Byltyr toǵyz aı boıy ár balaǵa 21 myń teńgeden berilip kelgen ataýly áleýmettik kómektiń kólemi ózgerdi. Iаǵnı endi kedeılik shegi men kúnkóris deńgeıiniń aıyrmashylyǵy ǵana tólenedi. Ol otbasynyń ár múshesine orta eseppen 10 054 teńgeden aınalady. «Kedeılik shegi degenimiz – kúnkóris deńgeıiniń 70 paıyzy. Qazir kedeılik shegi – 24 258 teńge. О́tken jyly 1 sáýirden bastap ataýly áleýmettik kómek ár balaǵa 21 572 teńgeden berilip, ata-anasyna kedeılik shegi men kúnkóris deńgeıiniń aıyrmashylyǵy ǵana tólengen edi. Bıyldan bastap balalarǵa da osylaı esepteledi. Mysaly, 5 adam turatyn shańyraqtyń tabysy 50 myń teńge delik. Olardyń ortasha tabysy 10 myń teńge bolady da, 24 258 teńgege jetpeı turǵan bóligi ǵana (14 258 teńge) 5 kisige eseptelip, 71 290 teńge kólemindegi ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalady», deıdi Nur-Sultan qalasy Almaty aýdany boıynsha áleýmettik kómek kórsetý bóliminiń basshysy Nazerke Nurmahambetova.
Áleýmettik jelilerde aıtylǵan pikirlerdi baǵamdasaq, keıbiri kómek kólemi azaıyp qalady dep esepteıtin kórinedi. Biraq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov AÁK naǵyz muqtajdar úshin byltyrǵymen salystyrǵanda kóbeıgenin alǵa tartady. «Jańa mehanızmniń negizgi maqsaty – ataýlylyǵynda. Eger de otbasynyń tabysy shynymen tómen bolsa, ol kóp balalylarǵa beriletin memlekettik járdemaqyny da, ataýly áleýmettik kómekti de alady jáne kepildendirilgen áleýmettik toptamamen qamtamasyz etiledi. Bul bir jaǵynan naǵyz muqtajdarǵa kómektesýge múmkindik beredi», deıdi mınıstr.
Anyq-qanyǵyna jetý úshin AÁK-ke qujat tapsyrǵan otbasylardy izdep kórdik. Nur-Sultan qalasynyń turǵyny, 8 balanyń anasy Janar Kaýmenovanyń tek memleketten alatyn kómeginiń ózi 200 myń teńgeden asady eken. «Jańa jyldan keıin 74388 teńge járdemaqy tústi. Áleýmettik kómekti 2017 jyldan bastap alyp kelemin. 2017 jyly 92 myń teńge, byltyr 220 myń teńge aldym.
Bıyl 40 myń teńgeden astam ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalatynyn eseptep berdi. Munyń syrtynda 1 jasqa tolmaǵan balama 22 myń teńge, «Altyn alqa» ıegeri retinde 16 500 teńge alamyn. Sondaı-aq ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalǵannan keıin balalaryma kepildendirilgen áleýmettik toptama berilmek. Tórt balam mektepte oqıdy. Joldasym júk tıeýshi bolyp, aı saıyn 45 myń teńge tabady. Menińshe kómektiń kólemi eshqandaı qysqarǵan joq. Báribir sol 200 myń teńgeden asyp tur», deıdi kóp balaly ana.
Toqsan saıyn taǵaıyndalady
Buǵan deıin ataýly áleýmettik kómektiń shartty jáne shartsyz eki túri belgilenip, shartty túri alty aıǵa, shartsyz túri bir jylǵa berilip keldi. Otbasynda jumysqa qabiletti azamat bolǵanymen belgili bir sebeptermen ýaqytsha jumys istemeıtin jaǵdaıda shartty túri taǵaıyndalady da, úıinde jumysqa qabiletti kisi múlde joq jáne 23 jasqa deıingi balasy oqýda bolǵan jaǵdaıda shartsyz AÁK beriledi. Endi bul ekeýi de toqsan saıyn taǵaıyndalady. Eń bastysy, shartty AÁK alǵan shańyraqtaǵy jumysqa qabiletti kisilerdi jumyspen qamtý boıynsha barlyq múmkindikter qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, olar «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017 – 2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy aıasynda kóptegen jeńildikterge ıe bolady. «Eger ol odan bas tartsa, AÁK berý toqtatylady. Buǵan múgedek jandar, oqyp júrgen eńbekke jaramdy azamattar, 3 jasqa deıingi balamen jáne múgedek jandy, qarttardy qarap otyrǵan kisiler, 1 jáne 2-toptaǵy múgedek eresekter, qarttar jatpaıdy. Balamen úıde otyrǵan analarǵa erekshe qaraıtyn bolamyz. Olarǵa tolyq emes rejimdegi jumystar usynylady», degen bolatyn mınıstr.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamentiniń bas sarapshysy Nursáýle Eleýovanyń aıtýynsha, olarǵa mamandyqtaryna saı ýaqytsha jáne turaqty jumystar usynylyp qana qoımaı, mamandyǵy joq kisiler tegin oqýdan ótedi. Kásip bastaǵysy kelgenderge jeńildetilgen granttar men nesıeler beriledi.
Jańa járdemaqy tabysqa jatady
Jańa jyldan bastap kóp balaly otbasylardyń tabysyna qaramastan 4 balaǵa – 42 496 teńge, 5 balaǵa – 53 127 teńge, 6 balaǵa – 63 757 teńge, 7 jáne odan da kóp balaǵa 74 388 teńge aı saıyn turaqty memlekettik járdemaqy berile bastady. Aldaǵy ýaqytta bul qarajat ta tabys retinde eseptelmek.
«Jańa járdemaqy tek sáýir aıynan bastap AÁK taǵaıyndaǵan kezde tabys kózi retinde esepteledi. О́ıtkeni biz birinshi toqsannyń járdemaqysyn taǵaıyndaý úshin ótken jyldyń tórtinshi toqsanyn qaraımyz. Ekinshi toqsanda sáıkesinshe birinshi toqsannyń járdemaqylary eskeriledi», dedi Nazerke Nurmahambetova.
AÁK taǵaıyndaýda shákirtaqy burynǵysha tabysqa sanalmaıdy. Osy jylǵy AÁK taǵaıyndaýdyń jańa tártipteriniń biri – ata-anasynan bólek turyp oqyp jatqan oqýshylar men stýdentterge de AÁK beriledi. Sondaı-aq osyǵan deıin ata-ananyń bireýine 7 jasqa deıin bala kútimimen otyrýǵa ruqsat bolsa, jańa tártipke saı bala kútimi 3 jylǵa qysqartylǵan.
Kepildendirilgen toptama kimderge beriledi?
Ataýly áleýmettik kómek alǵan otbasynyń barlyǵy kepildendirilgen áleýmettik toptamamen qamtamasyz etiledi. Munda 1 jastan 6 jasqa deıingi balalarǵa azyq-túlik (aı saıyn) toptamasy men gıgıenalyq quraldar (toqsan saıyn) berilse, 6-18 jastaǵy balalar mektepte ystyq tamaqpen qamtylyp, mektep formasy, oqý quraldary jáne mektepke qatynaýǵa jol júrý jeńildikteri, medısınalyq kómek qarastyrylǵan. Jaýapty mamandardyń aıtýynsha, bul kepildendirilgen kómek bolǵandyqtan, otbasy ataýly áleýmettik kómekten qaǵylǵan kúnde de berile beredi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetovtiń aıtýynsha, bıyl mektep jasyna deıingi 220 myńnan astam bala, mektep jasyndaǵy 370 myńnan astam bala osy kepildendirilgen toptamamen qamtamasyz etiledi. «Qazir tıisti normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirlendi. Ákimderdiń usynystary boıynsha Úkimettiń qaýlysymen 493 saýda ortalyǵy bekitildi. Olar osy toptamany daıyndaıdy. Olarǵa talap, tehnıkalyq sıpattamalar ázirlendi. Ony iske asyrý jergilikti atqarýshy oryndardyń jaýapkershiliginde. Azyq-túlik toptamasynda halyqaralyq tájirıbe eskerilgen. Eń mańyzdysy, biz Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birge Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynymdaryn eskere otyryp, balanyń fızıologııalyq ereksheligin jáne taǵamdyq, energetıkalyq qundylyǵy jasyna saı azyq-túlikterdi daıyndadyq», deıdi vedomstvo basshysy.
El ne deıdi?
«Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty KeAQ Qoǵamnyń jańǵyrýyn áleýmettanýlyq zertteýler ortalyǵy jańa ataýly áleýmettik kómekke baılanysty elimizdiń barlyq aımaǵynda saýaldama júrgizgen. 1200 adamdy qamtyǵan telefondyq saýaldamanyń nátıjesi boıynsha, 82,1 paıyzy jańa reformany qoldaıtyndyqtaryn, 17,9 paıyzy qarsy ekendikterin aıtqan.
Áleýmettanýshylardyń zertteýine ekonomıster de ún qosýda. Olar memlekettiń baı men kedeıdiń ara-jigin alshaqtatpaıtyn naryqtyq ekonomıkany qurýǵa bet alǵanyn aıtyp otyr. Degenmen munyń barlyǵy el qazynasyn ortaıtpaı, Ulttyq qordy talan-tarajylamaǵan kúıde iske asqany durys dep esepteıdi. «Bıyl memlekettik bıýdjettiń teń jartysy áleýmettik salaǵa baǵyttalyp otyrǵany qýantady. Áleýmettik kómekten bólek, jalaqy men zeınetaqy ósip jatyr. Jalpy tabystyń artýy jaqsy úrdis. Biraq tabystylyqtyń qundylyǵy qanshalyqty dárejede saqtalady? Halyqtyń tólem qabilettiligi soǵan saı arta ma? Másele sonda. О́ıtkeni áleýmettik shyǵyndar memlekettik bıýdjetke salmaq. Al búginde memlekettik bıýdjette tapshylyq oryn alýda. Al ol tapshylyqty Ulttyq qordan transfertter arqyly jaýyp otyr. Bul belgili dárejede Ulttyq qordyń, keleshek urpaq úshin arnalǵan qarajattyń ortaıýyna ákep soǵady. Ekinshi qaýip – Ulttyq bank qosymsha aqshany basyp shyǵarýy múmkin. Eger bul júzege asatyn bolsa aınalymdaǵy aqsha massasy artady da, ınflıasııaǵa alyp keledi. Sóıtip qaıtadan taýarlardyń baǵasy qymbattaıdy. Bul halyqtyń tabysynyń 25-30 paıyzǵa ósip jatqanyn esh aqtamaı qalady. Sondyqtan bul áleýmettik baǵdarlamalardy tıimdi júzege asyrý úshin kóleńkede júrgen qarajatty jaryqqa shyǵarý kerek. Bul birinshi kezekte shendilerdiń ar-ojdany men jaýapkershiligine baılanysty. Sosyn sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesý. Úshinshiden, sıfrlandyrýǵa kóshý», deıdi ekonomıst Maqsat Halyq.
