Rýhanııat • 30 Qańtar, 2020

Georgıos Steırıs: Qazaqstan ál-Farabı men Abaı sekildi tulǵalaryna arqa súıeıdi

188 retkórsetildi

Bıyl elimizdegi eń aýqymdy oqıǵalar qatarynda ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵy da bar ekeni barshaǵa aıan. Osylaısha, bul kúnderi Almatydaǵy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıy resmı túrde bastaldy.

Bıyl IýNESKO aıasynda halyqaralyq aýqymda keńinen atalyp ótetin ǵulama ǵalymnyń mereıtoıyna álemniń 40-tan asa elinen qonaqtar kelgenin buǵan deıin de baıandaǵan edik.

Saltanatty jıynda Kapodıstrııa atyndaǵy Afına ulttyq ýnıversıtetiniń Orta ǵasyr fılosofııa jáne qaıta órleý dáýiri kafedrasynyń qaýymdastyrylǵan professory Georgıos Steırıs sóz sóıledi.

– Men fılosofııanyń otany sanalatyn qalada dúnıege keldim. Sokrat, Platon jáne Arıstotel Afınada fılosofııanyń negizin qalady. Olardan soń fılosofııa Shyǵysta tarala bastady, onda fılosofııalyq oıdyń barlyq aspektisin ekinshi ǵalym damytty. Ábý Nasyr ál-Farabı platondyq jáne arıstoteldik oılardy Shyǵys dástúrlerimen baılanystyrýǵa  umtyldy jáne Uly Eýrazııa dalasyna fılosofııany alyp kelgen.

Onyń ústine, onyń Uly mýzyka kitaby asa mańyzdy ortaǵasyrlyq mýzykalyq traktat bolyp tabylady. Ál-Farabıdiń fılosofııa tarıhyndaǵy orny negizdeýshi ekeni nazar aýdararlyq, óıtkeni onyń shyǵarmashylyǵy men qyzmeti Qazaqstan, Irak, Sırııa jáne Mysyrdyń tarıhı jerlerin, Jerorta teńizinen Qytaı shekarasyna deıingi barlyq uly órkenıetterdi biriktirdi. Nátıjesinde ol Arıstotelden keıingi uly fılosofııalyq bedelge ıe boldy.

Fılosofııa tarıhyndaǵy mańyzdylyǵynan bólek, ál-Farabı ıdeıalary áli de ózekti. Onyń fılosofııasy Platon men Arıstotelden biraz shabyt alǵanymen, ol basqa álemdi beıneleýdiń mańyzdy jáne qyzyqty tásilderin óz kózqarasymen kórsetedi. Mono tildi jáne monoetnıkalyq qalanyń ornyna ál-Farabı ilimi keń aýqymdy mýltımádenı, kóptildi jáne kópkonfessııaly jahandyq memleket bolyp tabylady. Ol jahandanýdy oılaǵan jáne sol ıdeıany alǵa tartqan birinshi adam. Ol ejelgi grekterdiń meıirimdi qala ıdeıasyn saqtaýǵa umtylady, sondaı-aq, meıirimdi qaýym mólsherin arttyrady. Onyń paıymdaýy mańyzdy jáne yqpaldy bolyp qala bermek. О́ıtkeni ál-Farabıdiń jahandyq memleketi aqyl-oı men shydamdylyq arqyly basqarylady. Eshbir dinı nemese etnıkalyq dástúr ekinshisin  joqqa shyǵarmaıdy.

Ál-Farabı Islam men klassıkalyq grek fılosofııasynyń qıylysynda kóterilgen máselelerdi alǵash ret zerttegen erekshe fılosof. Ol eki jaqty da damytatyn fılosofııalyq jáne dinı beıimdelýdiń  úlgisin kórsete aldy. Men ál-Farabı esimi men zertteýlerin kórsetýge umtylǵan forým uıymdastyrýshylaryna alǵys aıtqym keledi. Qazaqstan halqy úshin  olardyń shyqqan tegi, eńbekteri sanaǵa negizdelgen fılosofpen baılanysty ekendigin bilý asa mańyzdy. Ol barlyq zattyń negizdemesin qalaǵan. Bul qýatty jáne keremet ulttardan turatyn memleket, onyń kóshbasshylary basqalardan kóregen, sebebi olar ál-Farabı men Abaı sekildi tulǵalarǵa arqa súıeıdi, – dedi Georgıos Steırıs.

Sońǵy jańalyqtar

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Almatyda zerthanalar sany artady

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar