Rýhanııat • 03 Aqpan, 2020

Uly dalanyń ulaǵatty tulǵasy

287 retkórsetildi

Ǵulama ǵalym Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyn atap ótý sharalary 29 qańtarda Almaty qalasynda ótken saltanatty jıynda resmı túrde bastaý alǵany belgili. Biz osy aıtýly shara aıasynda ótken halyqaralyq konferensııaǵa qatysýshylardyń álemge tanylǵan «ekinshi ustaz» týraly pikirlerin nazarǵa tartyp otyrmyz.

Taıaýda Almatyda bıylǵy jyl­dyń úlesindegi taǵylymdy ári tarıhı belesterdiń biri – órkenıettiń uly oıshyly Ábý Nasyr ál-Farabı­diń 1150 jyldyq mereıtoıy zııaly qaýymnyń, otyzdan astam sheteldik delegasııanyń qatysýymen saltanatty jaǵdaıda bas­taldy. Bul – Uly daladan shyqqan ulaǵatty tulǵanyń qurmetine jyl boıy jasalatyn izgilikti ister men ıgilikti rýhanı sharalardyń bastaýy ǵana.

Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda áıgili ǵulama ǵalymnyń tulǵasy men murasyna laıyqty baǵa bergenin jaqsy bilesizder.

Iá, ál-Farabı – qazaq halqynyń ǵana emes, búkil álemdik órkenıettiń rýhanı ıgiligi, ıslam jáne álem fılo­sofııasynyń jaryq juldyzy. Ol álemdi tanýǵa jáne búkil adamzat­tyń rýhanı damýyna teńdessiz úles qosty. Sondyqtan osy aıtýly mereıtoı bıyl IýNESKO-nyń ataýly kúnder kúntizbesi aıasynda halyqaralyq aýqymda atalyp ótedi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı qoldaýymen júzege asqan IýNESKO-nyń bul sheshimi «ǵalam­nyń Arıstotelden keıingi ekinshi ustazy atanǵan» kemeńger tulǵanyń táýel­siz Qazaqstannyń, qazaq halqynyń erek­she úlesinde bolýyn ornyqtyra túse­tin tarıhı sát ekenin oqyrmandar jaq­sy túsinedi dep oılaımyn.

Mereıtoıdy merekeleýdiń basty maqsaty – ál-Farabı murasyn zerdeleý­ge jańa serpin berý, álem tarıhyndaǵy onyń rólin aıqyndap, esimin ulttyq brend retinde ulyqtaý.

Ál-Farabıdiń ǵylymı murasy – búkil álemdik ǵylym damýynyń tarıhı irgetasy jáne bastaý kózi. Uly oıshyldyń 160-tan astam traktatta kórinis tapqan shyǵarmashylyǵy ǵylymnyń negizgi baǵyttaryn damytýǵa yqpal etti. Ol matematıka, fılologııa, hımııa, bıologııa, astronomııa, fılosofııa, medısına, logıka, áleýmettaný, saıasattaný, quqyqtaný, etıka jáne basqa da salalarǵa ólsheýsiz úles qosty.

Ál-Farabıdiń shyǵarmashylyq bolmysy Shyǵys pen Batys órkenıetin baılanystyratyn rýhanı altyn kópirge aınaldy. Kórnekti oıshyl-gýmanıst retinde ol óz shyǵarmashylyǵy arqyly antıka jáne ıslam álemin biriktire aldy. Onyń traktattary Renessans dáýirinde Eýropadaǵy ǵylymnyń damýyna jáne dúnıetanymnyń qalyptasýyna tikeleı áser etti.

Ǵulama ǵalym kezinde jaýap berýge tyrysqan – baqyt týraly, adamnyń jetilýi týraly suraqtar qazirgi zamanǵy adam men qoǵam úshin de asa ózekti. Onyń dúnıetanymy, adamzat órkenıetine kózqarasy jer betindegi barlyq adam­dar­ǵa birdeı túsinikti ári tartymdy.

О́ziniń «Qaıyrymdy qala turǵyn­darynyń kózqarastary jaıyndaǵy traktatynda» ol meıirimdi adamdar turatyn shahardyń modelin jasady. Ál-Mádına ál-Fadıla – árbir turǵyny baqytqa qol jetkizýge umtylǵan izgi jandardyń kemel­dengen qoǵamy. Onyń pikirinshe, bilim men izgilik ajyramas birlikte bolýy kerek. Kemeńger ustaz «...tek halyqtardyń birigýi jáne ózara kómegi arqyly ǵana baqytqa jetýge bolady...», – deıdi.

Ál-Farabıdiń «qaıyrymdy qoǵam» týraly ilimi búkil adamzat úshin mańyzdy. Ol usynǵan órkenıetter arasyndaǵy dıalog pen áriptestik qaǵıdalary negizinde túsinistikke kelýge bolady.

Úkimettiń, IýNESKO, TÚRKSOI jáne ISESKO halyqaralyq uıym­dary­nyń qoldaýymen túrli elder ǵalymdary bıyl 2020 jyly Nur-Sultan qalasynda, ál-Farabıdiń otany – Túrkistan oblysynda jáne Parıjde ótetin iri halyq­aralyq konferensııalarda bas qosyp, uly oıshyldyń murasy jóninde oı bólisedi.

Ǵylymı-saraptamalyq is-sharalar sondaı-aq Túrkııa, Iordanııa, Italııa, Qytaı, Mysyr, Bolgarııa jáne basqa da elderde ótedi.

Búginde álemniń jetekshi ýnıversı­tetterinde 12 ortalyq, al Ystanbul men Delıde ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti ashqan murajaı-úıler bar.

Keleshekte Konfýsıı ınstıtýttary nemese Gete ınstıtýttarynyń ǵalamdyq jelileri sekildi ál-Farabı ortalyqtary da keńeıe bermek.

Jaqyn arada «Ál-Farabı izimen» atty ǵylymı ekspedısııa jumysyn bas­taıdy. Barlyq is-sharalar ǵylymǵa jáne bilimniń damýyna laıyqty yqpal etedi dep senemiz.

Ál-Farabıdiń qyzmeti álemdik ǵy­lym­­nyń damýyndaǵy tarıhı irgetas bolyp sanalady. Sondyqtan ál-Farabı jylynda ǵylym men joǵary tehnologııalar júıesine erekshe mán beriledi. Tek qana konferensııalar men ǵylymı dóńgelek ústelder ótkizýmen shektelmeı, jańa ınnovasııalyq jobalardy júzege asyrýǵa basymdyq beriledi.

Atap aıtqanda, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde álemdik talap­tarǵa saı ál-Farabı ǵylymı-teh­­­no­logııalyq alqaby qurylady. Islam ynty­maqtastyǵy uıymynyń qol­daýy­men júzege asatyn bul joba ozyq tehno­lo­gııa­­lar men ınnovasııalardy damytý or­ta­­­ly­­ǵyna aınalady dep josparlanyp otyr.

Buıyrsa, ál-Farabıdiń qaıyrymdy qoǵam týraly ıdeıalaryna negizdelgen jańa joba júzege asatyn bolady. Bul bastama, ásirese jastardyń rýhanı-adamgershilik qasıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.

Ál-Farabıdiń shyǵarmashylyq murasy – Qazaqstannyń tarıhy men baı mádenıetiniń asa mańyzdy jáne ajyramas bóligi. Onyń murasy arqyly biz túrki halyqtarynyń rýhanı tamyrlastyǵy men jaqyndyǵyn, tarıhy men mádenıetiniń ortaqtyǵyn, mádenı muranyń áleýetin tereń túsinemiz.

Túrki tilinde jazylǵan Júsip Balasa­ǵunı, Qoja Ahmet Iаsaýı, ál-Qashqarı, Súleımen Baqyrǵanı, Ahmet Úginekı eńbekterinde uly Otyrar oıshylynyń gýmanıstik ıdeıalarynyń belgileri baı­qalady. Onyń ıdeıalary qazaq dala­synyń uly ustazdary – Abaı men Shákárimniń ustanymyn qalyptastyrdy.

Ál-Farabıdiń kishi otany – Otyrar Qazaqstannyń ǵana emes, búkil Ortalyq Azııanyń kıeli mekeni. Búginde oblys ortalyǵy mártebesine ıe bolǵan Túrkistan aımaǵy kúlli túrki áleminiń mádenı-rýhanı ortalyǵy retinde damyp keledi. 1150 jyldyqty merekeleý aıasynda Túrkistan oblysynda ál-Farabı murasyn qaıta jańǵyrtý jáne Otyrar qalasyn týrıstik klaster retinde qaıta qalpyna keltirýge arnalǵan is-sharalar júzege asatyn bolady.

Sırııanyń Damask qalasyndaǵy ál-Farabı mádenı-tarıhı ortalyǵy men mýzeı-úıin jetildirý máselesi qolǵa alynady. Sol ortalyqtyń negizinde táýelsiz Qazaqstannyń Bas Konsýldyǵy men Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly qurylatyn bolady. Fılıaldyń qyzmeti – álemdik qaýymdastyqta elimizdiń múddesin alǵa qoıyp, bedelin arttyrýǵa kómek kórsetý.

Sonaý HII-HIII ǵasyrlarda ál-Farabı shyǵarmalary latynǵa – ǵylym tiline aýda­ryldy. Búginde ál-Farabıdiń ól­mes murasy qalyń kópshilikke keńinen qol­jetimdi bolyp, óskeleń urpaqtyń rýhanı-adamgershilik jáne patrıottyq tárbıesine yqpal etýi óte mańyzdy dep esepteımiz.

Mereıtoı aıasynda dana oıshyldyń eńbekterin aýdarý, ál-Farabı ensıklopedııasyn shyǵarý, ǵulama ǵalym týraly derekti fılm jáne ómirbaıandyq serıal túsirý, teatrlarda Sh.Qusaıynovtyń «Ál-Farabı» tarıhı dramasyn qoıý, taǵy da basqa sharalar qarastyrylǵan.

Ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyn merekeleý barysynda mynadaı mindetterdi júzege asyrý kerek dep sanaımyz:

Birinshiden, uly oıshyldyń ıdeıalary men qaǵıdattarynyń teorııalyq negiz­derin jańa zamanǵa saı paıdalaný kerek.

Ekinshiden, ǵulama ǵalymnyń murasyn ózekti ǵylymı-zertteýlerde jáne ınno­vasııalyq bilim berý úderisterinde keńi­nen qoldaný kerek.

Úshinshiden, ál-Farabı ıdealdarynyń negizinde jańa úlgidegi memlekettik ustanymdardy zerdelegen jón.

Tórtinshiden, ál-Farabıdiń mereıtoıy zamanaýı bilim júıesiniń, ǵylym men ınnovasııanyń damýyna jáne halyqaralyq yntymaqtastyqqa qýatty serpin beredi dep senemiz!

 

Qyrymbek KО́ShERBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy

 

Redaksııadan: Osy taqyrypqa oraı, ál-Farabıdi alǵash zerttep, elimizdegi farabıtanýdyń negizin qalaǵan ǵalym, marqum Aqjan Mashanıdiń de  pikirlerin usynýdy jón kórdik.

* * *

Egerde bizge osy XX ǵasyrda, ál-Farabıge eń jaqyn, rýhanı sa­baq­­tas adam bar ma dese, aldymen ol Abaı der edik. Ál-Fa­ra­bı men Abaı arasyn jaqyndastyrý, olardy úndes­tirý – biz­diń hal­qy­myzdyń myńjyldyq mádenı-rýhanı dúnıe­sin tiril­tý degen sóz. Demek, bul zor maqsatty halyqtyq is dep bilý kerek. 

* * *

Ál-Farabı ǵylym men ónerdiń barlyq salasynda ósh­pes iz kaldyrǵan. Ál-Farabıdiń qaıyrly jań­byry­­nan nár almaǵan baý-baqsha joq. Qalyń orman da, keń dala da, taý-tas ta, aspandaǵy juldyz da, jer­degi qun­dyz da nár alǵan. Solardyń bári ál-Farabı mýzykasy­na kosylyp ǵalamnyń garmonııa maqamyn jyrlaıdy.

Aqjan MAShANI

 

Lebizder legi

 Ustazdyń danalyǵy áli de ózekti

1150 jyldyq mereıtoıdyń IýNESKO-nyń j­ahan­dyq ataýly kúnder tizimine engizilýi 2020 jyl­ǵa sáıkes kelý oqıǵasyna dúnıejúzi zor mán beredi.

Merekeni daıyndaý uıymnyń popýlırızasııa­sy arqyly halyqtardy jaqyndastyrý, álemdik mádenıet, ǵylym jáne bilimdi damytý mindetine sáıkes keledi.

 Uly ustazdyń danalyǵy búgingi tańda da ózekti jáne úlken mánge ıe bolyp otyr. Ǵalymnyń traktattaryn túsiný belgili bir deńgeıdi, ishki daıyndyq pen sanany qajet etedi.

Ál-Farabıdiń jańa ortalyǵyn qurý jáne onyń ju­mysy BUU men IýNESKO úshin úlken mańyzǵa ıe.

Ál-Farabıdiń dúnıetanymy men murasy Turaqty Damý salasyndaǵy jańa kún tártibimen, sondaı-aq IýNESKO-nyń baǵdarlamalarymen jáne maq­sattarymen úndes. Sondyqtan da ortalyq Qazaq­standa ǵana emes, Ortalyq Azııada da mádenı­ara­lyq dıalogty damytatyn Iýnesko-nyń belsendi seriktesine aınalýy múmkin.

Ortalyqtyń qyzmeti IýNESKO-nyń jastar arasynda ǵylymdy ilgeriletýge, turaqty damýdy jetildirýge qajet bilim men daǵdylardy ynta­landyrýǵa, sondaı-aq álem mádenıetin damytýda jáne zorlyq-zombylyqqa qarsy is-áreket etýde, mádenı ártúrlilik qundylyqtaryn tanýda kómek bere alady.

Krısta PIKKAT (Ms. Krista PIKKAT),

IýNESKO-nyń Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́zbekstan boıynsha klasterlik bıýrosynyń dırektory

 

О́rkenıet damýyna óz úlesin qosty

 Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev myrzanyń mádenı ortalyqtar qurý týraly bastamalary men Damaskide 2012 jyly Qazaqstan salǵan ál-Farabı atyndaǵy mádenı orta­­lyq­ty qalpyna keltirý týraly sheshimin joǵary baǵalaımyn.

Kórnekti ǵalym-fılosof Ábý Nasyr ál-Fara­bıdiń búkilálemdik ǵylym, medısına, fızıka, metafızıka, logıka, saıasat, mýzyka salalaryn damytýǵa qosqan orasan zor úlesin, onyń murasynyń búkil álem órkenıetine qosqan úlesin eske túsiretin bolsaq, onyń shyǵarmalaryna qatysty biz áli de ortaǵasyrlyq katalogtarda atalǵan zattardyń jartysynan azyn ǵana tapqanymyzdy atap ótken jón.

Tarıh boıynda musylman ǵalymdar men zertteýshiler, sonyń ishinde ál-Farabı ártúrli ǵylymı pánderge arnalǵan ondaǵan, tipti júz­degen myń qoljazba arqyly, sondaı-aq sansyz ashylǵan jańalyqtar, ónertabystar men ınnovasııalar arqyly adamzat órkenıetiniń damýyna óz úlesin qosty.

Biz IKU-da ál-Farabıdiń baı ǵylymı jáne ensıklopedııalyq murasyn tek jastar arasynda ǵana emes, sonymen qatar álemniń basqa elderinde keńinen taratýdyń mańyzdylyǵyn joǵary baǵalaımyz jáne moıyndaımyz.

Iosef bın Ahmad ál-OSEImın,

Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy (IYU) Bas hatshysy

 

Ortaq qundylyqtarymyzdyń qaınary

870 jyly qazirgi Qazaqstannyń aýmaǵyndaǵy Otyrar qalasynda «Adamzattyń ekinshi ustazy» jáne «Shyǵystyń Arıstoteli» degen atpen belgili Ábý Nasyr Muhammed ıbn Tarhan ıbn Ýzlaǵ ál-Farabı at-Týrkı degen uly ǵalym, ensıklopedıst, Islam pálsapasynyń aldyńǵy qatardaǵy qaıratkeri týǵan.

Uly ǵalym – Batys pen Shyǵys arasynda ǵyly­mı ári rýhanı bir kópir. Ol bir uly máde­nıet­tiń pálsapashysy. Biz memleketter arasynda týyndap jatqan problemalardy sheshýde ál-Farabıdiń kózqarasy men oılaryna muqtajbyz. Ál-Farabı – Túrki álemi úshin óte mańyzdy bilim qaı­ratkeri bolýymen qatar bizdiń ortaq qundy­lyq­tarymyzdyń ishindegi de qadiri erekshe bir esim. О́mir súrgen aımaqtaryna qaraıtyn bolsaq, uly ǵalymnyń álem kartasyndaǵy mańyzy erekshe ja­ǵyrafııada asa bedeldi bolǵanyn baıqaýǵa bolady.

Ál-Farabıdiń Ystanbulda murajaı-úıiniń jáne Ystanbul ýnıversıtetiniń quramynda Farabı zertteýleri ortalyǵynyń ashylýy eki eldiń ıntegrasııasy úshin erekshe mańyzdy. Sol sebepti de 2020 Farabı jylynda biz Túrkııa Res­pýb­lıkasynyń resmı ókilderi retinde Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetimen tize qosa otyryp, Ystanbul men Ankarada túrli is-shara­lardy jasaýdy josparlaýdamyz.

Metın Gúndoýdý,

Túrkııa Uly Ulttyq Májilisiniń depýtaty

 

Danyshpan mereıtoıyn ótkizý – qurmet

 Biz, Saýd Arabııa memleketi, óz ýnıversıtetterimiz ben Ál-Farabı ýnıversıteti arasyndaǵy qarym-qatynastyń mańyzdylyǵy týraly bilemiz jáne bul baılanystyń mańyzdy ekendigine senemiz.

Qazaqstan Respýblıkasy eń iri teńizge shyq­paıtyn memleket jáne aýmaǵy boıynsha 9-orynda tur, oǵan qosa ekonomıkasy jaǵynan Ortalyq Azııa memleketteri arasyndaǵy eń qýattysy bolyp tabylady.

Bizde tarıhı qatynastardyń tereńdigi men táýel­dilikter jáne munaı-gaz salasyndaǵy artyq­shylyqtarymyzǵa qatysty sóz qozǵaǵanda ortaq dúnıeler kóp.

Biz sizdermen ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyn atap ótý qurmetine ıe bolyp, eki eldiń ýnıversıtetterine paıda ákeletin ǵylymı salalarda, zertteýler men ǵylymı yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa úmittenemiz.

Nasser Mohammed ál-Aqılı

(Nasser Mohammed Al-Aqeeli),

Saýd Arabııasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń ǵylym jáne ınnovasııa boıynsha orynbasary

 

Ál-Farabı – ekinshi ustaz

Eski Damask – astananyń ejelgi tarıhı bóligi jáne kóptegen erekshelikterimen erekshelenedi, onyń eń mańyzdysy – kóne Damask qalasynyń qabyrǵalary. Munda ǵulama Ábý Nasyr ál-Farabıdiń kesenesi ornalasqan. Ol eń kórnekti tulǵalardyń biri. Hıjra jyl sanaýy boıynsha 329 jyly Damaskide qaıtys bolyp, sol jerde jerlengen. Eski Damaskide onyń kesenesiniń janynan «Ál-Farabı mádenı ortalyǵy» qurylǵan. Ol fılosofııa, logıka, fızıka, mýzyka, medısına jáne etıka ǵylymdaryn tereń meńgergennen keıin «ekinshi ustaz» degen laqap atqa ıe bolǵan. Bul ortalyq Qazaq eliniń Sırııaǵa tartýy.

Muhammed Mahır Qabaqıbı,

Damask ýnıversıtetiniń rektory

 

Batys pen Shyǵystyń kópiri

Ábý Nasyr ál-Farabı platondyq jáne arıs­toteldik oılardy Shyǵys dástúrlerimen baı­lanystyrýǵa umtyldy jáne Uly Eýrazııa dalasyna fılosofııany alyp kelgen. Onyń ústine, onyń «Uly mýzyka kitaby» asa mańyzdy ortaǵasyrlyq mýzykalyq traktat bolyp tabylady. Fılosofııa tarıhyndaǵy mańyzdylyǵynan bólek, ál-Farabı ıdeıalary áli de ózekti. Onyń fılosofııasy Platon men Arıstotelden biraz shabyt alǵanymen, ol basqa álemdi beıneleýdiń mańyzdy jáne qyzyqty tásilderin óz kózqarasymen kórsetedi. Mono tildi jáne monoetnostyq qalanyń ornyna ál-Farabı ilimi keń aýqymdy mýltımádenı, kóptildi jáne kópkonfessııaly jahandyq memleket bolyp tabylady. Ol jahandanýdy oılaǵan jáne sol ıdeıany alǵa tartqan birinshi adam. Ol ejelgi grekterdiń meıirimdi qala ıdeıasyn saqtaýǵa umtylady, sondaı-aq meıirimdi qaýym mólsherin arttyrady. Onyń paıymdaýy mańyzdy jáne yqpaldy bolyp qala beredi, óıtkeni ál-Farabı jahandyq memleketi aqyl-oı men shydamdylyq arqyly basqarylady. Eshbir dinı nemese etnostyq dástúr ekinshisin joqqa shyǵarmaıdy.

Ál-Farabı Islam men klassıkalyq grek fılo­sofııasynyń qıylysynda kóterilgen másele­lerdi alǵash ret zerttegen erekshe fılosof. Ol eki jaqty da damytatyn fılosofııalyq jáne dinı beıimdelýdiń úlgisin kórsete aldy.

Qazaqstan – qýatty jáne keremet ulttardan turatyn memleket, onyń kóshbasshylary basqalar­dan kóregen, sebebi olar ál-Farabı jáne Abaı sekildi alpaýyttardyń ıyǵynda tur.

Djordj Steıers,

Ortaǵasyr jáne qaıta órleý fılosofııasynyń dosenti, Fılosofııa kafedrasy Kapodıstrı atyndaǵy Afına ulttyq ýnıversıteti (Grekııa)

 

Ulyǵa taǵzym

Ál-Farabı ózdiginen oqyp jetilgen ǵalym. Ol eń aldymen grek ǵylymyn, onyń pálsapasyn, ásirese Arıstoteldiń eńbekterin qyzyǵyp oqyǵan. Ibn Hallıkannyń aıtýyna qaraǵanda, Ábý Nasyr Arıstoteldiń «Metafızıkasyn» qyryq, «Jan týraly» eńbegin júz, al «Rıtorıkasyn» eki júz ret oqyp shyqqan sııaqty. Osyndaı yjdaǵattylyǵynyń arqasynda ǵana ol Arıstoteldiń ǵylymı murasyn erkin ıgergen.

Ataqty tarıhshy onyń qarapaıym, asa qana­ǵat­shyl, jupyny ǵana kıinip, toı-dýman, yrdý-dyr­dýdan boıyn barynsha aýlaq ustaǵan adam bolǵanyn jazǵan. Kúndiz ol kóbinese qaladaǵy baqta kúzetshilik qyzmet atqaryp, tapqan aqysyna satyp alǵan shyraq jaryǵymen túni boıy kitap oqýmen shuǵyldanǵan [Ibn Hallıkan. Ýafaıat ál-aǵaıan ýa anba abna az-zaman... 5-tom, 154-bet].

Orta ǵasyrlardyń ózinde-aq Ábý Nasyr qanaý­syz, zorlyqsyz baqytty qoǵam ornatý jónin­de batyl boljam jasaǵan. Mundaı qoǵamnyń týýyn ol memleket basshysynyń aqyly, bilimi, adamger­shiligimen baılanystyrǵan.

Ábý Nasyr ál-Farabı ǵylymynyń pálsapa, logıka sııaqty salalarynyń irgetasyn qaıta qalaǵan, ár ǵylym salasyn jeke pán retinde ıgerý jaǵyn kótere otyryp, olardyń mánin aıqyndap, mazmunyn ajyratýǵa tyrysqan. Áýez jaıly da kúrdeli zertteýler júrgizgen, matematıka salasynda úlken jańalyqtar ashqan, astronomııa jaıly kesek-kesek eńbekter qaldyrǵan, fızıka ǵylymyn da tyń oılarmen baıytqan. Jaratylystaný ǵylymynyń medısına, hımııa, mıneralogııa sekildi asa mańyzdy salalary boıynsha kúni búginge deıin mánin joǵaltpaǵan eńbekter jazǵan. Kóne grek oqymystylarynyń pikirlerindegi ozyq qaǵıdalardy taldaǵan.

Ábsattar qajy Derbisáli,

R.B.Súleımenov atyndaǵy  Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory, Joǵary mektep ǴA-nyń akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor

 

Sońǵy jańalyqtar

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Tenderdi maıshelpek kóredi

Saıasat • Búgin, 06:55

Týrızm – tabys kózi

Parlament • Búgin, 06:53

Qıyrdaǵy qaıyrymdy qazaq

Qoǵam • Búgin, 06:45

Mýzykalyq mádenıet – mektepten

Rýhanııat • Búgin, 06:36

Turǵyndardyń talap-tilegi taldanady

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Azııanyń úzdigi atandy

Aýyr atletıka • Búgin, 06:30

Kúnine bir jaqsylyq jasa!

Rýhanııat • Búgin, 06:27

Shákirtteri birinshi oryndy bergen emes

Aımaqtar • Búgin, 06:25

Mýzeı qory tolyqty

Rýhanııat • Búgin, 06:23

О́tinishter partııa nazarynda

Aımaqtar • Búgin, 06:20

Jańa jolda júz aqaý

Qoǵam • Búgin, 06:17

Qurylysty aıaqtaýǵa kepildik bar

Qoǵam • Búgin, 06:17

«Klassıkter» úshinshi oryn aldy

Sport • Búgin, 06:15

Almaty, 1921 jyl, 8 maýsym

Rýhanııat • Búgin, 06:12

Jańa energııa blogy iske qosylady

Ekonomıka • Búgin, 06:00

Qaıran, Qumsaı!..

Rýhanııat • Búgin, 05:31

Soltústik shuǵylasy

Rýhanııat • Búgin, 05:25

Qashqan sarbaz ustaldy

Qazaqstan • Búgin, 05:05

Baqylaý barynsha kúsheıtildi

Saıasat • Búgin, 05:05

Japon ıeni: keshe jáne búgin

Ekonomıka • Búgin, 05:05

Negizsiz tekserý – kásipke kedergi

Aımaqtar • Búgin, 05:05

Joldama úshin judyryqtasady

Kásipqoı boks • Búgin, 05:00

Uqsas jańalyqtar