Aımaqtar • 30 Qańtar, 2020

Beıbit kúndegi qazaǵa kim kináli?

1654 retkórsetildi

Búgingi kúni adam ólimi men qazasynyń eń joǵary kórsetkishi jandy qınaǵan aýyr dertter men aýrýlardan emes, jol-kólik oqıǵasy saldarynan tirkelip otyrǵany ókindirmeı qoımaıdy. Buǵan kim kináli? Ras, tabıǵatta tosyn minez bolyp turady. Onyń qary men borany, muzdaǵy men kóktaıǵaǵy bir-birimen almasyp kelip jatatyny da tabıǵı jaıt. Mundaı kezderde avtokólikpen jolǵa shyǵý asa qaýipti ekenine eshkim talas týǵyza almaıdy.

Mundaı kezderde jol-ákim­­­shilik polısııasy bas­ty ma­­gıs­tral­dyq tras­sa­lar­dy ja­bý jó­ninde sheshim shyǵa­rýy qup­taýǵa turarlyq is. Osy arqy­ly bolýy múmkin jol-kó­lik oqı­ǵalarynyń aldyn alýǵa bolatyny anyq. So­laı deı tursaq ta, jer qara, kún jyly kezdiń ózinde jol ús­tindegi qozǵalys qu­ral­­da­ry bir-birimen qaq­ty­ǵy­syp-soq­ty­ǵy­syp, túıisip jatady.

Onyń birneshe sebebi bar. Bi­rin­­shi­den, júrgizýshilerdiń tr­as­­sada avto­kó­lik­ti belgi­len­gen jyldamdyq sheginen ál­de­­qaı­da asyryp aıdasa, ekin­shi­den, olardyń avtokólik jo­la­ǵynyń qarsy jaq betine shy­ǵyp ketýi de qaıǵyly jaǵ­daı­larǵa ákelip soqtyryp júr. Son­daı-aq kólikti mas kú­ıinde júr­gizý kórinisteri de jol-kólik oqı­ǵalary sanynyń artýyna óz áserin tıgizip kele­di. Sondaı-aq qalalar men iri eldi mekenderde bala­lar­dyń qatysýymen jáne jaıaý júrginshilerdiń aǵy­zyp kele jatqan kólikti kóre tura ruq­sat etilmegen aralyqtan jol­d­y kesip ótýge umtylýy da qaı­ǵy­ly statıstıkanyń sanyn kó­beı­te túsýde.

2019 jyly Aqtóbe obly­syn­da joǵaryda atap kórse­til­gen jaǵ­daıat­tar­ǵa baılanys­ty 130 myńǵa jýyq jol júrý ere­­jesin buzý kórinisteri oryn alǵan eken. Onyń osyndaı astro­no­mııa­lyq deńgeıge jetýine buǵan deıin av­tomobıl júrgizý quqynan         aı­y­ryl­­­ǵan, soǵan qaramastan mas kúıinde kó­likke qaıta otyr­ǵan­dardyń qosqan úlesi de bar.

Sonymen birge aýdan­ara­­lyq jáne oblys­ara­lyq baǵyt­tar­ǵa júretin je­ke­­­legen taksı jáne avtobýs ıele­riniń búkil jol bo­­ıyna uıaly telefon ar­qy­ly basqa bireýlermen óte jıi, ári uzaq sóı­lesýi de kez­deı­soq jaǵ­daılarǵa áke­lip soq­tyrady. Olar kólikter ersili-qarsyly aǵyl­ǵan trassa ústinde kele jatyp ózderine klıe­nt izdeıdi. Olar­dyń mun­daı salǵyrttyǵy men ózim­­shildiginiń kesiri salon ishin­de­gi jola­ýshylarǵa tıgennen artyq qandaı óki­ni­shi bar der­siz.

Aqtóbe oblystyq polısııa depar­ta­mentiniń bastyǵy Atyǵaı Arys­ta­novtyń aıtýyn­­sha, byltyr oblys aýma­­­ǵyn­daǵy joldarda 870 jol-kólik oqı­ǵasy tir­kelgen. Sonyń saldarynan 110 adam qaza taýyp, 1173 adam aýyr jáne ortasha deńgeıde jara­qat alypty. О́ńirdiń bas polı­seıiniń oı-tujyrymyna saısaq, beıbit kúnde bul óte joǵary kórsetkish bolyp taby­la­dy.

Táýelsizdiktiń alǵashqy on­jyl­­­dy­ǵy tusynda birqatar ob­­lys­aralyq av­to­jol­dyń bel­gilengen standart­tar men nor­­matıvterge sáıkes salyn­ba­­ǵany da bú­gin­gi kóte­ril­gen má­seleni kúr­delen­di­re túsýde. Eń al­dymen atal­ǵan jol­dar­dyń eniniń óte qysqa bolýy jol-kó­lik oqıǵasynyń tyıylmaýyna sebepshi bolyp otyr. Onyń basty bir mysaly Oral – Atyraý trassasy desek qatelese qoımaspyz. Munda eki júk kóligi birimen-biri betpe-bet kele qalǵanda áreń sy­ıy­p, syǵylysyp ótetini belgili.

Atalǵan avtotrassa Oral – Aty­raý dep atalǵanymen bul jol arqy­ly aqtó­belikter jáne Batys Qazaq­stan obly­synyń ońtústik óńirde orna­las­qan Aqjaıyq, Kaz­talov, Jańa­qa­la, Jánibek jáne Bókeı ordasy aýdandarynyń tur­ǵyn­dary da júredi. Atap óterlik jaıt, aqtóbelikter Aty­raý­ǵa Oral qalasy arqyly qa­ty­naı­dy. О́ıt­keni Aqtóbe men Atyraýdyń arasynda avtomo­bıl joly joq. Onyń qury­lysy tek ótken jyly ǵana bas­taldy.

Sondaı-aq Reseıdiń Sa­ma­ra men Saratov jáne Or­yn­­bor qa­lalarynan el ara­syn­da Aty­raý qalasyna is­ker­­lik qarym-qa­tynastar tur­ǵy­sy­nan sapar shegýshiler de az emes. Bul tras­sanyń boıynda bur­malar men bu­rylystar óte kóp. Saqtyqtyń qajettiligi de osynda.

Uzyn sózdiń qysqasy, bú­gin­gi kúni Oral – Atyraý trassasyn qaıta jań­­ǵyrtyp, oǵan kúrdeli jóndeý qa­jet­tiligi týyn­dap otyr. Oǵan jum­sa­la­­tyn qarajat kózderi áleý­met­tik tur­ǵydan bolmasa da, strategııalyq turǵy­dan ózin ózi aqtaı alary anyq. «Saq­­tan­­sań – saqtaıdy» demeı me dana halqymyz. Osy halyqtyq qaǵı­da udaıy nazarda bolsa, beıbit kúnde qaza tapqandar men jaraqat al­ǵandardyń qatary azaıa túsetini sózsiz.

 

AQTО́BE

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar