Qoǵam • 30 Qańtar, 2020

Balalar nege betimen ketedi?

36 retkórsetildi

Almaty oblysynda mektep oqýshylarynyń eskertýsiz úıden ketip qalý oqıǵasy jıilep ketti. О́kinishtisi, oqý jylynyń osy toqsanynda ǵana aımaqtyń tártip saqshylary men eriktileri jasóspirimderdiń iz-túzsiz joǵalýyna qatysty birneshe ret dabyl qaǵyp, izdeý jumysyn júrgizdi.

Máselen, ótken jyldyń so­ńynda Eńbekshiqazaq aýdany­nyń polısııasy 16 jastaǵy oqýshy qyzdy tabandarynan taý­sy­lyp izdep, 4 kún ábigerge tús­ken bolatyn. Izdeý ju­­my­syna Al­­maty qalasynyń tár­tip saq­shylary men eriktiler tartylyp, Gúljan esimdi qyz bala qala or­ta­lyǵyndaǵy Arbat dema­lys aýmaǵynan tabylǵan edi. Oqýshy qyz úıden ketip qalý sebebin túsin­dire almaǵan. Jalpy, osy Eń­bekshiqazaq aýdanynda adam joǵalý deregi jıi tirkelip otyr. Byltyr 30 adamǵa izdeý jarııalansa, onyń úsheýi – kámeletke tolmaǵan bala.

Al qańtar aıynyń on ekisinde Qaratal aýdanynyń tártip saq­shylaryna eki balanyń iz-túzsiz jo­ǵalǵany týraly dabyl túsken. Ortatóbe aýylynda turatyn Lý­nın­der otbasynyń 2004 jylǵy Elı­zaveta jáne 2006 jyly týǵan Vıtalıı esimdi ul-qyzy úıden shyǵyp ketkennen oralmapty. Po­lısııa kúni boıy aınalany sholyp, oqýshylar barýy múmkin baǵyt­­tardyń bárin teksergen. Qýa­nyshqa qaraı, aǵaıyndylar bas­qa aýyldaǵy týysqandarynyń úıine bara jatqan jolda adasyp, keri qaıtqan eken. Polısııa olardy ata-anasynyń qo­lyna tapsyrdy.

Tipti, jaqynda Eskeldi aýdanyna qarasty Nurmolda Al­da­bergenov aýylyndaǵy orta mek­teptiń 8 jáne 6-synybynda oqıtyn eki qyz joǵalyp, bir táý­likten keıin Al­­maty qala­syn­daǵy «Saıran» av­to­beketiniń mańyn­daǵy páter­den tabyldy. Eki jas qyz úıden ke­tip qalý áre­ketin «qala aralap qaıtpaq» bol­ǵandarymen túsin­diripti. Olar­dyń qaltasynda 17 myń teńge aqsha bolǵan. Polısııa ere­­sek­­terdiń qaraýynsyz júr­gen jas­­óspirimderdiń Almatyǵa deıin qan­daı kólikpen barǵan­daryn jáne kámelettik jasqa tolma­ǵandarǵa páterdi kimniń jal­ǵa ber­genin anyq­tap, jaýapqa tart­paq.

Jalpy, balanyń betimen ke­týine birjaqty qaraýǵa bolmaı­dy. Biraq bolǵan oqıǵadan keıin tártip saq­shy­lary jaýap­ker­shi­likti kóp jaǵdaıda ata-anadan su­raıdy eken. Mektep ákimshiligi de oqýshynyń ómi­ri men densaý­ly­ǵynyń qaýipsizdigine qa­tysty óz mindetin tek ǵımarat aýma­ǵy­nan shyqqanǵa deıin ǵana atqa­ryp otyr. Demek, kinániń bir ushy otbasyn­da jatqany anyq. Táji­rı­beli ustaz, Taldyqorǵan qalasyndaǵy №16 mekteptiń qa­zaq tili men áde­bıeti pániniń oqy­týshysy Gaýhar Omar­bek­qyzy da osyndaı oı aıtady.

– Tárbıe máselesine ata-ana da, muǵalim de, tipti oqýshynyń ózi de jaýapty. Biraq bala tárbıesin qazir tolyq muǵalimniń moıny­na artyp tastaǵan sııaqty. Ata-­ana «tańnan keshke deıin jumystamyz» dep syltaýratady. Al muǵalimder kúnine 150-200 balaǵa sabaq beredi. Sol 150 balanyń árqaısysynyń mine­zimen aınalysýy kerek. Keı­de bizdiń de qatty ketetin kez­derimiz bola­dy. Biraq sol «táıt» degendi bala úıine aıtyp barady. «Ol seniń usta­zyń. Muǵalimniń aıtqany – zań. Bálkim, seniń áreketiń durys bol­maǵan­nan keıin eskertý jasa­ǵan shyǵar» dep, sebep-saldaryna kózin jetkizip, tyıym aıt­qannyń ornyna, balasynyń sózin sóıleıtin ata-ana kóp. Otba­synda, dastarqan basynda otyrǵanda balasymen sóılesip, jańaǵydaı sózderdi aıtyp otyrsa keleńsiz jaǵdaılar bolmas edi, – deıdi Gaýhar Omarbekqyzy.

Aıtpaqshy, aımaqta balalar ara­syndaǵy quqyqbuzýshylyq ta kó­beıip tur. Munyń bir sebe­­bin quzyrly organdar mek­tep ınspektorlarynyń jetis­peýshiliginen izdeıdi. Qa­zir aı­maqtaǵy 760 bilim berý meke­mesinde bar bolǵany 182 polısııa ýákili jumys isteıdi eken. Al byltyr oblysta jasós­pirimder arasyndaǵy qylmys 4,3 paıyzǵa ósipti. Iаǵnı quqyq­buzýshylyqtyń aldyn alý maq­satynda júrgizilgen jedel is-sharalarǵa qaramastan jaǵdaı kúrdeli kúıinde qalyp otyr. Polısııa ótken merzim ishinde 4 ret «Jasóspirim» sharasyn, 3 márte «Túngi qaladaǵy balalar» aksııasyn ótkizipti. Ol boıynsha kámeletke tolmaǵan balasyn qaraýsyz jibergen 4 myń­ǵa jýyq ata-anaǵa ákimshilik aıyppul salynyp, 66 oıyn-saýyq ortalyǵynyń ıesi jaýap­kershilikke tartylǵan eken.

 

Almaty oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar