Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyn oqyǵanda meniń esime áriptes ustazdyń aıtqan osy áńgimesi oraldy. Rasynda balanyń suraǵyn eresektershe oılaǵannyń nesi aıyp? Oıshyldar ýaqytpen máńgi birge jasap kele jatyr. Abaı da – kemeńger oıshyl, fılosof, aqyn, óz ýaqytynan, zamanynan oza týǵan iri tulǵa. Abaı sekildi kemeńgerler ózin keıingi urpaqtyń umytýyna mursat bermeıdi. О́ıtkeni olardyń qundy eńbekteri qaı zamanda bolsyn ultty jańarýǵa, jańǵyrýǵa shaqyryp turady. Abaıdyń fılosofııalyq kózqarastary dál búgin de mańyzdylyǵy men ózektiligin joıǵan joq. Ol qazaq jáne ony baýyr basqan etnos ókilderi mekendegen sary dalaǵa qarap turǵandaı seziledi.
Abaı ómir súrgen HIH ǵasyr men búgingi HHI ǵasyrdaǵy ózgeristerdi salystyrýǵa kelmeıdi. Búgin ýaqyt yrǵaǵy asa ushqyr. О́rkenıet jetistikteriniń damyǵany sondaı, sıfrlandyrýdyń, kompıýterlendirýdiń nebir keremetin kórip otyrmyz. Ǵalamtor úshin alys-jaqyn, muhıttyń arǵy-bergi jaǵy degen túsinik kómeski tartyp barady. Jasandy ıntellektiniń damyǵanyna, kúrdeli isterdi adam qolynan robottar alyp jatqanyna áserlenip, tańǵalyp jatqan eshkim joq. Munyń bári ǵylymnyń jetistigi ekeni daýsyz, al ǵylymǵa súıený kerektigin Abaı danyshpan da aıtqan bolatyn. Abaıdyń «Ǵylym tappaı maqtanba» óleńin bilmeıtin adam kemde-kem shyǵar. Bul óleńniń jalpy ıdeıasy – bilimdi ıgermeıinshe, bıikterdiń baǵynbaıtyndyǵy. Al muny búgingi kúnmen synı oılaý barysyndaǵy túıin «XXI ǵasyrdaǵy bilimniń maqsaty – bıikke umtylý» ekendigin meńzeıdi.
Biraq hakim adamdyqty, adam bolyp qalýdy osynyń barlyǵynan aldyńǵy orynǵa qoıǵan joq pa edi?! On segizinshi sózindegi: «Teginde adam balasy, adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq» degen kózqarasy qaı ǵasyrda bolsyn urpaq tárbıesinde ustanar baǵyt bolýy tıis. Jas urpaqty jan-jaqty qalyptastyratyn bilim berý salasynda Abaı fılosofııasyn basshylyqqa alýymyz qajet. Aqyn shyǵarmalaryndaǵy danyshpannyń ár sózi mektep oqýshysynyń zerdesine jetkende ǵana kemel ult qalyptastyrýdaǵy maqsatymyzǵa jetpekpiz. «Abaıdy taný – adamnyń ózin ózi tanýy. Adamnyń ózin ózi tanýy jáne únemi tanyp otyrýy, ǵylymǵa, bilimge basymdyq berýi – kemeldiliktiń kórinisi. Intellektýaldy ult degenimiz de osy. Osyǵan oraı Abaı sózi urpaqtyń baǵyt alatyn temirqazyǵyna aınalý qajet», degen Prezıdent pikiri Abaı álemine úńile otyryp, Abaı syny syndarly syn ekendigine kóz jetkize otyryp, sonymen qatar ıgi isterdiń negizgi mindetterin aıqyndaıtyn bastamalardyń biri bolyp sanalady.
Halqymyzdyń rýhanı aspanynda juldyzdaı jarqyraǵan oıshyldar pikirleriniń bir túıinge toǵysýy da zańdylyq ispetti. Shyǵys danyshpany Ábý Nasyr ál-Farabı: «Tárbıesiz bergen bilim – adamzattyń qas jaýy» dese, Abaı: «Men eger zakon qýaty qolymda bar kisi bolsam, adam minezin túzep bolmaıdy degen kisiniń tilin keser edim» deıdi. Hakim tárbıeniń mańyzyn erekshe deńgeıge kóterdi. Ol tárbıeniń mańyzyn tek aıtyp qana qoıǵan joq, «Bes nárseden qashyq bol, bes nársege asyq bol» dep, onyń jolyn da kórsetti. Sondyqtan bolashaq urpaqty oqytý men tárbıeleýde Abaı álemine úńilý, Abaı kestelegen oılardy óskeleń urpaqtyń óz ómirinde qoldana alýyna úıretý basty maqsattardyń biri.
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy pedagog qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýty muǵalimderdiń jańa ádistemelerdi meńgerý kýrstarynda osy máselelerdi iske asyrýdy, shákirtterine Abaı shyǵarmalaryn jete túsinýge qol jetkizýdi jumystaǵy basty baǵyttarynyń biri dep sanaıdy. Biliktilikti arttyrý ınstıtýty oqytý, ǵylymı-ádistemelik qyzmetteri arqyly abaıtaný jumystaryn júıeli, sapaly uıymdastyrýdy jáne kýrstar, semınarlar aıasynda Abaıdyń fılosofııalyq, onyń ishinde «tolyq adam» tujyrymy úrdisin ózekti máselelerdiń biri retinde qarastyryp keledi. Jas urpaqty tárbıeleý men bilim berý isinde muǵalimniń ornyn eshqandaı tehnologııa almastyra almaıdy. Sondyqtan olardyń biliktiligin arttyrý, ǵylymı-ádistemelik jumystaryn tıimdi uıymdastyrý túpki nátıje beredi. Tyńdaýshylarmen osyndaı jumystardy júrgizý úshin ınstıtýt qyzmetkerlerine de joǵary talaptar qoıylady. Soǵan sáıkes, ınstıtýtta pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdattary, magıstrleri jumys isteıdi, óz bilimderin úzdiksiz jetildiredi.
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy fılıaly Qostanaı oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýty Abaıdyń mereıtoıyna oraı, kóptegen is-sharalardy josparlap otyr. «Kópmádenıetti álemdegi Abaı murasy» halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa, dóńgelek ústel, «Abaıdy oqıyq!» baıqaýy, kezdesýler, t.b. sharalar jyl boıy ótkizilmek.
Abaı fılosofııasy – jańashyldyqtyń jarshysy. Ol qoǵamdy serpip, jańǵyrtyp otyrady. Sondyqtan da Abaı murasy XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan qoǵamy men onyń bereke-birligi úshin asa qundy.
Marıonella SLESAR,
«О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy fılıaly Qostanaı oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory
