Rýhanııat • 29 Qańtar, 2020

Sóz soıyl №88

11070 retkórsetildi

Shaıtannyń kókesi

Oǵan «Ket, shaıtan alǵyr, shaıtandaryńa ket!» – dedi.

Ol shaıtandarǵa keldi.

Shaıtandar araq-sharaptaryn iship, tamaqtaryn jep sol kúngi istegen  ázázil isterin áńgimelep, bir-birine maqtanyp otyrǵan-dy. Kelgen qonaqty dastarhanǵa shaqyrdy.

Bir shaıtan: – Eshqandaı jazyǵy joq bolsa da, kúıeýine áıelin myqtap sabattyrdym, – dedi.

– Jaradyń! – dep joldastary ony qoshtap qoıdy.

– Sodan keıin olar ajyrasty ma? – dep surady kelgen qonaq.

– Joq, – dedi shaıtan.

– Osyndaı da is bolǵany ma! – dep qonaq basyn shaıqady. – Bul degeniń qanaǵatsyz, aıaqtalmaǵan is qoı.

Shaıtandar endi oǵan rızashylyqpen nazar aýdara bastady.

– Men,  dedi ekinshi shaıtan, – ákesi men balasyn janjaldastyrǵanym sondaı, endi ekeýi birin-biri kórgisi   kelmeıdi.

– Jaradyń! – dep joldastary ony da qoshtap qoıdy.

– Tek bolǵany osy ma? – dep qonaq taǵy da aralasty.

– Tek qana osy, – dep shaıtan seskene moıyndaǵandaı boldy.

– Bul isiń is emes, bul – kózboıaýshylyq! – dep qonaq kúıip-pisti. – Búıtip is bite me, istegen soń ákesi  ne balasyn qýyp shyǵýy kerek edi, ne úıge turýǵa huqynan múldem aıyrýy kerek edi, al balasy ákesinen ósh alý úshin onyń jeńil máshınesiniń barlyq dóńgelekterin jaryp ketýi kerek edi.

– Bul oıyma kelmepti, – dep shaıtan keshirim ótingendeı jer shuqylap ketti. Bólmede qolaısyzdaý tynyshtyq ornady.

– Men bylaı istedim, – dep úshinshi shaıtan sózin senimsizdeý bastady, – bir bastyqty  esh  sebep-saldarsyz ornynan alǵyzdym.

– Odan keıin ne boldy? – dep qonaq aıaǵyn bilýge qumartty.

– Eshteńe de bolǵan joq.

 – Bile bilseńder, men bundaı isti eshýaqytta aıaqsyz qaldyrmaımyn, – dedi qonaq. – Gazetke synatyp, týǵan qalasyn tastaı qashýǵa májbúr eter edim. Al sizdiń bastyǵyńyzdy eń bolmasa kásipodaq músheliginen de shyǵarǵan joq pa?

– Shyǵarǵan joq qoı deımin, – dedi shaıtan mińgirlep.

– Osyny da is tyndyrdym dep! – qonaq tas-talqan bop ashýlandy. – Sizderdiń tamuqtaryńda eshqandaı tártip degen joq eken.

Shaıtandar iship otyrǵan sharaptary men jep otyrǵan tamaqtaryn da umytty, tek bireýiniń ǵana batyly jetip:

– Keshirińiz, eger qupııa bolmasa, siz jer ústinde qandaı ispen shuǵyldanasyz? – dep surady.

–   Shynynda   da,   meniń isteıtin isimniń qupııa ekeni ras, – dedi qonaq. – Biraq sizder   nıettes inishekter bolǵandyqtan jasyrmaı aıtýǵa   bolady,   men   – domalaq   aryz   jazýdyń sheberimin. Domalaq aryzdy qardaı boratam, kimniń kim ekenine qaramaımyn, taqyryp ta tańdamaımyn.

Shaıtandar oǵan zor iltıpat bildirip,  masattana qarasty.

– Jaraıdy, men kettim, – dedi qonaq, – sizderden úlgi-ónege alatyndaı eshteńe joq eken. Meni sizderge bosqa jumsaǵan eken. Sóıtti de ol shyǵyp ketti. Shaıtandar ony keý-keýlep esikke deıin shyǵaryp salyp, tek qonaqtary tumandy qarańǵylyqqa súńgip, kózden ǵaıyp bolǵanda baryp bas shaıtan demin "Ýh" dep alyp:

– Mine, mynaýyń shaıtannyń kókesi ǵoı! – dedi daýysy qaltyrap, – ketkenine shúkirshilik etemin, áıtpese bizdiń ústimizden domalaq aryz jazady eken dep záre qutym qalmap edi…

 

Georgı SPASOV

O, búkir zaman-aı!

 O, táleıli  adam-aı,

Qaramaıtyn shamań-aı,

Shatysyp ta jatasyń,

Aqyly joq baladaı.

Oıyn-saýyq qurady,

Teńine eshkim qaramaı,

Nekesiz  týǵan qyz-jesir

Qorazsyz týǵan taýyqtaı,

Tastap ta ketip jatyrsyń,

Týa sala dalaǵa-aı.

Indet qaptap barady-aı,

Anasha jaýlap aldy ǵoı,

Jer betinde sanańdy-aı.

Jalaqyń da jetpeıdi,

Janyńdy júrsiń  baǵa almaı,

Qaryz alsań bankten,

Qashasyń taǵy jaba almaı.

Otyrasyń keı kezde,

Shaqyrǵanǵa bara almaı.

Qaryz berseń qý qyzǵa,

Qor bolasyń ala almaı.

Qoımaıtyn boldy basqalar,

Kózin salyp jaǵalaı,

Qaraıyp alǵan kózderi,

Masa qusap qan almaı.

Jezóksheler júrsińder,

Eldi aldap qamalmaı,

Kózderińdi maı basty,

Jabylyp múlde qalardaı.

Myń jasaıtyn adam joq,

Ýaqytty júrsiń sanamaı.

Arýlar júr ár elde,

О́zine syńar taba almaı.

Aldanyp qalǵan qyzdar júr,

Kegin odan ala almaı.

Bıik taýda  sýlar bar,

Armanda qalǵan aǵa almaı,

О́z ultyn umytqan,

О́ńsheń ǵana sarań baı.

Kúni úshin baılardyń,

Tabanyn  bireý jalaıdy-aı.

Tozaqqa túbi túsesiń,

Kúnáńdi keri ala almaı.

Túzelmeıdi kóp adam,

Keýdesinen jan almaı.

Tektilerdiń talaıy

Tizimnen qaldy sanalmaı,

Quny ketti adamnyń,

Qyryq jylǵy malaıdaı.

Qaıda bastap barasyń

Aqyr zaman bolardaı.

Aıaǵymnyń búri joq,

Jelinip ketken taǵadaı.

Buzylyp bitti bar adam,

O, táleıli zaman-aı!

 

Qazyhan ÁShE

Almaty

 4

Tońazytqyshtyń topalańy

 Kúnderdiń kúninde О́zgegúl jeń­ge­leriń:

– Bizge tońazytqysh qajet! – dep qoıyp qalǵany...

– Bizde aılyqtan basqa... – dep kele jatyr edim:

– Aılyq-shaılyǵyńdy basyńa búrkip bas, tońazytqysh kerek! – dep aqshań ete qalǵan soń, árige baryp ábúıir tappaıtynymdy bilip, aldyma qaǵaz, qolyma qalam alyp, áńgime jazýǵa kiristim (jazýshylar jazǵanyna kúrep alady dep estigenmin). Aıdaq jazýmen aıdap otyryp, mektep dápteriniń birin bitire bergenimde
áıelim:

– Bizge svetnoı televızor alý kerek! – dep, o bastaǵy oıyn ózgerte qoıǵany.

– Oǵan jeter aqshany qaıdan tappaqpyn? – dedim.

 Áıelimniń bet-aýzy jybyrlap, kózi oınaqshyp:

– Svetnoı televızor qajet dedim ǵoı men saǵan! – dep talmasy ustap, qalshyldaı bastaǵan soń, amalym quryp, bitýge taqaý áńgimemniń jelisin jeldirtip, povest jazýǵa bet aldym.

Kún demeı, tún demeı jazyp, povesttiń sońǵy taraýyn qolǵa alǵanymda áıelim:

– Balalardyń papasy-aý, aqyr jazǵan soń aqshasy qomaqty bir nárse bolsa ıgi edi, – dep erkeleı ún qatqany bar. «Áıel ıise, temir balqıdy» demekshi, kóp sózge kelmeı, jazyp jatqan jaınamazymdy jınap alyp, mańdaıyna «pesa» dep aıdar taǵyp, qaıta jazdym.

...Biraz bas qatyryp, samaı shash aǵartyp baryp kólemdi pesamdy támamdaı bastaǵan shaǵymda:

– Pitýa, bizge jaıly úı kerek, – dep jeńgeleriń janyma jantaıa ketti.

– Maǵan qaıt deısiń, oǵan jeter aqsha qaıda?! – deı bergenimde:

– Myna bizben birge turamyn deseń, tabasyń! – dep, aıqaıyn menen asyryp, taban tirep, búıir taıanyp turyp ketti...

...Sonymen aıaqtalyp qalǵan pesanyń baǵytyn roman aýylyna burýǵa týra keldi.

Ne kerek, óldim-taldym dep, myńnyń teń jartysynan astam bettik romanymdy mashınkaǵa bastyryp, basqany úshin elý myń teńge tólep, baspaǵa alyp bardym...

Sóıtsem, men talǵajaý etken atamnan qalǵan taqyryp, ertedegi batyrlar jyrynyń bir tarmaǵy eken...

Eńsem túsip, úıge qaıttym... Dýsh­tyń astyna bir kómilip shyqtym da, baspadaǵylardyń: «Talabyńyz qýantady. Taqyryp ózgertip, talpynyp kórseńiz...», dep aıtqandary boıynsha, osy jasqa deıin «ermek» etip kelgen kásibime qol siltep, jazýshylyqqa den qoıdym...

О́zgegúl birer saǵat jastyqtan bas almaı:

– Qaıran ǵana elý myń teńgem-aı, mashınıstkaǵa bergenshe tońazytqysh alsamshy... – dep qaıta-qaıta qaıtalap aıtyp, aıtqan saıyn tereń kúrsinip, kúbirlep jatyp uıyqtap ketti...

 

Ersultan MAǴJAN

Almaty oblysy

5

  

Qojanasyr hıkaıalary

Molda áıelimen til tabysa almaı júredi. Áıeli bir kókbet tili qyrshańqy, shataqshyl edi. Moldekeńdi ábden tıtyqtatqan-dy. Urys-janjaldan jalyqqan molda bir dosynyń úıine eki-úsh kúnge demalýǵa barady.

Dosy jyly qarsy alyp, tamaqtanyp bolǵan soń uıqyǵa jatady. Tańerteń molda oıanyp terezeni ashyp aýlaǵa kóz salsa, úı ıesi tereze aldyndaǵy aǵashty kesip jatyr eken.

– Jaıqalyp turǵan aǵashty nege kesip jatyrsyń? – dep suraıdy molda. – Janyń ashymaı ma?

– Moldeke, bul zulym aǵash, – depti sonda dosy. – Men bul úıdi satyp almaı turǵanda osy úıdegi áıel asylyp óldi. Al búgin kórshiniń áıeli asylyp óldi. Buǵan kináli osy aǵash dep kesip tastaǵaly jatyrmyn.

– Qudaı úshin! – dep aıqaı salypty sonda Qoja, – bir kúnge kúte tur! Erteń men áıelimmen osynda kóship keleıin...

*  *  *

Qojanasyr áıeline jetip kelip:

– Áı, qatyn, tezirek as qamda, búgin bizge qonaq keledi, – deıdi.

– Ol qandaı qonaq?! – dep aıqaı salypty áıeli. – Úıde jeıtin eshteńe joq, bala aýrý, al men monshaǵa barýym kerek, balalarǵa sheshem kelip qaraıdy.

– E, mine, osy sebepti men dosymdy qonaqqa shaqyryp edim, – depti Qojanasyr, – áıel, bala-shaǵa, ene jáne olardyń aýrý-syrqaýlary qalaı bolady – sony óz kózimen kórsin dep edim. Baıǵus úılenbekshi bolyp júr edi.

*  *  *

Bir kúni Ámir Temir jıhanger moldadan:

– Molda, meniń saraıyma juldyzshy kóripkel kerek edi, biraq laıyqty eshkimdi taba almaı jatyrmyn. Sen juldyzshy bolsań qaıtedi? – deıdi.

– Tek áıelimmen birge ǵana juldyzshy bola alamyn, – deıdi sonda ol.

– Nege olaı? – deıdi Temir.

– Baıaǵydan beri, – depti sonda molda, – meniń pikirim men áıelimniń pikiri esh­ýaqytta sáıkes kelmeıdi. Máselen, eger men aspanǵa qarap «erteń jaýyn bolady» desem, ol «joq, jaýyn bolmaıdy» deıdi. Budan soń árkim óz aıtqanynan qaıt­paı qoıady. О́lsek te bir-birimizdi qosh­tap, moıyndaı qoımaımyz. Aıtalyq, ol bıyl egin bitik bolady dese, men sóz joq, «joq, bolmaıdy» deımin. Birneshe jyl boıy osylaı, ne meniń, ne onyń sózi ras bolyp shyǵady. Úshinshi jaǵdaı bolmaıdy. Sol sebepti tek áıelimmen birge juldyzshy kóripkel bola alamyn.

6

 

Kórshi-qolań kúńkili

Mereke kúngi kórshi kelinshekter arasyndaǵy áńgime.

– Qaıyrly tań, kórshi. «Bas aýrýyń» qalaı?

– Tań atpaı karta oınaýǵa zytyp ketipti...

*  *  *

– Estidiń be, meniń kórshim baqytsyzdyqqa tap boldy!

– Estidim! Ne jaǵdaı?

– Meniń áıelimdi alyp qashyp ketipti.

*  *  *

– Ana ózderinshe «aqyldyraq» qaladaǵylar balasynyń mýzykaǵa beıimi bolsa, oǵan skrıpkany tegin alyp bere qoıýdyń tásilin qoldana qoıady eken...

– Qalaısha?

– Qarapaıym baraban satyp ápere qoıady eken...

– Sodan?

– Kúndegi qarabaıyr dańǵyldaq barabannyń úninen zaryqqan kórshiler aqsha jınap, mýzykaǵa beıimi bar balaǵa skrıpka satyp ápere qoıady eken...

*  *  *

– Úı tonaýshy bir páterdiń esigin endi ashqanda qarama-qarsy esik sál ashylyp, ondaǵy turǵyn sybyrlaı:

– Olar baǵaly zattaryn gúl salynǵan ydystyń túbinde, al aqsha ataýlyny akvarıýmnyń astynda saqtaıdy, – degen eken.

6

 

Múıisti júrgizetin Berik SADYR

Sońǵy jańalyqtar

Tarıhta qalǵan indetter

Tarıh • Búgin, 00:40

Ulttyq kınodaǵy karantın

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar