Eńbek etýge yntalandyrýdyń jańa tásilderine basa mán berilip, Ataýly áleýmettik kómekti asyra paıdalaný barynsha azaıady», degen edi. Endeshe, jańa tártip halyqqa da, el qazynasyna da tıimdi bola ma?

Byltyr toǵyz aı boıy ár balaǵa 21 myń teńgeden berilip kelgen ataýly áleýmettik kó­mek­tiń kólemi ózgerdi. Iаǵnı endi kedeılik shegi men kúnkóris deń­geıiniń aıyrmashylyǵy ǵana tólenedi. Ol otbasynyń ár múshe­sine orta eseppen 10 054 teńge­den aınalady. «Kedeılik shegi degenimiz – kúnkóris deńgeıi­niń 70 paıyzy. Qazir kedeılik shegi – 24 258 teńge. О́tken jy­ly 1 sáýir­den bastap ataýly áleý­mettik kómek ár balaǵa 21 572 teńgeden berilip, ata-anasy­na kedeılik shegi men kúnkóris deń­geıiniń aıyrmashylyǵy ǵana tólengen edi. Bıyldan bas­tap balalarǵa da osylaı esep­teledi. Mysaly, 5 adam turatyn sha­ńyraqtyń tabysy 50 myń teńge delik. Olardyń ortasha taby­sy 10 myń teńge bolady da, 24 258 teńgege jetpeı tur­ǵan bóligi ǵana (14 258 teńge) 5 ki­sige eseptelip, 71 290 teńge kóle­mindegi ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalady», deıdi Nur-Sultan qalasy Alma­ty aýdany boıynsha áleýmet­tik kómek kórsetý bóliminiń bas­shysy Nazer­ke Nurmahambetova.

Áleýmettik jelilerde aıtyl­ǵan pikirlerdi baǵamdasaq, keıbiri kómek kólemi azaıyp qalady dep esepteıtin kórinedi. Biraq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov AÁK naǵyz muqtajdar úshin byltyrǵymen salystyrǵanda kó­beıgenin alǵa tartady. «Ja­ńa mehanızmniń negizgi maqsaty – ataýlylyǵynda. Eger de otbasynyń tabysy shynymen tómen bolsa, ol kóp balalylarǵa beriletin memlekettik járdem­aqyny da, ataýly áleýmettik kó­mekti de alady jáne kepil­den­dirilgen áleýmettik toptamamen qamtamasyz etiledi. Bul bir ja­ǵynan naǵyz muqtajdarǵa kómek­tesýge múmkindik beredi», deıdi mınıstr.

Anyq-qanyǵyna jetý úshin AÁK-ke qujat tapsyrǵan otbasylardy izdep kórdik. Nur-Sultan qalasynyń turǵyny, 8 balanyń anasy Janar Kaýmenovanyń tek memleketten alatyn kómeginiń ózi 200 myń teńgeden asady eken. «Jańa jyldan keıin 74388 teń­ge járdemaqy tústi. Áleý­mettik kó­mekti 2017 jyldan bas­tap alyp kelemin. 2017 jyly 92 myń teńge, byltyr 220 myń teńge al­dym.

Bıyl 40 myń teńgeden astam ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalatynyn eseptep berdi. Munyń syrtynda 1 jasqa tolmaǵan balama 22 myń teńge, «Altyn alqa» ıegeri retinde 16 500 teńge alamyn. Sondaı-aq ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalǵannan keıin balalaryma kepildendirilgen áleýmettik toptama berilmek. Tórt balam mektepte oqıdy. Joldasym júk tıeýshi bolyp, aı saıyn 45 myń teńge tabady. Menińshe kómektiń kólemi eshqandaı qysqarǵan joq. Báribir sol 200 myń teńgeden asyp tur», deıdi kóp balaly ana.

 Toqsan saıyn taǵaıyndalady

Buǵan deıin ataýly áleýmettik kómektiń shartty jáne shartsyz eki túri belgilenip, shartty túri alty aıǵa, shartsyz túri bir jylǵa berilip keldi. Otbasynda jumysqa qabiletti azamat bolǵanymen belgili bir sebeptermen ýaqytsha jumys istemeıtin jaǵdaıda shartty túri  taǵaıyndalady da, úıinde jumysqa qabiletti kisi múlde joq jáne 23 jasqa deıingi balasy oqýda bolǵan jaǵdaıda shartsyz AÁK beriledi. Endi bul ekeýi de toqsan saıyn taǵaıyndalady. Eń bastysy, shartty AÁK alǵan shańyraqtaǵy jumysqa qabiletti kisilerdi jumyspen qamtý boıynsha barlyq múmkindikter qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, olar «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017 – 2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda kóptegen jeńildikterge ıe bolady.  «Eger ol odan bas tartsa, AÁK berý toqtatylady. Buǵan múgedek jandar, oqyp júrgen eńbekke jaramdy azamattar, 3 jasqa deıingi balamen jáne múgedek jandy, qarttardy qarap otyrǵan kisiler, 1 jáne 2-toptaǵy múgedek eresekter, qarttar jatpaıdy. Balamen úıde otyrǵan analarǵa erekshe qaraıtyn bolamyz. Olarǵa tolyq emes rejimdegi jumystar usynylady», degen bolatyn mınıstr.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamentiniń bas sarapshysy Nursáýle Eleýovanyń aıtýynsha, olarǵa mamandyqtaryna saı ýaqytsha jáne turaqty jumystar usynylyp qana qoımaı, mamandyǵy joq kisiler tegin oqýdan ótedi. Kásip bastaǵysy kelgenderge jeńildetilgen granttar men nesıeler beriledi.

Jańa járdemaqy tabysqa jatady

Jańa jyldan bastap kóp balaly otbasylardyń tabysyna qaramastan 4 balaǵa – 42 496 teńge, 5 balaǵa – 53 127 teńge, 6 balaǵa – 63 757 teńge, 7 jáne odan da kóp balaǵa 74 388 teńge aı saıyn turaqty memlekettik járdemaqy berile bastady. Aldaǵy ýaqytta bul qarajat ta tabys retinde eseptelmek.

«Jańa járdemaqy tek sáýir aıynan bastap AÁK taǵaıyndaǵan kezde tabys kózi retinde esepteledi. О́ıtkeni biz birinshi toqsannyń járdemaqysyn taǵaıyndaý úshin ótken jyldyń tórtinshi toqsanyn qaraımyz. Ekinshi toqsanda sáıkesinshe birinshi toqsannyń járdemaqylary eskeriledi», dedi Nazerke Nurmahambetova.

AÁK taǵaıyndaýda shákirtaqy burynǵysha tabysqa sanalmaıdy. Osy jylǵy AÁK taǵaıyndaýdyń jańa tártipteriniń biri – ata-anasynan bólek turyp oqyp jatqan oqýshylar men stýdentterge de AÁK beriledi. Sondaı-aq osyǵan deıin ata-ananyń bireýine 7 jasqa deıin bala kútimimen otyrýǵa ruqsat bolsa, jańa tártipke saı bala kútimi 3 jylǵa qysqartylǵan.

 Kepildendirilgen toptama kimderge beriledi?

Ataýly áleýmettik kómek alǵan otbasynyń barlyǵy kepildendirilgen áleýmettik toptamamen qamtamasyz etiledi. Munda 1 jastan 6 jasqa deıingi balalarǵa azyq-túlik (aı saıyn) toptamasy men gıgıenalyq quraldar  (toqsan saıyn) berilse, 6-18 jastaǵy balalar mektepte ystyq tamaqpen qamtylyp, mektep formasy, oqý quraldary jáne mektepke qatynaýǵa jol júrý jeńildikteri, medısınalyq kómek qarastyrylǵan. Jaýapty mamandardyń aıtýynsha, bul kepildendirilgen kómek bolǵandyqtan, otbasy ataýly áleýmettik kómekten qaǵylǵan kúnde de berile beredi.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetovtiń aıtýynsha, bıyl mektep jasyna deıingi 220 myńnan astam bala, mektep jasyndaǵy 370 myńnan astam bala osy kepildendirilgen toptamamen qamtamasyz etiledi.  «Qazir tıisti normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirlendi. Ákimderdiń usynystary boıynsha Úkimettiń qaýlysymen 493 saýda ortalyǵy bekitildi. Olar osy toptamany daıyndaıdy. Olarǵa talap, tehnıkalyq sıpattamalar ázirlendi. Ony iske asyrý jergilikti atqarýshy oryndardyń jaýapkershiliginde. Azyq-túlik toptamasynda halyqaralyq tájirıbe eskerilgen. Eń mańyzdysy, biz Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birge Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynymdaryn eskere otyryp, balanyń fızıologııalyq ereksheligin jáne taǵamdyq, energetıkalyq qundylyǵy jasyna saı azyq-túlikterdi daıyndadyq», deıdi vedomstvo basshysy.

 El ne deıdi?

«Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty KeAQ Qoǵamnyń jańǵyrýyn áleýmettanýlyq zertteýler ortalyǵy jańa ataýly áleýmettik kómekke baılanysty elimizdiń barlyq aımaǵynda saýaldama júrgizgen. 1200 adamdy qamtyǵan telefondyq saýaldamanyń nátıjesi boıynsha, 82,1 paıyzy jańa reformany qoldaıtyndyqtaryn, 17,9 paıyzy qarsy ekendikterin aıtqan.

Áleýmettanýshylardyń zertteýine ekonomıster de ún qosýda. Olar memlekettiń baı men kedeıdiń ara-jigin alshaqtatpaıtyn naryqtyq ekonomıkany qurýǵa bet alǵanyn aıtyp otyr. Degenmen munyń barlyǵy el qazynasyn ortaıtpaı, Ulttyq qordy talan-tarajylamaǵan kúıde iske asqany durys dep esepteıdi. «Bıyl memlekettik bıýdjettiń teń jartysy áleýmettik salaǵa baǵyttalyp otyrǵany qýantady. Áleýmettik kómekten bólek, jalaqy men zeınetaqy ósip jatyr. Jalpy tabystyń artýy jaqsy úrdis. Biraq tabystylyqtyń qundylyǵy qanshalyqty dárejede saqtalady? Halyqtyń tólem qabilettiligi soǵan saı arta ma? Másele sonda. О́ıtkeni áleýmettik shyǵyndar memlekettik bıýdjetke salmaq. Al búginde memlekettik bıýdjette tapshylyq oryn alýda. Al ol tapshylyqty Ulttyq qordan transfertter arqyly jaýyp otyr. Bul belgili dárejede Ulttyq qordyń, keleshek urpaq úshin arnalǵan qarajattyń ortaıýyna ákep soǵady. Ekinshi qaýip – Ulttyq bank qosymsha aqshany basyp shyǵarýy múmkin. Eger bul júzege asatyn bolsa aınalymdaǵy aqsha massasy artady da, ınflıasııaǵa alyp keledi. Sóıtip qaıtadan taýarlardyń baǵasy qymbattaıdy. Bul halyqtyń tabysynyń 25-30 paıyzǵa ósip jatqanyn esh aqtamaı qalady. Sondyqtan bul áleýmettik baǵdarlamalardy tıimdi júzege asyrý úshin kóleńkede júrgen qarajatty jaryqqa shyǵarý kerek. Bul birinshi kezekte shendilerdiń ar-ojdany men jaýapkershiligine baılanysty. Sosyn sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesý. Úshinshiden, sıfrlandyrýǵa kóshý», deıdi ekonomıst Maqsat Halyq.

 

Sońǵy jańalyqtar

Búgingi jańalyqtar (27.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:45

Basylym basshylary - Erkin QYDYR (1962)

Basylym basshylary • Búgin, 17:05

Karateshiler Aýstrııada aıqasady

Sport • Búgin, 16:26

Almatyda sel júrý qaýpi joq

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Biz birgemiz: Aleksandr Baraev

Vıdeo • Búgin, 13:52

Álemniń 50 elimen jumys isteıtin oblys

Qazaqstan • Búgin, 12:58

Uqsas jańalyqtar