Aımaqtar • 03 Aqpan, 2020

Myńbulaqtaǵy Momysh bulaǵy

323 retkórsetildi

Myńbulaq ejelgi jazba derekterde kezdesetin áıgili meken. Tarıhı derekterge júginsek, Myńbulaq týraly alǵash ret qytaı jıhankezi Sıýan-Szıannyń 630 jyly jazylǵan saparnamasynda kezdesedi. Budan keıin Myńbulaq jaıynda ataqty arab jıhankezderi Ýbaıdallah ıbn Hordadbek jáne Qudama ıbn Jafar jazady. Olardyń kúndelikterindegi «Bul Abardjadj úlken tóbe, onyń aınalasynda myńdaǵan bulaq kózderi bar. Olar qosylyp bir ózendi quraıdy. О́zen shyǵysqa qaraı aǵady, onyń aty Barkýab. Bul sózdiń aýdarmasy «keri baǵytta aǵatyn ózen», degen derekter de Myńbulaq mekeniniń kóne zamandardan kele jatqanyn ańǵartady.

Búgingi Myńbulaq Jambyl oblysy, Jýaly aýda­nyn­da­ǵy Te­ris ózeni alabyn­da orna­las­qan. Ataqty jıhan­kez­der­diń Bar­kýab dep otyrǵany osy Teris ózeni. Taýǵa qaraı keri aǵyp jatqan ózenniń de ózindik taǵ­­dyry men tarıhy bar. Bul aýmaq­qa aýdannyń Kólbastaý jáne Talapty aýyldary da kiredi. Atalǵan aýyldar men Ala­taýǵa deıingi aralyqta sansyz bulaqtar bar. Sonymen qatar osy Kólbastaý men Ta­lap­ty aýyldarynyń orta tu­syn­da burynǵy Oraq-Balǵa aýy­lynyń eski jurty jatyr. Bul jerde ultymyzdyń uly perzenti Baýyrjan Momyshuly dúnıege kelgen. Batyrdyń ózi «Ushqan uıa» kitabynda «Mo­mysh ákemniń aıtýynsha, men myń da toǵyz júz onynshy jyldyń qysynda, eskishe de­kabr­­­diń jıyrma tórtinde týyp­pyn. Ákem ol kúni Áýlıe­ata shaharynda eken. Men týǵan soń, Imash babam jan-jaqqa kisi shap­tyryp, ákeme de habar­shy jiberipti», dep jazady. Jalpy, Myńbulaq batyrdyń jeti atasynyń qonysy bolǵan tarı­­hı meken. Batyrdyń ózi aıtqan Imash babasy da, Mo­mysh ákesi de bul jerdi en jaı­­laǵan. Kitapta ákesi Mo­mysh­tyń aqyndyq qasıeti de aıtylady. Qyzben bolǵan bir aıtysynda ol kisi Myńbulaqty da jyrǵa qosypty. Jasynan zerek te alǵyr batyr Baýyrjan muny ózi­niń esteliginde de aıtady. «Bizdiń aýyl Myńbulaq basyn ala, basyńdaǵy oramal jasyl ala. Kóńi­liń bizde bolsa, a, qudasha, birazyraq otyrshy qasyńa ala» nemese «Myńbulaqtyń sýlary sy­ldyraıdy, sulý qyzdyń bu­ry­my buldyraıdy. Qudasha dep syrtyńnan qumartýshy em, esker­geı­siń endigi bizdiń jaıdy», degen óleńder de áıgili Myńbulaqtyń qa­sıetti meken eke­nin meńzese kerek.

Sol Oraq-Balǵanyń eski jur­­tynyń batys tusynda Mo­mysh bulaǵy bar. Kezinde mun­da Myń­bu­laqtaǵy ár bulaq basyna kıiz úı tigilgen desedi. Myń­bulaqtyń bir tarmaǵy Momysh bulaǵyna da Momysh áýle­tiniń kıiz úıi tigilip, batyr Baýyr­jan­nyń balalyq sha­ǵy osy jerde ótken delinedi. Mo­myshtyń ózi de tegin adam bolmaǵan. Ákesi týraly jazýshy «Ol kezde bizdiń elde hat jazyp, qara tanıtyn adam neken-saıaq. Molda deıtin mol­da­lardyń ózi qu­rannyń o jer, bu jerinen shala-sharpy jattap alǵany bolmasa, naǵyz dúmsheler. Al Momysh bolsa, óz betinshe tyrmysyp sa­ýa­tyn ashqan kisi, sonysymen búkil aımaq­qa áıgili, syıly adam edi», dep jazady. Búkil el qa­dir­­legen azamattyń atymen bir bu­laqtyń atalmaýy múmkin emes edi. Momysh bulaǵy óziniń bas­taýyn taýdyń eteginen alady. Bulaqtyń sýy shaǵyn ǵana. Al Momysh bulaǵynyń batys shetinde Esdáýlet bula­ǵy degen de bulaq bar. Bul kúnde Momysh bulaǵy «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵ­dar­la­masynyń «Qa­zaq­stannyń kıeli jer­le­ri­niń geografııasy» jobasy aıasynda Qazaq­stannyń óńirlik qasıetti nysan­darynyń tizi­mi­ne alynǵan.

Kónekóz qarııalar bulaqtyń kózin ashý Mekkege sapar shegý­men birdeı saýap bolatynyn jıi aıtatyn. Momysh bulaǵyn saqtaýda Jýaly aýdanynyń Qurmetti azamaty Amanjol Dúráli aqsaqal talaı jyldan beri másele kó­te­rip júr. Nátıjesinde bu­laq­­tyń aınalasy qorshaýǵa aly­nyp, bulaq basyna stella qoıyldy.

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar