Qazaqstan • 04 Aqpan, 2020

Qazaqstanda Ispanııa men Fransııa elderindegi tárizdi kóterme naryqtar qurylady

23 retkórsetildi

Úkimette ótken baspasóz konferensııasynda saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý jáne kóterme-taratý ortalyqtaryn qurý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly aıtyp berdi. Bul jaıynda Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmeti habarlady.

B. Sultanov atap ótkendeı, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasynyń turaqtylyǵyna birqatar sebep yqpal etedi. Onyń ishinde óndiris kólemi, qandaı da bir ónimderdiń jetkiliksizdigi, osy ónimderde ımportqa táýeldilik tárizdi sebepter bar.

«Búgin aýyl sharýashylyǵy mınıstri biz tutynǵanymyzdan eki ese kóp kúrish óndiretinimizdi aıtqanyna qaramastan, kúrishten ımportqa táýeldilik bar. О́ıtkeni, biz klımattyq jaǵdaılarǵa baılanysty bizde shyqpaıtyn kúrish túrlerin tutynamyz. Degenmen, ımportqa táýeldilik baǵanyń túzilýine yqpal etedi. Biraq bul tapshylyq emes», — dedi mınıstr.

Sonymen qatar baǵanyń qubylýyna óndirý, tasymaldaý kezindegi óndirýshilerdiń shyǵyndary men olardy jetkizý kezindegi túrli kedergiler, jalpy aıtqanda, azyq-túlik ónimderi men basqa da taýarlardy deldaldardyń keń jelisi arqyly taratýdyń tolyqqandy tıimdi júıesiniń bolmaýy yqpal etedi.

«Mysaly, júıekten alynǵan ónim 4-5 ese qymbatqa túsedi. Biz qosylǵan qunnan aıyrylamyz, ol salyqsyz bolady. Bul óte úlken problema. Túptiń túbinde bul baǵanyń negizsiz ári kóbine tym joǵary ósýine ákeledi», — dedi B. Sultanov.

Mınıstr atap ótkendeı, baǵany turaqtandyrý týraly aıtqanda, ónimdi óndirý nemese ımporttaýdan bastap durys bólip, tutynýshyǵa jetkizýge deıingi problemany tutas sheshý kerek. Osyǵan baılanysty kóterme-taratý ortalyqtaryn qurýǵa erekshe kóńil bólý qajet. Mınıstr mysal retinde Ispanııa men Fransııany keltirdi, kóterme azyq-túlik naryǵy turǵysynan bul elderde jetistikter kóp.

«Biz halyqaralyq tájirıbeni jete zertteýdemiz. Men jýyrda Ispanııa jáne Fransııa tárizdi elderge baryp, olardyń kóterme-taratý ortalyqtary júıesimen tanystym. Bul baǵaǵa áser etetin úlken elementterdiń biri. Bul elderdiń tájirıbesi qyzyqtyrady», — dedi Baqyt Sultanov.

Máselen, onyń aıtýynsha, Ispanııa men Fransııada memlekettiń qatysýymen úlken KTO salynǵan. Mundaı ortalyqtar jarty ǵasyrdan beri jumys isteıdi. Olar naryqtyń qajetti ónimdermen tolyǵýyna yqpal etedi, óndirýshi men kóterme baǵamen satyp alýshynyń arasynda ashyq, túsinikti baılanys ornatady. Bul saýda nysandarynyń básekeli jelisin keńeıtý múmkindigine jáne ónimderdiń tutynýshylar úshin qoljetimdi bolýyna yqpalyn tıgizedi. 

Ispanııada Eýropadaǵy asa tabysty kompanııalardyń biri jumys isteıdi, onyń aýyl sharýashylyǵy ónimderi boıynsha 23 zamanaýı kóterme baǵa naryǵy bar. Ony ıspan úkimeti 1965 jyly qurǵan, ol qazir de bıliktiń baqylaýynda. Kóterme baǵa naryqtary arqyly jemister men kókónisterdiń 65%-y, balyqtar men teńiz ónimderiniń 55%-y satylady. 
Fransııada HH ǵasyrdyń ortasynda úkimet 16 ulttyq kóterme baǵa naryǵynan turatyn jeli qurdy (qazir olarmen 3500-den astam aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri men 2100 kóterme baǵa saýdageri jumys isteıdi). Eýropadaǵy asa iri naryq - RUNGIS (Ranjıs) fransýz astanasynyń mańynda ornalasqan jáne ónimderimen Parıj ben onyń aınalasyndaǵy eldi mekenderdi ǵana emes, kórshiles elderdi de qamtamasyz etedi - 18 mln astam adamdy qamtıdy.  Aınalymy - 9 mlrd eýrodan astam somaǵa 1,7 mln tonna túrli azyq-túlik ónimderi.
Bul rette, aksıonerlik kapıtaldyń 56,73%-y memleketke jáne memlekettik kompanııalarǵa tıesili. Ranjısten 20 shaqyrym radıýstaǵy barlyq kóterme saýda satýshylary óz taýarlaryn tek kóterme baǵa naryǵynda satýǵa mindetti. Ispanııadaǵy tárizdi, munda da kóterme baǵa naryǵynan ónimdi tek óndirýshiler men kommersanttar satyp ala alady. 

Qazaqstanda osyndaı kóterme saýda naryqtaryn qurý boıynsha jumystar bastaldy. Osyndaı jobalardy júzege asyrýda mol tájirıbesi bar Azııa damý bankimen birlesip óndirýshiden tutynýshyǵa dıingi taýarlar aǵymyn boljaý jumystary júrgizilýde.

«Biz bul jumystarǵa birqatar damý ınstıtýttaryn tarttyq, olar bizge halyqaralyq tájirıbeni zerdeleýde kómek kórsetip qana qoımaı, bizben birge osyndaı júıeni qurýdyń durys qarjylyq-ekonomıkalyq modelin qalyptastyrýdy qamtamasyz etetin bolady. Jalpy, biz ony tıimdi taýar ótkizý júıesi dep ataımyz», — dedi mınıstr.

Sonymen qatar, B. Sultanov bolashaqta kórshiles eldermen tıimdi taýar ótkizý júıesin qurý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizý josparlanǵanyn aıtty.

«Kórshiles elder О́zbekstan men Qyrǵyzstanda da osyndaı tájirıbe bar. Aıta ketetin mańyzdy jaıt, biz bizdiń ońtústiktegi kórshilerimizben de yntymaqtasýymyz kerek. О́ıtkeni bizdiń tabıǵı-klımattyq jaǵdaılarymyz uqsas jáne kóbine bizde bir problema týyndaıdy — maýsymdyq azyq-túlik ónimderi bir mezette pisedi, biz olardy birge ótkizýge tyrysamyz. Básekeles bolý durys emes, ýaqyty men ótkizý naryǵy boıynsha bólýge bolady. Sondyqtan biz kórshilerimizben bul jumystarda birigip, tıimdi taýar ótkizý júıesin quratyn bolamyz», — dedi mınıstr.

Atalǵan sharalar taýar óndirýshilerge kepildendirilgen ótkizýge ıe bolýǵa jáne shyǵyndaryn azaıtýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, olar búginde jumsaǵan aqshalaryn tehnologııalarǵa, óz óndirisiniń ónimdiligine, saqtaý ınfraqurylymyna sala alady. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń boljaýynsha, bul túptiń túbinde óndirýshilerdiń ónimderiniń baǵasyn tómendetýge alyp keledi. 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Abaı rýhy – Almaty tórinde

Abaı • Búgin, 08:00

Uqsas jańalyqtar